mánadagur 20. mars 2017síða 5

5 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 20. mars 2017 · Nr. 34 UNDIR FÝRA EYGUM Hvat heldur tú um løgmann? – Eg haldi, at løgmaður er skilagóður, men nokk so anonymur. Og so hevur hann eisini eina samgongu, sum gongur í allar ættir. Hvat land kundi tú hugsað tær at vitja? – Eg havi leingi havt ein dreym um at vitja oynna Suður Georgia í Suðurhøvum. Har grundaðu norðmenn í 1904 býin í Grytviken við øllum tí, sum hoyrir einum býi til í sambandi við, at teir høvdu hvalastøð har. Býurin liggur í dag oyðin. Eisini føroyingar vóru í Suðurhøvum á hvalaveiðu, og uttan iva hava teir vitja Grytviken. og eg bleiv valdur í nevndina. Tá ið Magnus Tausen, sum var formaður í Lærara­ fe­lagnum, í 2010 gjørdist stjóri á Námi, varð Harálvur Jacobsen á eykaaðalfundi valdur til formann, og hann hevur røkt tað starvið síðani. Hann er afturvaldur tríggjar ferðir síðani – bert eina­ferð við mótvalevni – og kom­ andi vikuskiftið verður hann afturvaldur fyri fjórðu ferð, tá ið Lærarfelagið hevur aðal­fund. – Tað er eitt avbjóðandi og spennandi starv at vera formaður í Lærarafelagnum. Sum flestu onnur fakfeløg í Føroyum hava vit ikki fíggj­arliga orku til stóra umsiting, og tí eru arbeiðs­ upp­gávurnar ógvuliga fjøl­ broyttar. Fyrstu tíðina vóru øll hugsandi viðurskifti hjá mær at seta meg inn í, greiðir Her­álvur Jacobsen frá. – Vit hava hálvtannað starv í umsitingini, og tey eru sera týdningarmikil fyri Lær­arafelagið. Starvsfólkini gera eitt stórt arbeiði og eru eisini tey, sum bera vitanina í felagnum víðari, sigur hann. Lærarar størri leiklut Formaðurin í Lærarafe­lag­ num heldur, at leikluturin hjá lærarunum er ikki mink­ aður í týdningi, men heldur vaksin seinastu árini, hóast tøkniliga menningin hevur verið stór, og vitan finst á hvørj­um internethorni og undir hvørjum talgiltum steini. – Lærararnir hava stóran leiklut í samfelagnum, tí av­ bjóðingin er meira enn áður at fáa øll við. Fyrr var nógv ófaklært arbeiði, og tey, sum ikki tímdu ella megnaðu skúl­an so væl, kundu fara frá fólkaskúla og beinleiðis til arbeiðis. Soleiðis er í minni mun nú. Krøvini til út­búgving eru nógv økt, og møgu­leikarnir sum ófaklærd eru av­markaðir. – Hetta ger, at tað er alneyðugt at fáa øll í fólka­ skúl­anum við, og tað vita lærararnir eisini. Teir mugu tí taka enn størri ábyrgd á seg fyri at røkka næmingum, sum hava fakligar, sosi- alar ella aðrar avbjóðingar. Skúlin má vera meira enn eitt stað, har summir næm­ ingar bara kenna seg noydd­ ar at møta upp og ikki fáa nakað burturúr. Nú ræður um at fáa so nógvar næm­ ingar sum gjørligt – helst allar – ígjøgnum eina góða skúla­gongd, har teir fáa neyð­ugar førleikar og áræði til at útbúgva seg ella menna seg víðari, sigur Herálvur Jacobsen. – Eg veit, at nógvar sól­ skins­søgur eru um næm­ ing­ar, sum ikki tímdu í skúl­ anum, summir blivu at kalla blakaðir út, men sum komu væl fyri seinni í lívinum og funnu sína hill. Hesir næm­ ingar høvdu sosialar og aðrar førleikar sum gjørdu, at teir kundu fóta sær, hóast teir ikki fingu so nógv burtur úr fólkaskúlanum. Í dag eru møguleikarnir ikki heilt teir somu hjá hesum næmingum, og tí hava lær­arar og fólkaskúlin størri týdning enn nakrantíð áður. – Tað er ikki vist, at allir næm­ingar skulu skúlavegin eftir fólkaskúlan, men teir fáa brúk fyri ymiskum før­leikum, tá ið teir skulu víðari. Vit hava fyri kortum fingið eina Michelin-stjørnu, sum