fríggjadagur 26. mai 2017síða 14

FRÍGGJADAGUR 26. MAI 2017 SOSIALURIN 61 14 DANJAL AV RANA Í síðstu viku boðaði Gransk­ ing­ar­ráðið frá, at nú er aftur gjør­ligt at søkja um stuðul úr Sjúkra­k­assagrunninum til Sjúkra­kassa­grunninum. Hesa ferð eru tvær milli­ónir krónur tøkar til gransk­ing í høvuðsøki tvey, sum eru gransking og menning á heilsu­ øk­in­um. Raðfestu økini hesa ferð eru hjartasjúkur og krabbamein. Durita Tausen, forkvinna í Krabba­meins­fe­lag­num, sigur at hon kundi hugs­að sær, at meiri varð gjørt við gransking í krabba­sjúkum í Før­oyum, men vátt­ar sam­stund­is, at hóast Krabba­meinsfelagið kann veita fígg­ing til gransking, so eru fáar um­sókn­ir um tað. Og hyggja vit at játt­an­un­um, sum Gransk­ ing­ar­ráð­ið hevur latið, so er tað einans ein granskingarverkætlan inn­an krabba­mein, sum hevur fing­ið stuð­ul. Annika Sølvará, sigur, at í løt­uni er tað ein spurningur um peng­ar og um arbeiðsumstøður hjá lækn­un­ um, sum avmarkað, hvussu nógv gransking kann fara fram á øk­in­ um. – Tað skulu jú vera læknar, við ser­frøði á økinum, sum granska á øk­in­um, men fyribils eru ikki so nógv­ir læknar sum kunnu tað í Før­oy­um, sigur Annika Sølvará. Hon vónar tó, at fleiri læknar fara at gera meiri við gransking í fram­ tíð­ini. – Eg veit frá Lands­sjúkra­hús­in­ um og deplinum fyri heilsu­gransk­ ing, at læknar í alt størri mun ynskja sær tíð til gransking, fyri at tað skal vera spennandi at arbeiða sum lækni. Tað eru tó ikki allir lækn­ar í Føroyum, sum fáa loyvi til tað, tí arbeiðsumstøðurnar ikki loyva tí, tað vil siga, at játtanin ikki er til tess ella at ikki ber til at seta lækn­ar til síðis til gransking, sigur hon. Vón er tó um, at tað fer at blíva betri, tí at allir yngru læknar mugu granska á einum øki, um teir ynskja blíva serlæknar á økinum. – Tað mugu eisini okkara yngru læknar eisini og tí kundi tað hugsast, at onkur kom og gransk­ aði á krabbameinsøkinum, sigur Ann­ika Sølvará. Einans tvær krabbameinsverkætlanir Annika Sølvará sigur tó, at meðan tað júst nú eru tvær milliónir krón­ ur á borðinum at deila út, so er hetta samstundis tað seinasta, sum er eftir úr Sjúkrakassagrunninum. – Vanliga fíggja vit ein part av gransk­ingini og so fíggjar antin Lands­sjúkrahúsið, depilin fyri heilsu­gransking, privatir aktørar ella aðrir grunnar restina. Tí vóna vit, at peningurin fer at strekkja til fleiri øki, sigur Annika Sølvará. Í fjør fekk Noomi Oddmarsdóttir Greg­er­sen stuðul til eina verk­ætl­ an at kanna, hvørt tað finnast ser­lig­ir føroyskir variantar av bróst­krabba­genum. Einans ein onnur krabbameinsverkætlan hev­ur fingið stuðul. Í 2010 fekk Tord­is Kristiansdóttir eisini stuð­ ul til gransking um genetikk og bróstkrabba, tá hon kannaði gen­et­ iskar mutatiónir í føroyskum fam­ ilj­um við bróstkrabba. Júst innan gene­tikk eru góðir møguleikar, tí Far­Gen-verkætlanin gevur góðar møgu­leikar til at kanna, hvat sam­band er millum genetikk og krabba­mein av ymsum slag. Annika Sølvará sigur, at meðan tey fáa nógvar umsóknir um stuð­ ul til gransking, so eru ikki mang­ar stuðulsverdar umsóknir á krabba­ meins­øk­in­um. – Tað hongur væl saman við, at vit ikki hava serlæknar á økinum, tí stuð­ulin skal jú ankrast í onkrari ser­frøði í Føroyum ella við tilknýti til Før­oy­ar, sigur hon. Kundu sjey-faldað játtanina Gransking í Føroyum er við at vinna frama. Granskingarráðið fær fleiri og fleiri umsóknir um stuðul, tá útbjóðingarumfar eru. – Talið av fólkum, sum hava lok­ið ph.d. prógv er økt og talið á fólk­um, sum arbeiða við gransking er økt. Fróðskaparsetrið er styrkt, sum loyvir fleiri at granska og so seint sum mánadagin fingu 12 verk­ætlanir stuðul, teirra millum 8 ph.d.-verkætlanir, tað vil siga møgu­ligir framtíðar granskarar. Av­bjóð­ingin er so at bjóða teimum eitt starv her í Føroyum, tá tey eru liðug við útbúgving sína, sigur hon. Føroyingar granska fyrst og fremst innan náttúru og tilfeingi, ser­liga tað, sum hevur við fisk og hav­umhvørvið at gera. – Bæði á tí økinum og heilsu­ øk­inum legst afturat. Har hevur Dep­ilin fyri heilsugransking, sum Fróð­skaparsetrið, Lands­sjúkra­ hús­ið og deildin fyri Arbeiðs- og Al­manna­heilsu heilt víst gjørt mun, millum annað við stuðuli úr Sjúkra­kassagrunninum, sigur hon. Annika Sølvará sigur, at hóast tað júst á krabbameinsøkinum eru fáar um­sóknir, so er nógv, sum hend­ir á granskingarøkinum ann­ars. – Nú lótu vit 7,5 milliónir krón­ur í stuðuli til 12 verkætlanir mána­ dag­in, men vit fingu umsóknir um til­sam­ans 37 milliónir krónur. Fleiri teirra vóru eisini ivaleysa góðar til at fáa stuðul, um meiri peningur var at lata. Tær høvdu heilt víst givið tí føroyska samfelagnum nakað. Í min­ari verð er granskingarstuðul ein íløga, og hesar íløgurnar høvdu ver­ið tað verdar, sigur hon. Um vit skulu økja um kunnskapin um krabbameinssjúkuna í Føroyum, so er neyðugt at meiri gransking verður gjørd við støði í føroysku tølunum og sjúklingunum. Tvinnar eru avbjóðingarnar, fígging og tøkir granskarar, men í løtuni tykist tað sum, at tað er seinna avbjóðingin, sum er størra forðingin. VÓNA AT FLEIRI GRANSKARAR BJÓÐA SEG FRAM TEMA: Krabbamein