hósdagur 6. apríl 2017síða 15

FRÍGGJADAGUR 7. APRÍL 2017 SOSIALURIN 42 15 DANJAL AV RANA Í Føroyum hevur Kappingar­ ráðið ábyrgdina av at halda eyga við fría marknaðinum, sum fyritøkur annars kapp­ ast á. Men er neyðugt at regu­ lera kappingina? Er ikki best at lata fyritøkurnar kappast, og tað almenna heldur seg burtur frá makrnaðinum og letur markn­ aðarmekniskurnar ráða? – Í útgangstøðinum er tað rætt, at frí kapping á einum marknaði gevur besta úrslit fyri samfelagið, men tað eru støður, har marknaðir ikki virka eftir vild. Í støðum har ongin seljari ella keypari hevur ræði á marknaðinum, vil prís­urin og útboð av vørum og tænastum verða optimalt. Men ofta er hetta ikki støðan, greiðir Terje Sigurðsson, deildarleiðari á Kappingareftirlitinum frá. Eftirlitið tryggjar frælsi Hann sigur, at í summum før­ um kann ein marknaður búnast soleiðis, at eitt avmarkað tal av fyritøkum fær stórt marknaðar­ vald. – Tá kunna vanligu megin­ reglurnar um útboð og eftir­ spurn­ing setast til viks, soleiðis at fyritøkurnar kunna vinna sær okursvinning til skaða fyri brúk­aran. Avleiðingin er minni umsetningur av vørum og til hægri prís og er hetta eitt samfelagsligt tap, sigur hann. Tað er í slíkum førum at ein kappingarlóggáva og eitt kapp­ ingareftirlit kemur til sín rætt. Tá fær man møguleikan, at rætta feilir, sum hava við sær, at frælsa kappingin verður sett til viks. – Myndugleikin kann millum annað ógilda avtalur millum kappingarneytar, sum eru til skaða fyri samfelagið, og steðga gerðum hjá størri fyritøkur, sum hava til endamáls ella avleiðing at seta fræslu kappingina til viks, sigur Terji Sigurðsson. Endamálið við Kappingarlógini er sostatt at tryggja at kappingin fer fram eftir røttum fyritreytum, soleiðis at marknaðurin virkar á bestan hátt, til frama fyri brúkaran, fyritøkur og samfelagið sum heild. Í nógvum londum – og kanska serliga í norðurlondum – spælir landið ofta ein aktivan leiklut á marknaðinum, antin sum keypari, seljari ella regulator. Leikluturin hjá statinum er ofta eitt sindur problematiskur, tí staturin hevur altíð eina sterka støðu, og kann av óvart skeikla kappingina. Royna at verja brúkaran – Kappingareftirlitið hevur seinnu árini lagt dent á øki, ið hava týdning fyri vanliga brúkaran. Vørur og tænastur sum fíggjartænastur, el, hiti og brennievni eru ein stór útreiðsla í vanliga húsarhaldinum. Vit hava verið inni á hesum økjum, meðan onnur øki, sum telja nógv hjá vanliga brúkaranum, so sum matvørur, bilar og bygging liggja enn á láni, sigur Terje Sigurðsson. – Hóast játtanin er avmarkað, so hevur Løgtingið eisini álagt okkum bundnar uppgávur. Her verður ser­liga hugsa um samanlegg­ ingar millum fyritøkur. Hetta er ein rættuliga umfatandi og tíðar­krevjandi uppgáva, sum skal loysast innan ávisar lógarásettar tíðar­freistir. Hetta merkir at alt annað arbeiðið má skúgvast til viks, tá ein samanlegging verður fráboðað, sigur hann. Umframt tær bundnu uppgáv­ ur­nar er eisini neyðugt at mynd­ug­ leikin hevur innlit í teir føroysku marknaðirnar. Her er tað so, at marknaðarkanningar koma inn í myndina. – Í grundini hava hesar tvinni endamál. Í fyrsta lagi hava tær til endamáls at geva okkum innlit í viðurskiftini á marknaðinum, soleiðis at vit kunna avgera um neyðugt er við kappingarfremjandi tiltøkum. Í øðrum lagi kunna vit almannakunngera frágreiðing­ arnar. Ein almannakunngerðing hevur til endamáls at kunna sam­ felagið sum heild um umstøðurnar á marknaðinum. Tað er jú gagnligt at brúkarin er vælkunnaður um viðurskiftini á marknaðinum – hetta kann styrkja brúkarar á ein­um marknaði har ar hava marknaðarvald, sigur Terje Sigurðs­son. DANJAL@SOSIALURIN.FO Um ov lítil kapping er á einum øki er úrslitið, at vit rinda ov nógv fyri tænasturnar. Tá verður minni peningur eftir hjá borgarunum at nýta upp á onnur ting, sigur Terje Sigurðsson Terje Sigurðsson: VIT GERAST ØLL FÁTÆKARI