hósdagur 2. mars 2017síða 16

FRÍGGJADAGUR 3. MARS 2017 SOSIALURIN 27 16 Allir politiskir flokkar høvdu tørv á einum málgagni, tí varð Sosialurin stovnaður við tí endamáli at vinna nýstovnaða Janaðarflokkinum politiska undirtøku EIRIKUR LINDENSKOV T ann 24. mai í ár verða liðin 90 á síðani, at Sosialurin kom út á fyrsta sinni, og er blaðið – sum einasta føroyska blað, komið út uttan slit síðani øll hesi 90 árini. 90 ára dagurin fer at merkja blaðið næstu mánaðirnar, har vit fara at prenta ymiskt burtur úr gomlum bløðum. Tað var tann nýstovnaði arbeiðaraflokkurin í Føroyum, Før­oya Javnaðarflokkur, sum stovn­aði Sosialin, sum tá æt »Føroya Social-Demokrat«. Heit­ ið varð kent úr Danmark, har arbeiðararøslan hevði fleiri bløð, sum bóru heitið »Social-Demo­ kraten« – ofta í talu stytt til »Socialen«. Fyrstu 18 árini hevði blaðið danskt ávirkaða heitið, »Føroya Socialdemokrat«, við c og við ongari –ur-ending. Men 7. apríl í 1945 verður navnið »føroyskað« til »Føroya Sosial-Demokratur«. Manna millum varð blaðið bara kallað »Sosialurin«, og tí valdu tey 2. apríl í 1955 at broyta navnið tilsvarandi, og síðani hevur blaðið itið »Sosialurin«. Tá blaðið flutti í nýggju blað­ húsini á Argjum í 1982 varð roynt at gera blaðið meira til eitt tíðindablað heldur enn eitt politiskt blað. Tá fekk navnið for­ skoytið »Tíðindablaðið Sosialurin«. Men í oktober í 2000 varð farið aftur til navnið »Sosialurin«. Talið av bløðum í Føroyum fylgdi talinum av politiskum flokkum. Áðrenn Javnaðarflokkurin varð stovnaður vóru bara tveir flokkar á tingi, Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin. Teir høvdu hvør sítt blað, Dimmalætting og Tingakross, sum virkaðu sum teirra málgøgn. Tey, ið stovnaðu Javnaðar­ flokk­in ætlaðu sær so avgjørt at vinna sær nóg mikið av atkvøðum á valinum í 1928 soleiðis, at flokk­ urin kundi koma á ting. Tí var tað eitt krav, at flokkurin hevði sítt egna blað, sítt egna málgagn. Tí varð Sosialurin settur á stovn. Næstu flokkarnir, sum vinna sær sæti á tingi, Fólkaflokkurin (Vinnuflokkurin) í 1936 og Tjóð­ veldi í 1950 hava eisini stovnað síni egnu bløð til tess at fáa boðaskapin út kring landið, ávika­ vist Dagblaðið, sum kom á fyrsta sinni í 1935, og 14. September, sum kom á fyrsta sinni í 1947. Bløðini eru øll hesi árini politiskt heft at sínum flokki, og tað sæst aftur í skrivingini. Tað er ikki fyrr enn útvarpið kemur í 1957, at føroyingar fáa tíðindi, sum eru óheft av politiskum áhugamálum. Gamaní hava verið onnur bløð eisini, sum ikki hava havt til­ knýti til politisku flokkarnar. Men floksbløðini vóru bulurin í føroyska fjølmiðlaheiminum – áðrenn Útvarpið kom. Politisku flokkarnir sótu framvegis á bløðunum heilt fram til aldarskiftið. Dimma­ lætt­ing var tó ikki ogn hjá Sam­ bandsflokkinum. Men eig­ arar­nir stuðulaðu fult og fast Sambandsflokkinum, og Dimma­ lætting var líka trúgv ímóti sínum flokki, sum floksbløðini vóru ímóti teirra flokkum. Longu í sjeytárunum royndi Sosialurin at flyta seg til at vera eitt tíðindablað. Politiska tilknýtið var tó eyðsýnt. Men sum tíðin leið, gjørdist floksbandið strævið – bæði fyri Javnaðarflokkin sum eigara og fyri óheftni hjá blaðnum. Dimmalætting loysti seg eisini spakuliga frá Sambands­ flokkinum, men Dagblaðið og 14. September fóru bæði á húsagang, eins og Tingakrossur. Í 2006 seldi Javnaðarflokkurin blaðið til nýstovnaða P/F Miðla­ felagið, sum leiðsla og starvsfólk á Sosialinum høvdu stovnað til endamálið. P/F Miðlafelagið eigur allan partapeningin í Sosialinum. Einasta endamál hjá Miðlafelag­ num er at eiga Sosialin, og tað hevur ikki onnur handilslig áhuga­mál. Sosialurin 90 ár: Komin út í 90 ár uttan steðg Fyrsta eintakið av Sosialinum kom út 24. mai í 1927 FØÐINGARDAGUR