hósdagur 6. apríl 2017síða 28

FRÍGGJADAGUR 7. APRÍL 2017 SOSIALURIN 42 28 Óli Jacobsen Kaj í Bartalstovu: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen 2. partur T á eg so fór í skúla var tað hjá Símun Paula úr Kon­oy, sum var kendur pol­itikari. Hann gekk eisini á odda á øðrum økjum. Tað var hann sum í 1910 tók stig til at stovna Føroya Fiskimannafelag og bleiv formaður í 15 ár. Eisini var hann á odda við urtagarðsrøkt. “Hav­in hjá gamla lærara” var til­ tik­in. Afturat honum vóru Jacob Sim­ on­sen, versonur Konoy, giftur við Ragn­hild, og Helga Øregaard, ætt­ að úr Kvívík. Hon var gift við tí kenda løgtingsmanninum Jákup Fr. Øregaard. Tey dugdi øll væl at læra frá sær. Í 1929 var nýggjur framkomin skúli bygdur við Gøtugjógv. Vit byrj­aðu teir fyrstu flokkarnar í tí gamla skúlanum og fluttu so í nýggja skúlan, sum var so fram­ kom­in í mun til aðrar skúlar tá, at hann hevði fimleikahøll. Sum ofta var, vóru summir av næm­ing­unum bannsettari enn aðrir, men gamli lærari, Konoy, dugdi nú væl at halda disiplin. Vit høvdu fimm flokkar, so gingið var tvey ár í tveimum flokkum. Krisan gav svarið Vit búðu í gomlu Bartalstovu. Eg minn­ist, tá ið eg var 10 ára gamal, at pápi fekk lungna­bruna. Tað gav so nógv­an fep­ur. Áttanda dag­in plagdu tey at siga, at tá var “kris­an”. Tá var sjúklingurin so út­makt­að­ur, at tá fekst ábending um, hvønn veg tað bar. Pápi kom fyri seg aftur. Verri gekk hjá Benadikt, pápa­ beiggja. Hann fekk eisini lungna­ bruna og fór á sjúkrahúsið í Klaks­ vík. Hann lá bara fýra dagar, tá doyði hann. Hetta var áðrenn heili­vágur fekst fyri slíkar sjúkur. Meslingagrindin Í 1935 var tann tiltikna mesl­inga­ grind­in í Gøtu. Hana minnist eg væl, eg var 11 ára gamal tá. Var grind í Norðragøtu var sjálvandi farið hag­ar, í hvussu er fyri at síggja dráp­ið. Onkur av grindamonnunum av bygd var komin við mesl­inga­smitt­ uni, sum fekk góðar møguleikar at spreiða seg í grindadansinum. Nógv fólk blivu smittað, og fólk doyði eisini av sjúkuni. Eisini menn av bygd, sum bóru smittuna heim aftur. Hjá okkum blivu vit systkin eis­ini smittaði og fingu sjúkuna. Tur­ið systir var nokk so ring, men øll komu vit væl fyri okkum aftur. Í Norðragøtu doyði ein ung kvinna, Olea í Jákupsstovu, og tað stóð um lív hjá systir hennara, Onnu. Í Syðrugøtu doyðu tveir menn. Ann­ar var Petur Pauli Mikkelsen, í Barbu­stovu, sum var ein eldri mað­ur. Hin var Óla Jákup Hansen, á Túvu, sum var heilt ungur og evna­ríkur drongur. Tað varð sagt, at skiparin, Sím­ un í Ólastovu, fór at taka fepur av Óla Jákupi. Men hann var so høg­ ur, at fepurstokkurin máldi hann ikki. Fólk vórðu eisini vaksinerað. Mesl­ingar høvdu gingið í Fugla­ firði. Vaksinan var blóð frá hesum fólk­um, sum høvdu havt sjúkuna. Tað skuldi í hvussu er gera sjúkuna mild­ari. Skúlabarnaferðin í 1938 Í 1938 var eg niðri við skúlabørnum. Hetta vóru árligar ferðir við Tjaldr­inum, sum nógv føroysk børn fingu roynt tá. Luttøkan var