hósdagur 27. apríl 2017síða 28

FRÍGGJADAGUR 28. APRÍL 2017 SOSIALURIN 49 28 Óli Jacobsen Kaj í Bartalstovu: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen 4. partur F øroyingar mistu nógv fiski­skip undir krígnum, so tað var ein stórur tørv­ ur á at fáa nýggj skip. Fram­skygd­ir vinnulívsmenn sum Kjøl­bro og Cristian Holm Jacobsen lótu trolarar byggja, men hetta tók sína tíð. Gamlir bretskir kolfýrdir trol­ar­ar kundu fáast beinanvegin. Tí komu nógvir av hesum trolarum til land­ið beint eftir kríggið, og gøtu­monnum líkt vóru teir eisini skjót­ir á sjóvarfallinum. Tað var í 1946, at gøtumenn tóku stig til at keypa trolara, sum fekk navnið Tróndur í Gøtu. Teir stovnaðu p/f Tyril, sum flestu fiskimenn í sóknini settu pen­ing í. Leo Joensen var stjóri. Parta­peningurin var 125.000 krón­ ur. Fyrsti skipari var Richard Jac­ ob­sen úr Klaksvík. Trolarin hevði verið í her­flot­an­ um eins og teir flestu ensku trol­ar­ ar­nir. Nú lá hann í Leith, har hann varð umbygdur til fiskiskap aftur. Her hendi tað, umbyggingin gjørdist dýrari enn roknað var við og at fíggingin ikki var í lagi. Trol­arin slapp ikki úr Bretlandi, fyrr enn rokningin var goldin. Hetta var nú ikki sum at siga tað. Men tað endaði við, at skipið slapp avstað m.a. við teirri treyt, at skiparin ikki skuldi taka eitt oyra út í løn, fyrr enn rokningin var goldin. Í desember 1946 kemur "Trónd­ ur í Gøtu" á Gøtu. Tann tá nýggja bryggjan var full av fólki, og flagg­ að varð um alla bygdina. Hildin varð stór veitsla, men um kvøldið kom storm­ur av landsynningi, og teir máttu fara á Klaksvík við skip­ in­um. Fyrsta túrin varð farið avstað 10. janu­ar 1947. Farið varð til leiðirnar við Norðurnoreg á ísfiskaveiði. Nógvur fiskur var. Eftir 10 døgum varð fingið uppí og far­ið varð til Grimsby at selja. Gjørd­ir vóru tríggir ísfiskatúrar í hes­um legginum og selt varð fyri til­sam­ ans 23.000 pund, umleið hálva milj­ ón krónur. Tá var rokningin fyri um­bygg­ingina eisini goldin. Seinni varð farið til Bjarnoynna á saltfiskaveiðu. Tað var í hesum tíð­um, at toskurin var so smáur, at stórur partur fór aftur í havið. Rættilig bygdafyritøka "Tróndur í Gøtu" var ein rættilig bygda­fyritøka, sum kom at merkja nógv fyri sóknina. Skipað varð fyri, at so nógvir mans sum gjør­ ligt kundu sigla við uppá skift. Manningartalið var upp til 30 mans á saltfiskaveiðu, men sam­ bært Richardi Jacobsen var saml­ aða manningartalið í hansara tíð sum skipari: 1947 73 mans 1948 62 - 1949 58 - 1950 76 - 1951 57 - Tískil vóru nógvir mans, sum fingu eina uppá seg góða inntøku. Daga­talið hjá hvørjum manni lá fyri ár­ið úr um 30 til 300.  Hagtøl vísa eisini, at inn­tøk­ur­ nar vóru góðar við trolarum. Í 1949 var inntøkan í miðal við skonn­art­ um kr. 5.459, við sluppum kr. 4.655 og við trolarum kr. 8.538. Flestu fiskimenn sigldu við slupp, so í mun til inntøkurnar har, var tað eitt kvett at sleppa við trol­ ara, um tað so bert var fyri styttri tíð. Sum frá leið minkaðu úr­tøk­ ur­nar við koltrolarunum, og tað gjørd­ist tí trupult at fáa fólk. Aftrat øllum hesum arb­eiðs­ pláss­un­um, sum "Tróndur í Gøtu" gav um­borð, kom so arbeiðið, sum skip­ið gav á landi, tá ið saltfiskur varð landaður og síðan virkaður. Reiðaríið bygdi eisini egið hús, Tyrla­húsið, til hetta endamál. Tá ið landað varð, fingu skúlabørnini frí, og tey vóru nógv, sum tjentu nakr­ar tiltrongdar krónur, sum so sanni­liga ikki vóru nógvar tá í tíð­ini. Tey, sum minnast hesa tíðina, minn­ast eisini, at tað var rættiligur há­tíð­ar­dámur, tá ið "Tróndur" var í havn. Mistu menn Tað vóru eisini sorgarleikir við Tróndi í Gøtu. Í 1948 mistu teir ein mann, Hans David Ranghamar, og eftir hann sat einkja, Petrina. við 4 børn­ um. Teir høvdu júst hálað, og tað var nógvur fiskur í trolinum. Tann fyrsti posin var tikin, og teir snodl­aðu uppí annan posan, men av tí, at tað var so stór alda, stóð so nógv á snodlaranum, at tørn­ið fór av spælkoppinum, og alt netið fór út aftur. Og tá var tað, at Hans David varð tikin við. Hann slongdist langt upp leysur av netinum, og teir sóu hann ikki aft­ur. Eingin ljóskastari var, og tað var kolamyrk nátt, so har gjørdist einki.  Um hesa hending greiddi skip­ ar­an Richard Jacobsen frá, at “tá slíkt hendir, kunnu øll fata, hvussu hýr­urin er umborð á einum skipi, tá ein arbeiðsfelagi verður ryktur burt­ur á slíkan hátt. Hans David var í bestu árum, 42 ára gamal, og hann var av raskastu monn­um umborð.” Í 1951 hendi ein onnur vanlukka, sum kravdi mannalív. Tað var An­ thon Bernhard, vanliga kallaður Benni, Hansen. Teir vóru í Aberdeen. Sum ofta var lógu fleiri trolarar við lið um lið í havnini. Benni skuldi fara tvørt­ur um ein trolara á veg í land sam­an við øðrum av manningini. Hann leyp av lúnningini niður á lasta­lúk­una á hesum trolara. Tað var so óheppið, at presendingin var løgd yvir lúkukarmin, so tað sá út, sum um lúkan var á. Men tað var hon ikki. Benni datt í lastina og doyði stutt eftir av løstunum, hann fekk. Eftir hann sat einkja, Frida, við sjey børnum, tað minsta tvey ára gamalt.  Eg var tó ikki við, tá hesar van­ lukk­ur hendu. Átti partapening Eg átti partapening í Tróndi. Eg s slapp kortini ikki við fyrsta árið. Sjálvsagt skuldu gøtumenn eisini sum aðrar bygdir hava trolara aftaná kríggið. Hetta bleiv tann fyrsti Tróndur í Gøtu TROLARATÍÐIN KEMUR TIL GØTU Kaj í Bartalstovu Tróndur í Gøtu, tann fyrsti av trimum skipum við hesum navni