setur Føroyar á heims­ kortið, og tað vísur, at tað eru aðrir møguleikar enn tann siðbundna útbúgv­ ingar­leiðin. Tað sama er við eitt nú tónleiki og list. Tú ert ikki fortaptur, fyri tað um ikki fert skúlavegin, men neyðugt er við grund­leggj­ andi førleikum, sum millum annað fólkaskúlin kann verða við til at menna, sigur Herálvur Jacobsen. Má uppbyggja autoritet Uppfatanin av lærarum og natúrligi autoriteturin hjá honum eru nógv broytt seinnu árini, og tað er við til at seta nýggj krøv til lærarar. – Fyrr hevði lærarin autori­tet av sær sjálvum, men tað er ikki ein sjálvfylgja í dag. Hetta ger, at lærarin má uppbyggja sær sítt trúvirði og sín autoritet í skúlanum. Lærarin skal legitimera seg og kunnu argumentera og greiða frá, hví næmingarnir skulu læra hetta og hatta. Næmingarnir eru kritiskir, og tað er gott, og tí skal lærarin verða brynjaður at møta hesum. Lærarin fær einki forerandi longur, bara tí hann er lærari, sigur Her­ álvur Jacobsen. Hann vísir á, at lærarin er ikki í nakrari serstøðu í so máta í samfelagnum. – Nógv fakfólk uppliva tað sama. Viðhvørt mugu læknar til dømis stríðast fyri sínum autoriteti, tí fólk googla og leita halda seg vita meira um symptomir og sjúkur og heilivág. Soleiðis er samfelagið blivið. – Hetta er sera krevjandi fyri lærararnar – ikki minst teir nýggju, sum koma út í skúlan at arbeiða. Onkrir lærarar hava trupulleikar at fóta sær, men tíbetur eru tað fá sum gevast í starvinum av teirri orsøk. – Tað er trupult at gera nakað við hetta, og vit fáa illa broytt gongdina í sam­ felagnum, men tað er ein bati, at lærararnir nú hava fing­ið eina akkersskipan, har allir nýggir lærarar hava ein royndan lærara at ráð­ geva og vegleiða sær. Sum lærari kanst tú kenna teg sum eina fiasko at byrja við, men menna teg til ein góð­an lærara, og tí er tað týdn­ingarmikið at hava ein roynd­an lærara at sparra við og fáa veg­leiðing frá, heldur Her­álvur Jacobsen. Tøknin bjóðar av Tøknilig nýbrot gjøgnum­ súrga gerandisdegnum hjá fólki í framkomna partinum av heiminum, og hetta merk­ ist eisini í skúlanum. – Einaferð í tíðini var lær­ arin einasti vitanarberin, men tað er fullkomiliga broytt. Nú fáa fólk vitan alla­staðni frá, og tað er ein avbjóðing – eisini fyri skúlan. Skúlin skal sjálv­andi brúka nýggju tøkni­ ligu møguleikarnar, men tað krevst eisini, at tað verður sett inn í rætta undir­vís­ ingar­samanhangin. Onkun­tíð ljóðar tað, sum at tess meira tøkni er, tess betri er tað, men so einfalt er tað ikki. Tøkn­in skal brúkast á rætta hátt, og tað er ikki altíð so ein­falt, sigur Herálvur Jacob­sen. – Teldur, teldlar og far­ tele­fonir eru eisini heimsins bestu spæli­maskinur, og tær kunnu taka uppmerksemi frá næmingunum og føra teir inn í eina heilt aðra verð. Tað kann órógva skúlagongdina og er ein avbjóðing. Tøknin er hent hjá lærar­ um, men tað gongur ikki altíð sum eftir ánni við henni. – Saman við tøkni koma eisini tøkniligir trupulleikar, tíverri. Mær nýtist ikki at nevna Landsroyndirnar sum dømi, men tað er øgiliga frustererandi fyri bæði lær­ arar og næmingar, tá ið tøknin ikki riggar sum hon skal. Tað er eisini ein av­ bjóðing fyri lærarar og skúla. – Tøknin skal gagnnýtast í undirvísingini, men vit skulu bara vita, at samstundis sum møguleikarnir eru sera góðir og nógvir, eru eisini stórir vansar við tøknini, sigur Her­ álvur Jacobsen. Taka skúlan aftur Formaðurin í Lærarafelag­ num heldur, at lærarar