týsdagur 7. mars 2017síða 15

15 Mikudagur 8. mars 2017 · Nr. 29 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Í dag, mikudagin 8. mars, verður Niklas Foldbo á Toftum 80 ár. Nikl­ as er byggiverkfrøðingur, og tað eru nógvar og spennandi av­bjóð­ing­ar, sum hann hevur havt við at gera. Samstundis hevur hann í síni frítíð verið við til at projektera og havt ábyrgd av fleiri stórum byggi­ætl­an­ um, umframt at hann hevur verið við í øðrum innan mentan og ítrótt. Hann var avlærdur snikkari hjá Jakku á Verkstaðnum á Glyvr­ um í 1957, og í 1964 var hann aft­ur í Før­oy­um við prógvi frá verk­frøð­ inga­skúlanum í Horsens. Hetta var tá ið føroyska samfelagið stóð á gátt­ini til risastóru sam­ferðslu­út­ bygg­ingarnar, ið hesa síðstu stóru hálvu øldina hava átt so stóran lut í menningini. Eftir at hava starvast í fimm ár hjá Landsbyggifelagnum flutti Nikl­as úr høvuðsstaðnum og til heim­staðin, har hann bygdi ikki so langt frá barndómsheiminum. Tá fór hann í starv hjá Phil & Søn og stóð fyri havnagerðini í Runa­vík. Næstu árini snúði tað seg eis­ini um brúnna um Streymin, og um Norð­ skála­tunnilin og Leyna­tunn­il­in, har Niklas var byggi­leiðari. Á heysti í 1976 fór Niklas í starv hjá Landsverkfrøðinginum, har hann varð deildarleiðari á Lamb­ ar­eiði. Landsverkfrøðingurin stóð sjálv­ur fyri fleiri tunnilsarbeiðum. Tað var so upplagt, at royndirnar hjá Niklasi á hesum økinum komu stovn­inum til góða, og Niklas var 1978-81 byggileiðari, tá ið tunlarnir vórðu gjørdir í Kalsoy, og síðani í Leir­víkstunlinum, sum var liðugur í 1985. Niklas man vera ein av teimum før­oy­ingunum, sum hevur fing­ ist mest við tunnilsgerðir. Longu tá ið Sandvíkartunnilin varð fyri­ reik­að­ur og bygdur, var hann við til at máta upp og hava eftirlit, og við øllum royndunum og har­ við innlitinum í huga frá tunn­ ils­projektum hjá Phil & Søn og Lands­verkfrøðinginum, so mundi tað liggja til høgra beinið, at hann skuldi eiga sentralan leiklut í sam­ bandi við undirsjóvartunlarnar, sum hava verið á skrá nógvu tey sein­astu árini. Niklas arbeiddi hjá tí almenna inn­til ár 2000. Tá gjørdist hann byggi­leiðari í Vágatunlinum, og hann var eisini uppií, tá ið Norð­ oya­tunnilin varð gjørdur. Henda dagin, tá ið hátíðarhald var á Strondum í sambandi við, at fyrsta skotið varð latið av í Eysturoyartunlinum, var Nikl­as hjástaddur, og gamli tunn­ils­mað­ ur­in mundi fegnast um, at tað nú verður farið undir at knýta Skála­ fjørðin og Suðurstreymoy saman. Tankin um tunnil undir Tanga­ firði er gamal. Men tað var ikki fyrr enn einstaklingar á Toft­um á heysti í 2002 tóku seg sam­an í bólk við tí endamáli at skunda und­ir tunn­ils­ ætlanina, at tað kom ferð á. Bólk­ urin var mann­að­ur við ser­frøð­ing­ um innan jarð­frøði, bú­skap­ar­frøði, løg­frøði, sigl­ing­ar­frøði og verkfrøði. Bólk­urin sam­starv­aði við bestu ser­frøði í eitt nú Noregi og út­ar­ beiddi tunn­ils­verkætlan, syrgdi fyri ferðslu­telj­ing­um og fram­skriv­ing­ um og vísti á, hvussu verkætlanin kundi hanga saman fíggjarliga, og hvussu stóran samfelagsligan týdn­ing hon fór at fáa. Forðingar, byltingar og broyt­ ingar vóru á leiðini. Tunnilsætlanin fór á aðrar hendur, og vit minnast kjak­ið, sum var, áðrenn endaligi leist­ur­in varð funnin. Tá ið tað nú verð­ur hugt aftur á, so er verk­ætl­ anin tann, ið varð løgd fram fyri fjúrt­an árum síðani – við rund­ koyr­ing. Entreprenørar brenna fyri síni søk og eru støðugt í holtur við okk­ urt, og soleiðis hevur tað verið hjá Nikl­asi. Hann var í nógv ár formaður í nevnd­ini fyri Menningargrunnin og eitt skifti bygdaráðslimur í Nes komm­unu. Niklas var formaður í byggi­nevndini, tá ið ellisheimið í Runa­vík varð bygt fyrst í áttati ár­un­um. Tað er tiltikið, hvussu væl tann verkætlanin