hósdagur 6. apríl 2017síða 13

FRÍGGJADAGUR 7. APRÍL 2017 SOSIALURIN 42 13 DANJAL AV RANA – Kappingareftirlitið hevur verið ein fastur partur av mínum gerandisdegi síðani eg byrjaði í 2007, og satt at siga, so ivist eg ikki í, at ein orsøk til, at prísurin er tann hann er, er at Kappingareftirlitið alla tíðina leggur trýst á okkum. Soleiðis sæð eru vit glað fyri Kappingareftirlitið, sigur Hendrik Egholm, stjóri á Magn. – Vit hava eina serstøðu sum duopol, og tí er tað í fínasta lagi, at vit alla tíðina verða eftirhugd, vigað og kannað, og at vit hava eitt alment kappingareftirlit at røkja ta uppgávuna. Men tað harmar okkum, tá Kappingareftirlitið brúkar eina so fakliga illa grund­ aða kanning sum hesa seinastu til at seta okkum í ringt ljós – og tað av órøttum, tí tølini í kanningini eru skeiv, og tískil eru niðurstøðurnar í kanningini sjálvsagt eisini skeivar, sigur hann. Hendrik Egholmeftirlýsir tí eini hægri játtan til Kappingareftirlitið. – Kanningin ber brá av, at Kappingareftirlitið hevur alt ov lítla orku og tískil ikki fær útvega sær neyðugu førleikarnar at fremja stórar og kompliseraðar kanningar sum hesa um prísirnir á brennievni. Tað er sera óheppið, og politiski myndugleikin átti at raðfest stovnin hægri, so dygdin kann garanterast. Tí vit skulu sjálvsagt hava eitt kappingareftirlit. Tað er best fyri allar partar, men minstakravið má vera, at tilfarið, tað letur úr hondum, er eftirfarandi, sigur Hendrik Egholm. Terje Sigurðsson, deildarleiðari á Kappingareftirlitinum, kundi eisini ynskt sær eitt størri og sterkari Kappingareftirlit. Trupul­ leikin er tó tann, at kappingar­ myndugleikin ikki hevur nøkt­ andi játtan á fíggjarlógini til sítt virksemi frá byrjan av. – Myndugleikin fær 1,8 mió. kr. á fíggjarlógini og hevur 2,5 ársverk. Hetta skal røkka til eftirlitið við øllum marknaðum í Føroyum. Tað sigur seg sjálvt at við verandi játtan liggur nógv sum kundi gjørt ein mun og bíðar, sigur Terje Sigurðsson. – Tíverri hava føroyskir politik­ arar, í mun til politikarar í okkara grannalondum, ikki sæð virðið í at geva kappingarmyndugleikanum størri játtan. Tað eru nógvir politikarar, sum millum ár og dag hava víst stóran áhuga fyri Kappingarráðnum og -eftir­lit­ inum. Teir hava tó allir sitið í andstøðu. So skjótt teir koma í samgongu, eru føgru lyftini gloymd. Hetta er óheppið, tí tað er ongin ivi um at tørvurin á einum sterkum kappingarmydnugleika er lutfalsliga størri í einum lítlum landi sum Føroyum enn t.d. í einum av okkara grannalondum, sigur hann. – Vit síggja ferð aftaná ferð, at stórar føroyskar fyritøkur koma út við úrslitum sum eru munandi hægri enn í okkara grannalondum. Ferð aftaná ferð hava vit í kanningum staðfest at prísstøðið í Føroyum á nógvum marknaðum er væl omanfyri sam­bærlig lond í Evropa. Tað tykist sum at verða reglan heldur enn undantakið, at almenn og privatar verkætlanir gerast dýrari enn uppruna mett. Hetta er alt tekin um marknaðir, sum ikki virka væl. Tað er undrunarvert, at føroyskir politikarar ikki duga at síggja stóra samfelagsliga tapið, sum liggur goymt her, sigur Terje SIgurðsson. DANJAL@SOSIALURIN.FO DANJAL AV RANA Í 2014 gjørdi Kappingareftir­ litið eina meting av um­ sit­ingargjaldinum á real­ kre­dittlánum í Føroyum. Kapp­ingareftirlitið