býtt millum skúlarnar, og tað vóru eini 100 børn við á ferðini. Vit eru trý børn úr Gøtu hetta árið. Hini vóru Hjørdis Thomsen, á Geilabø í Norðra­gøtu, sum seinni giftist við Poul Ejde, sum eisini var við á ferð­ini. So var tað Andrea Dalbø úr Syðru­gøtu, sum seinni giftist við Alfred Poulsen av Eiði. At sleppa eina slíka ferð var sjálv­sagt eitt ævintýr hjá børnum. Henda ferðin var eitt sindur øðr­ vísi enn tær frammanundan. Hetta árið var ein stór barna­ítr­ ótt­ar­stevna í sambandi við eina landbúnaðarframsýning á Bella­ høj. Har skuldu vit vísa føroyskan dans og dansispøl. Tí skuldu vit eis­ini hava føroysk klæði við okk­ um. Vit vóru seks vikur niðri. Flokk­ ur­in varð býttur sundur í fýra part­ ar. Teir tríggir fóru til Holbæk, Fyn og Viborg. Vit vóru 40, sum fóru til Karise í Køgebuktini á Sælandi. Eitt kvøldið bjóðaði presturin í Karise okkum inn til køku og boll­ ar. Hetta var eisini hugnaligt. Tær næturnar, vit vóru í Keyp­ manna­havn, svóvu vit umborð á søgu­liga skipinum, fregattini Jyl­ land. Eg kom tá eisini meira ella minni av tilvild at hitta ein ungan gøtu­mann, Vilhelm í Tjørnustovu úr Norðragøtu, sum var niðri at fáa sær eina útbúgving innan land­búnað. Hann flutti aftaná krígg­ið aftur til Gøtu við familju. Lítið ánaði eg tá, at systurdóttur ta konu, eg fekk seinni, fór at gift­ ast við son Vilhelm, sum slett ikki var føddur tá! Men verðin er jú lít­il. Erling Poulsen hevur skrivað meira um hesa ferðina í síni bók um gamla Tjaldrið. Í 1978 og aftur í 1998 var skipað fyri samkomu fyri tey, sum vóru við hesa minniligu ferð. Hetta var ógvu­liga hugnaligt, men tey eru sjálv­sagt mong, sum eru fallin frá hesa longu tíð. Tó eru fleiri á lívi enn í dag. Ein er Andrea Dalbø, sum var eitt av gøtubørnunum. Ein annar er Janus, gamli bóndin í Dím­un. Barnalammilsi Annars gekk barnalammilsi í Før­ oy­um hetta sama árið, 1938. Bløðini greiddu frá smittu í ymiskum bygd­um, sum høvdu einstakar til­burðir. Sagt bleiv, at smittan kom úr luft­ini. Tað tyktist vera so til­vild­ ar­ligt, hvussu fólk vórðu smittað. Tað vóru eisini fleiri í Gøtu, sum fingu sjúkuna. Onkur fekk eisini var­andi brek. Ein drongur doyði . Tað var Mart­in, sonur Nicolinu og Maljar í Norðra­gøtu. Hann gjørdist sjúkur og vikn­aði støðugt, til hann doyði í 1947, 12 ára gamal. At hesin ungi drongur skuldi doyggja so syndarliga skakaði øll. Tá ið hann fór til gravar frá heim­ in­um, løgdu børnini blómur á allan veg­in til kirkjugarðin. Vanlukkan við Gøtugjógv Eg minnist fleiri sorgarleikir í Gøtu. Ein var, tá ið 13 ára gamli Óli, sonur Olivur í Tøvuni, datt om­an í gjónni við Gøtugjógv í 1945. Teir høvdu verið á fjalli hjá Gøtu skúli skaraði framúr við Símun Paula í Konoy sum fyrstalærara. Eitt serligt upplivilsi var at sleppa til Danmarkar við skúlabørnunum Í skúla hjá Konoy Kaj í Bartalstovu Skúlabørnini við Magasin du Nord í Keypmannahavn Í Karise hitti Kaj v.m. tann unga gøtumannin, Vilhelm í Tjørnustovu.