hepnaðist. Í nógv ár var hann limur og for­mað­ ur í kirkjuráðnum. Tá var stóra takið at syrgja fyri nýggjari kirkju. Fríðrikskirkjan varð bygd í svár­ astu krepputíð. Kirkjuráðið stóð fyri byggingini, og kirkjufólkið tók dyggi­liga undir. Niklas var ein av teim­um, sum legði stóra orku í at fáa leguhúsið í Nesvík liðugt. Tá ið felagið fyri kirkjuráðslimir varð stovnað miðskeiðis í níti ár­un­ um, var Niklas ein av stig­tak­ar­un­ um, og hann var fyrsti formaður í felagnum. Um góðar tvær vikur, 24. mars, verð­ur ítróttarfelagið NSÍ 60 ár. Fyrsti formaður í felagnum var Nikl­as Foldbo, sum harvið var bara 20 ára gamal, tá ið hann saman við Ib Hauritz, sála, tók stig til at stovna ítróttarfelag á eystara armi á Skála­fjørðinum. Niklas bæði róði kapp og spældi hondbólt. Seinni er nógv orka løgd í ítr­ ótt­ar­felagið í heimbygdini. Tað er til­tik­ið, hvussu bygdafólkið stóð sam­an, tá ið fleiri vallir og tvey fe­ lags­hús vórðu bygd. Niklas  Foldbo  giftist í 1963 við Rak­ul fødd Johannesen og ættað av Hellunum. Rakul og Niklas eiga tríggjar døtrar: Inga, Helga og Ól­ uva. J  Tann 13. februar 2015 andaðist Odd­ ur, bróðir. Tað vil siga, at 3. februar hevði hann fylt 70 ár, átti hann lív og heilsu. Oddur vaks upp í Skálum í Hvalba, sum var eitt paradís fyri børn at vaksa upp. Umhvørvið í Skál­um umfataði Mølina, árabátar, flak­ar, sandin, fótbóltsplenuna, bøin, hagan, keiina, sandflundrur, ternu­murtar, seið, reyðfisk – ja, fríir sum fuglarnir vóru vit børnini – og síðst, men ikki minst, og tað sum tá hevði nógv at siga – so var mamma al­tíð heima, ein tryggan og góðan barn­dóm fekk man. Systkini hjá Oddi vóru fýra systr­ar og so eg, ið kom nøkur ár seinni, so eg minnist bert Odd sum sigl­andi mann; fyrst við Leivi Øss­ urs­son sum messur, síðani Jógvani á Gørð­um, og so í Íslandi á várstíð. T. v. s, at í staðin fyri at fara bein­ leið­is í realskúla frá fólka­skúl­anum, fór hann til skips fyrst, og síðani tók hann tvey ár í real á Tvøroyri, áðrenn leiðin lá til Havnar á stud­ enta­skúla. Í trý ára skúlatíðini búði hann hjá elstu systrini, Katrin. Liðugur við skúlan fór hann til Skop­unar at vera læraravikarur skúla­árið 1970-71, har Jógvan Adolf Jo­hannesen var fyrstilærari. Minnist sera væl ein summardag í 1971, at hann ringdi til mín í Hvalba og bað meg koma norður til Skop­ un­ar eitt vikuskifti. Pride var júst inni á Hvalba, so eg tók eina skjóta avgerð og setti meg umborð. Áðr­ enn eg fór, legði eg ein seðil til mammu, ið ikki var inni, tá eg fór. Oddur tók ímóti við BSA-mot­or­ súkklu og koyrdu vit runt í Sand­ oynni í tveir dagar, tað var síðsti skúla­dagur í Skopun og fóru vit báð­ir aftur til Hvalbiar við Pride. Mot­or­súkklur høvdu hansara áhuga tá; hann kom heim við einari Nim­bus, eftir at hann hevði verið á sjó­fartsskúla í Danmark. Eftir tíðina í Skopun var hann eitt hálvt ár í Danmark, har hann stóð í revisorlæru, men hann treivst ikki niðri, og heimafturkomin fór hann umborð á klaksvíkstrolaran Stellu Karinu og var tað fyrstu fer at vit báðir vóru saman til skips, ár­ ini 1973-74. Seinni var hann sam­an við øðrum hvalbingum fleiri túr­ar við norska flakatrolaranum Hav­ strand. Ein túr gjørdi hann við Kap Far­vel. Í 1977 fór Oddur á stýri­mans­ skúla og bleiv í 1980 liðugur sum skips­førari við góðum prógvi. Frits Thom­s­en á Skála var nummar eitt og Oddur nummar tvey. Tað sein­ asta skúlaárið búði hann hjá okk­ um á Tórsbyrgi – mær, Marin og Guðr­ið, Herdis og Hjalmar. Fyri at sleppa at brúka pappírini, fór hann við einum gasstangaskipi hjá Torm, men bara í tveir mánaðir. Heim­aftur­komin vóru boð eftir ein­ um trol­manni til Nónhamar – fiski­ skap­ur lá meira til hansara, haldi eg – og har sigldi hann frá 1980 til 1990 sum trol­bassi, annar