hósdagur 18. mai 2017síða 25

FRÍGGJADAGUR 19. MAI 2017 SOSIALURIN 58 25 Atfinningar tiknar úr bláari luft 80INI Høgni Hoydal, landsstýrismaður í fiskivinnumálum, sigur seg ikki skilja hvussu fólk kunnu koma til tað niðurstøðu, at mann nú vendir aftur til áttati árini við at seta á stovn ein grunn til at savna pening til eitt serstakt endamál. SÓLVIT E. NOLSØ A t vit fara aftur til áttati ár­ini er tikið púra burt­ur­úr bláari luft. Einasta enda­málið við hesum grunni er at hava ein møguleika at savna pengin saman til hetta enda­málið, ið er at menna okkara fiski­vinnu. Tað sigur Høgni Hoydal um at­ finn­ing­ar­nar, ið hava verið móti nýggja Fiskivinnugrunninum, sum ætlan er at seta á stovn. Ætlanin við grunn­inum er at savna pening sam­an, ið skal nýtast til at menna øll lið í fiskivinnuni og at fremja ný­ skapan og gransking til sama enda­mál. Høgni Hoydal sigur, at pen­ingur má savnast saman til enda­málið og í løtuni er hetta ein­ ast máti at gera tað uppá, tí hes­in grunnurin hevur ikki sama enda­ mál sum aðrir grunnar og tískil er tað ikki skilagott at leggja júst hetta arbeiðið undir ein annan grunn. – Millum annað sigur Gransk­ ing­ar­ráðið í sínum hoyringssvari, at tey meta Granskingargrunnin at hava sama endamál sum Fiski­ vinnu­grunnurin, men tað meta vit ikki verða heilt rætt. Gransk­ ing­ar­grunnurin hevur gransking sum høvuðsendamál meðan Fiski­vinnugrunnurin hevur sum høv­uðs­endamál at fremja menning og nýskapan innan fiskivinnuna, sig­ur Høgni Hoydal. Høgni Hoydal sigur, at tað var sam­tykt í 2016, at løgtingið skuldi savna pening til endamálið og fyri at fáa teir á eitt stað, so var gjørt á henda hátt. Tó er tað ikki endaliga sagt, at hetta verður endaliga loysn­in. – Endamálið er at seta á stovn ein depil, ið líkist Matís í Íslandi. Tí hev­ur Fiskivinnugrunnurin eisini heim­ild at nýta av stovnsfænum, við loyvi frá landsstýrismanninum, um so er at ein slíkur depil verð­ur settur á stovn, so kann Fiski­vinnu­grunn­ urin seta pening í. Annars er ikki ætlanin, at grunnurin skal nýta av stovnsfænum, sigur Høgni Hoy­dal. Kann takast av aftur Stýrið fyri Fiskivinnugrunnin verð­ur sett av lands­stýr­is­mann­ in­um. Stýrið fer at hava ábyrgd av fyri­sit­ingini og virkseminum hjá grunn­inum umframt at taka støðu til hvørjar verkætlanir kunnu fáa stuð­ul úr grunninum. – Stýrið verður breitt sam­an­ sett, millum annað stendur í við­ merk­ingunum, at fólk, ið kenna til menning av fyritakssemi innan fiski­vinnu og atknýttum virksemi verða við í stýrinum. Umframt onn­ur sjálvandi. Tí er tað heldur ikki rætt, um hevur verið ført fram, at vinnan einki fær at siga, hóast tey fáa møguleika at seta pening í grunnin, sigur Høgni Hoydal. Høgni Hoydal sigur, at grunn­ ur­in kann takast av aftur seinni, um tað vísir seg at endamálið við grunninum verður betur røkt aðrastaðni. Um ein depil verð­ ur settur á stovn, ið røkir enda­ málið ella granskingarøkið verð­ur samskipa betur, soleiðis at pen­ ing­urin í Fiskivinnugrunninum lá bet­ur onkra aðrastaðni. Kristina Háfoss, lands­stýr­is­ kvinna í fíggjar­mál­um, segði í Løgtinginum mánadagin, at í Fíggjarmálaráðnum vórðu tey ikki í iva, at tað var ein betri loysn at koyra hesar milliónirnar út frá fíggj­ar­ lógini, heldur enn at gera ein eksternan grunn sum Fiskvivinnugrunnurin er. Tað er eingin ivi, at vit vildu heldur havt hetta á Fíggjarlógini, men lands­ stýr­is­maðurin hevur sagt, at hetta er ein fyribils loysn. Tí hava vit fyribils valt at góðtaka hesa loysn­ina, soleiðis at vit kunnu byrja at savna pengin til hetta enda­ málið, sigur Kristina Háfoss. Kristina Háfoss segði, at hon tók undir við ætlanunum hjá fiskimálaráðharranum, tá hann vildi samskipa alla gransk­ing betur í Føroyum og eisini undir við ætlanunum við virðis­ øking í fiskivinnuni, men hon væntaði, at tá ein slíkur stovn­ur var komin, ið kundi átaka sær tær uppgávur, ið Fiskivinnugrunnurin skal fáa framdar, tá verður grunnurin avtikin. Tá vit hava fingið ein stovn, ið kann líknast við Matís í Íslandi, tá vænti