skulu trúgva upp á sítt fak og standa betur ímóti trýsti uttan­ífrá. – Lærarar mugu yvirtaka skúlan aftur. Teir mugu vísa, at hetta er okkara øki og okk­ara fak. Sjálvandi skulu gransk­ing og kanningar ger­ ast, men tað, sum ikki hevur jørðildi í skúlanum, er til lítla nyttu, og alt kann ikki verða grundað á ordrar, sum koma uttanífrá. – Lærarar mugu trúgva upp á sítt fak, sína útbúgving og sínar royndir. Lærarin veit best, hvussu arbeiðið í skúlanum skal útinnast. Politikarar kunnu skapa karmar, men tað hjálpir ógvu­liga lítið, um politikarar og myndugleikar fara at stýra skúlanum, sigur Her­ álv­ur Jacobsen. Hann er ikki ovurfegin um kanningar og royndir, sum eru afturvendandi í fólkaskúlanum. – PISA-kanningin leggur upp til at samanbera lond, tí mann trýr at kapping kann skapa framgongd. Eg ivist bara í, hvør meiningin er við kanningunum, og hvørja nyttu tær gera. Man spyr, hvussu nógva útbúgving vit fáa fyri hvørja krónu, men vit gloyma at spyrja, hvat tað er fyri skúla, vit vilja hava. Spurningurin er, um tað er eitt politiskt átak fyri at vísa, at mann fylgir við í fólkaskúlanum, ella um tað er fyri næmingarnar. Eg dugi ikki at síggja tað stóra gagnið í PISA-kanningunum, og veit heldur ikki, um tað er neyðugt við landsroyn- dum. Lærararnir eftirmeta undirvísingina og gongdina hjá næmingunum, og tað kunnu teir gera uttan lands­ royndir. – Eftirlit og kapping eru ikki vanlig pedagogisk hugs­ an. Lærarin hevur til upp­ gávu at uppala næm­ingar til sjálvstøðugar og myndugar persónar, men samstundis kennir lærarin seg undir eftir­liti av myndugleikum. – Frameftir má lærarin í størri mun standa fyri menn­ingini. Skúlin má byggja á fakligu førleik­ ar­nar hjá lærarunum, og vit mugu halda okkum til enda­málsorðingina í fólka­ skúla­lógini um at skapa sjálv­støðug og myndug menn­iskju. Halda vit okkum ikki til tað, so haldi eg, at politik­ararnir skulu broyta enda­málsorðingina. – Lærarar mugu ikki verða bangnir fyri at taka stýr­ingina og ganga á odda at skapa skúlan. Vit mugu eisini verða betur til at standa ímóti trýsti uttanífrá, og hetta er eisini nakað, sum Lærarafelagið má gera betur. Vit hava ikki verið nóg avgjørd í fleiri førum, men tað skulu vit blíva be­tur til. Vit skulu halda fastari um okkara egnu pro­ fessionalismu. Vit eru fak­ fólk, og lærarin veit best, hvat riggar í fólkaskúlanum, og hvussu uppgávan skal loysast., sigur Herálvur Ja­ cobsen, sum nú skal und­ir sítt fjórða skeið sum for­ maður í Lærarafelagnum. eydun@sosialurin.fo UM HERÁLV JACOBSEN Herálvur Jacobsen er seksti ára gamal sørvingur. Hann tók miðskeiðis í sjeytiárunum útbúgving á Læraraskúlanum í Havn og fór síðani í starv sum lærari. Undantikið eitt ár, tá ið hann starvaðist í Havn, var hann lærari í Sørvágs skúla, til hann í september í 2010 varð valdur til formann í Lærarafelagnum. Síðani tá hevur Herálvur Jacobsen, sum býr í Sørvági og ferðast millum bústaðin og arbeiðsplássið í Havn, røkt fulltíðarstarvið sum formaður í Lærarafelagnum. Á komandi aðalfundi, sum verður leygardagin, verður Herálvur aftur-valdur uttan mótvalevni til eitt nýtt tveyáraskeið sum formaður. – Fyrr hevði lærarin autoritet av sær sjálvum, men tað er ikki ein sjálvfylgja í dag. Hetta ger, at lærarin má uppbyggja sær sítt trúvirði og sín autoritet í skúlanum. Lærarin fær einki forerandi longur, bara tí hann er lærari, sigur Herálvur Jacobsen, formaður í Lærarafelagnum Mynd: Álvur Haraldsen