stýrimaður og fyrsti stýrimaður. Aftur her vóru vit til skips sam­ an, hesaferð í seks ár, og tíðin har umborð var ein sera góð tíð, har vit samstarvaðu – eg sum fabr­iks­ for­maður og hann sum annar ella fyrsti stýrimaður – og har komu vit veru­liga hvørjum øðrum við. Oddur var verðandi í Kjølbro- reið­a­rí­num, og kom Sundaberg at verða tað skipið, hann var longst við, frá 1990 til 2007, mest sum trolbassi, annar stýrimaður og sein­ astu tíðina sum maður á fabr­ikk­ini. Lívsstarv hansara bleiv at vera trol­maður, og ikki kann sigast ann­ að enn, at tað røkti hann til fuln­ ar. Tiltikin skjótur og kvikur var hann á trolaradekki, bæði tá tað galt at bøta trol o.a., og ikki minst, tá alt kom inn av hekkuni í ein­ um roka og skrætt. Eg haldi, at tá var hann veruliga í sínum rætta ele­menti, tí har kundi hann loysa arb­eiðstrupulleikar við sínum evn­ um sum ein raskur, dugnaligur, og fram­úr skilagóður sjómaður. Ein álit­is­maður í orðsins rætta týdn­ ingi. Mátini á øllum trolunum hevði hann øll í høvdinum. Ein sera vitandi maður var Odd­ur. Tað gav at bíta , tá hann ein heilan vetur,-  eg haldi tað var 1998-99, - sat  leygarkvøld eftir leyg­ ar­kvøld í eini spurnarkapping í Út­ varp­inum, har hann koppaði øll­u­m, ið bjóð­aðu honum av. Hann las nógv; t.d. las hann alt, sum hann kundi finna um pol­ar­ far­ar og aðrar kendar pionerar, og heimssøga og stórpolitikkur høvdu eisini hansara stóra áhuga. Leksi­ kon hansara var uppslitin. Men serliga var hann hugtikin av eyst­ ur­ríkska rithøvundinum, Stefan Zweig, hann átti og las allar bøkur hans­ara. Ættargranskingin gav honum – sum visti nógv um familju framm­ an­undan – sera nógva vitan, ið festi seg, tí hann hevði eitt minni sum fá­ur. Sum hvalbingar flestir, var Oddur eisini virkin í Royn, og sum fót­b­ólts­spælara minnast bæði hvalb­ingar og aðrir hann væl sum ein góðan verjuspælara tey fyrstu árini, eftir at fótbólturin hja Royn var tikin uppaftur í 1968. Tað liðið frá -68 til -73 hevur verið tað besta, ið Royn hevur havt! Seinni var hann eisini í nevndini eitt stutt tíð­ ar­bil­. Boksing hevði eisini hansara stóra áhuga, og var nakað at spyrja um á tí økinum, so var bara at ringja til hans­ara. Tá Mike Tyson kom til Keyp­mannahavnar at boksa ímóti Brian Nielsen, var Oddur skjótur at keypa sær eitt atgongumerki við »ring­side« fyri fleiri túsund krónur. Men ólukkutíð fyri hann, vóru boð eft­ir honum at koma ein túr við við Sunda­bergi beint áðrenn dystin, so hann gav mær atgongumerkið og bleiv tað sjálvandi ein ógloymandi upp­living. Men soleiðis minnist eg Oddur, bróð­ir – altíð kom eg í fremstu røð; Eg minnist sum smádrongur, at hann hevði meg ofta við í tí hann tókst við. Tá Oddur legðist uppi, eftir at hava siglt í eini 45 ár, fekk hann sær ymiskt fyrifallandi arbeiði, tí inni tímdi hann ikki at sita. Eina stutta tíð arbeiddi hann á flaka­ virkinum, og málaði eisini hjá skyldmanninum, Martin í Nesi. Síðstu tvey árini skiftist hann ímillum at arbeiða nakrar dag­ar í kolinum og so at rógva út, ávika­ vist við Bárðardrangi hjá Hjart­vard Thomsen og so sínum egna »eink­ar­ barni«, Knørri, sum var seks­ær­ing­ ur­in, hann hevði keypt frá pabba og øðr­um. Nei, ikki lá tað til bróður at liggja á tí latu síðuni, men hóast Oddur fekk eina tíð á landi, bleiv hon alt ov stutt. Seinasta hálva árið fekk Oddur – og øll vit í familjuni – ein sovorðnan lús­ing, tá Hjalmar bleiv tikin frá okkum; haldi at Oddur kom ong­ antíð yvir tað. Tá bleiv so nógv oyði­lagt fyri okkara familju. Hetta vóru bert nøkur fá orð um beiggja mín, eg kundi skriva okkurt aftrat, men velji at steðga her. Góði Oddur, bróðir! Hvíl í friði og takk fyri alt, vit báðir hava havt sam­an. Heini Niklas Foldbo 80 ár Oddur Holm til minnis NØVN