eg hesin grunn­urin verður niðurlagdur, segði Kristina Háfoss í lø­g­ting­in­um mánadagin. MATÍS Bæði Høgni Hoydal og Kristina Háfoss nevndu fleiri ferðir í tinginum, at ynski var at fáa ein “Matís líknandi stovn í Føroyum”. Hvat er Matís? Matís er ein almennur íslendskur stovnur, ið bleiv stovnaður í 2007. Tríggir almennir granskingarstovnar blivu lagdir saman í ein stovn, nevndur Matís. Endamálið hjá stovninum er fyrst og fremst at granska og menna matvøruídnaðin og biotøkni í Íslandi. Yvir 100 fólk eru í starvi á Matís og umsetningurin var í 2014 góðar 75 milliónir krónur, harav 35% var frá altjóða samstørvum. ETT VIÐ NIN Niclasen. Bæði Høgni Hoydal og Kristina Háfoss grundgóvu millum annað fyri fiskivinnugrunninum í tinginum við at siga, at samgongan hevði sett sær fyri, at fáa pengin settan av til gransking og nýskapan í fiskivinnuni og hetta var ein máti at fáa peningin til høldar og at ætlanin var seinni at seta teir í ein granskingarstovn, sum mann ætlaði at seta á stovn. Eftir ætlan longu í ár. – Eg skilji ikki ikki hví mann ger tað á henda hátt. Um mann ætlar at seta peningin í ein stovn, hví stovnar mann so ikki stovnin beinaveg og bíðar við peninginum inntil stovnurin er til. Eg haldi tað er skeivt at gera tað á henda hátt, sigur Jørgen Niclasen §2. Fiskivinnugrunnurin verður skipaður sum ein eksternur grunnur. 6. mió. kr. verða settar í grunn, harav stovnsfæ grunsins er 3 mió. kr. Stk. 2. Grunnurin hevur sjálvstøðugan roknaskap og fíggjarstøðu í landsroknskapinum. Stk. 3. Grunnurin kann fáa ein árligan stuðul á Løgtingsins fíggjarlóg. Stk. 4. Grunnurin kann taka í móti stuðli og fígging frá øðrum. §4. Stýrið ger virkisætlan og stuðulsætlan fyri trý ár í senn, og leggur hana fyri landsstýrismannin til góðkenningar. Stk. 2. Grunnurin kann ikki nýta av stovnsfænum. Tó kann grunnurin, við loyvi frá landsstýrismanninum, nýta av stovnsfænum at seta í støðisogn til endamálið í hesi løgtingslóg, ella seta pening í felag, ið útinnur virksemi við sama endamáli sum Fiskivinnugrunnurin. Stk. 3. Stýrið ásetur nærri reglur fyri mannagongdum viðvíkjandi tilsagnum, og verða hesar at góðkenna av landsstýrismanninum. roynd­ir til ætlaða endamálið. Gjaldstovan sigur í síni við­merk­ ing, at tey síggja ikki nakra orsøk til, at nýggi grunnurin skal hava heimild til at keypa fastognir um­ framt hann eisini kann nýtast til at seta pening í partafeløg, uttan møgu­liga um virksemi felagsins skal verða í einum øðrum felag og Fiski­vinnugrunnurin skal virka sum eitt holdingfelag. Andstøðan er sum verða mann eisini atfinningarsom. Báð­ir formennirnir í teim stóru and­ støðu­flokkunum, Bárður S. Nielsen fyri Sambandsflokkin og Jørgen Nicla­sen fyri Fólkaflokkin, vísa á, at hetta er ein skeiv kós at ganga og at latið verður upp fyri, at grunnar aft­ur sleppa at liva sítt egna lív utt­ an­fyri fíggjarlógina. Báðir vístu á, at tað er fyrr sæð, at grunnar, ið hava heimild til millum annað taka lán, fara ov langt. Harumframt set­ur meirlutin í vinnunevndini spurn­artekin við, hví mann velur at seta á stovn enn ein grunn at taka sær av nýskipanum og menn­ing­ar­ ætl­anum í fiskivinnuni, tá grunnar og stovnar longu finnast, ið kunnu taka sær av sama virksemi. Ein niðurstøða hjá grein 19 nevndini, ið kannaði áttati árini í Føroyum: “§19-nevndin er sannførd um, at skipanin við nógvu landskassagrunnunum var ein orsøk til, at politikarar og landsumsitingin mistu tamarhaldið á útreiðslunum og gjaldføri landskassans í 80- árunum, serliga seinast í 80-árunum, tá ið upphæddirnar gjørdust stórar. Broytingin í fíggjarlógarmannagongdini á hesum øki kom tó alt ov seint, og ikki fyrr enn trupulleikarnar av álvara høvdu tikið seg upp. Skipanin við grunnunum gjørdi sítt til, at búskapurin varð ovurspentur, og hetta sást ikki beinleiðis aftur í fíggjarlóg og landsroknskapi.” Í nevndini sótu: Lisbeth L. Petersen, Heini O. Heinesen, Eyðun Viderø, Jóannes Eidesgaard, Jákup Sverri Kass og Jenis av Rana Vænti at Fiski­vinnu­ grunnurin verður avtikin aftur seinni