vísti á, at árini frammanundan høvdu bankarnir við jøvnum millumbilum hækkað umsitingargjaldið, hóast ongar broytingar vóru framdar í Dan­ mark. Kappingareftirlitið vísti á, at hækkingarnar á um­sitingar­gjald­ inum vóru bæði títtari og størri í Føroyum. Samanberingarnar hjá Kapp­ ingareftirlitinum vístu, at um­ sitingargjaldið í Føroyum var meir enn tvífaldað í mun til danskt støði. Tvær ferðir so høgt gjald Kappingareftirlitið kemur til ta niðurstøðu, at umsitingargjaldið hjá bankunum átti at ligið millum 0,9 prosent og 1,3 prosent, og ikki 1,9 prosent, sum tað var tá. Efitirlitið metir, at høga umsitingargjaldið hevur kostað brúkaranum millum 5.000 og 12.000 krónur árliga. Fyri samfelagið sum heild er talan um ein kostnað upp á millum 10 og 22 milliónir krónur árliga. – Tað tykist ikki vera nøkur eyðsædd orsøk til, at umsitingar­ gjaldið hjá føroyska brúkaranum skal vera tvær til tríggjar ferðir hægri enn hjá danska brúkaranum, skrivar Kappingareftirlitið. Realkredittlánini komu fyrstu ferð á føroyska marknaðin í 2005, tá Eik Banki bjóðaði tey í samstarv við BRFKreditt. Í 2009 fylgdi BankNordik eftir og í 2013 Norðoya Spari­kassi. Fyrstu árini vóru føroyingar aftur­haldandi við at taka real­ kreditt­lán, men í 2009 kom gongd í. Í 2012 var longu ein fjórðingur av allari bústaðarfígging í Føroyum fíggjað við realkredittlánum. Longu frá byrjan var um­sit­ ingargjaldið í Føroyum tvær ferðir so høgt sum í Danmark, men høgu og títtu hækkingarnar hjá bankunum gjørdu, at í 2012 var umsitingargjaldið tríggjar ferðir so høgt. Orsøkin er vantandi kapping Kappingareftirlitið sigur í nið­ urstøðu síni, at tað er væl hugs­ andi, at einasta orsøkin til, at real­ kredittlánini eru so nógv dýrari í Føroyum enn í Danmark, er vant­ andi kapping millum føroysku pen­ ingastovnarnar. Sambært Kappingar­eftir­lit­ inum, so er tað einki sum bendir á, at føroysku bankarnir taka ein størri váða enn donsku bankarnir gera, ei heldur er nakað sum bendir á, at føroysku peningastovnarnir standa fyri serligum avbjóðingum. – Kappingareftirlitið er tí kom­ið til ta niðurstøðu, at ongar ob­jektivar orsøkir tykjast vera, ið kunnu grundgeva fyri høga umsitingargjaldinum í Føroyum. Tað tykist tí, at manglandi kapp­ ing er høvuðsorsøkin til høga prís­ støðið, skrivar Kapp­ingar­eftir­litið og víðari: – Kappingareftirlitið er komið til, at ein føroyskur brúkari skal gjalda millum 5.000 og 12.000 krónur eyka orsaka av vantandi kapp­ing. Manglandi kappingin kostar føroyska samfelagnum árliga millum 110 og 22 milliónir krónur í beinleiðis brúkaratapið. Har­umframt eru goymdir kostn­ aðir við tað at brúkarar velja real­kredittlán frá. Kostnaðurin av hesum fer at trína fram, tá evropeiska rentustøðið fer at hækka, skrivar Kappingareftirlitið. DANJAL@SOSIALURIN.FO Kostaði brúkarunum minst 5.000 krónur árliga EFTIRLITIÐ MÁ BETRAST Umsitingargjaldið á realkredittlánum var nærum eitt prosent ov høgt, segði Kappingareftirlitið við bankarnar í 2014 Hóast atfinningarnar móti kanningunum hjá Kappingareftirlitinum mangan eru harðar, so halda fleiri partar av vinnuni, at stovnurin er ein neyðugur partur av vinnunum. Og bæði vinnan og Kappingareftirlitið sjálvt eru samd um, at tørvur er á eini hægri játtan til stovnin