fríggjadagur 23. juni 2017síða 24

Fríggjadagur 23. juni 2017 sosialurin 72 24 Ole Wich - BA i historie En færøsk arbejdsgruppe har for nylig været på rejse til Fær­ inge­havn­en syd for Nuuk for at udfærdige en rapport om de fys­iske eft­er­ladenskaber efter den fær­øske kolonialisme i Grønland i for­r­ige århundrede. Tillige har for­ mand­en for det Færøernes Lagting, Páll á Reynatúgvu, lige be­sigt­iget ste­det i forbindelse med et ting­for­ mands­møde i Grønland. Da færingene erobrede landområder i Grønland Færingehavnens forhistorie er, at i be­gynd­elsen af tyverne var der krise i det færøske fiskeri. Da fær­ing­erne i 1925 fandt ud af, at der var mange torsk ved Grønland, lagde både erhvervslivet og de fær­øske politikere et voldsomt pres på danske politikere for at kunne fiske torsk ved Grønland. De fær­øske fiskeskibe, der var små og umoderne, kunne kun at sejle til Grønland og udnytte de grøn­landske fiskeressourcer på fiske­bankerne, hvis de havde et støtte­punkt på grønlandsk jord. Men situationen var, at Grøn­land stadig var lukket land ad­min­i­ streret af den næsten enerådige Grøn­lands­styrelse. Det færøske pres på de danske parle­ment­ar­ikere var imidlertid så stort og mar­kant, at allerede fra 1926 kunne færøske fiskere fange torsk ved Grønland med et støt­tepunkt på grønlandsk jord. Kombinationen mellem en skrant­ende færøsk økonomi, en massiv færøsk enighed, de danske poli­tikeres velvilje og inuitternes mang­lende kollektive stemme, kunne det færøske samfund så­led­ es etablere kolonier i Grønland. Med udgangspunkt i Fær­inge­ hav­nen lidt syd for Nuuk udviklede dette fiskeri sig efterhånden til at være bærende for den færøske øko­nomi i flere år inden krigen. Færingernes engagement på land fort­satte efter krigen indtil 1990, hvor Nordrafar A/S gik konkurs. Et grønlandsk påbud til det færøske Landstyre Men tilbage stod alle bygninger i færingehavnene og forfaldt. Det gør de endnu, så da den grøn­ landske landstyresformand Kiel Kielsen i marts 2016 var på Færøerne påpegede han, at nu skulle der ryddes op efter de fær­øske koloniaktiviteter. Nu pågår så omsider et færøsk planlægningsarbejde af op­rydn­ ingen i samarbejde med grøn­ landske myndigheder. Men hvad kan være for­klar­ ing­en på den pinlige situation, at det færøske samfund skal have et direkte påbud fra lands­tyres­for­ mand Kiel Kielsen om at rydde op eft­er sig i Grønland? En oprydning måtte vel været indlysende, eft­er­ som de grønlandske faciliteter har bidraget så markant til det færøske sam­funds­maskineri gennem så mange år. En del af forklaringen kan bunde i en generel færøsk op­fat­tel­ se af erhvervseventyret i Grønland som udelukkende positivt og helt ud­en kritiske vinkler på dette er­hvervs­ev­en­tyr. Det har blandt andet bevirket, at de færøske be­retn­inger om færingehavnene ikke indeholder reflektioner over, hvord­an befolkningen i Grønland har set på den færøske invasion af deres landområder. Dette ses tydeligt i den fær­øske litteratur og omtale af til­stede­ værelsen i Grønland. Her hyldes de modige fiskeres her­od­iske farefulde felttog, hvor de møj­som­ me­ligt hentede penge hjem til den skrant­ende færøske økonomi. I denne optik er etableringen i Grøn­ land at betragte som en erobring af nyt land og nye havområder, helt uden et egentlig medfølgende an­svar og reflektion. Tre færøske helte­ beretninger fra Grønland I den mest kendte litteratur om de færøske aktiviteter i Grønland, en række på 8 bøger 1997-2003 un­ der fællestitlen »Teir tóku land«, af journalisten og politikeren Jógvan Arge, kan ses som en lang hyldest til de stolte færøske fisk­ eres bedrifter i Grønland. Bøg­ erne består af anekdotebaseret omtale af historiske hændelser set fra færøsk synsvinkel, mens grønlændere og grønlandske syns­ Meiningar og kjak Illustration: Færøernes lagtingformand Páll á Reynatúgvus Facebook- opslag den 15. juni 2017 om besøget i Færingehavnen. Den færøske kolonialisme i Grønla Heðin Mortensen býráðslimur Skjótt er hálvt ár farið av setuni hjá nýggja meirilutanum í Tórshavnar býráð, sum fyrst og fremst skuldi rudda upp og fáa skil upp á tingini, eftir at høvuðsstaðurin hevði verið vanrøktur í so nógv ár. Men synd er at siga, at nakað serligt kemur burturúr – og tað skal undanfarna býráð nú eisini hava skyldina fyri! Aktuella málið í løtuni er vinnuøkið á Sundi, har ætlanin er at fylla 50.000 fermetrar út við gróti, ið skal koma frá Eysturoyartunlinum. Men hóast hetta er eitt mál, sum í politiskum høpi er so ungt, at tað stórt sæð bara hevur verið viðgjørt í núverandi býráð, førir Gunvør Balle í Tjóðveldi fram, at hetta er eitt mál, sum nýggi býráðsmeirilutin hevur arvað frá undanfarna býráð. Størri lygn er ikki til, tí veruleikin er – svart upp á hvítt – at tað er núverandi býráðsmeirilutin, sum fult og heilt hevur koyrt málið ígjøgnum og sett øll ynski hjá kaldbaksfólki til viks. Núverandi býráðsmeirilutin eigur stórt sæð alla ta politisku viðgerðina av málinum, og allar avtalur og avgerðir eigur nýggi býráðsmeirilutin fult og heilt! Einki var avgjørt Eingin ítøkilig politisk avgerð varð tikin í málinum í gamla býráðnum, har málið ikki kom til politiska viðgerð fyrr enn í oktober mánaði, tá ein meira ítøkiligur fyrispurningur kom frá tunnilsfelagnum um grótið úr tunlinum. Tórshavnar havn, sum Vinnunevndin hjá býráðnum varðar av og har Jákup Dam í Tjóðveldi var ein av limunum, hevði fingið fyrispurningar av ymsum slagi í sambandi við gróti, men eingin avgerð var tikin og enn minni nøkur avtala gjørd. Í sambandi við, at Tórshavnar kommuna gjørdi eina avtalu við landið um innkomuveg til Havnina, gjørdist spurningurin um grótið frá Eysturoyartunlinum so smátt aktuellur, og greitt var, at skuldi grótið leggjast og brúkast á Sundi, mátti byggisamtyktin broytast. Tað samtykti Tórshavnar býráð einmælt – tað vil siga eisini Marin Katrina Frýdal og Jákup Dam í Tjóðveldi og Bogi Andreasen í Fólkaflokkinum – tann 30. november í fjør. Áðrenn ein broyting kann gerast í byggisamtyktini, skal hon liggja frammi í seks vikur til almenna hoyring, og tá var tað, at kaldbaksfólk tóku seg saman og mótmæltu ætlanini um at fylla enn meira út á Sundi og at gera vinnuøkið uppaftur størri. Sjálvur kallaði eg sum borgarstjóri inn til borgarafund í desember, har millum annað varð greitt frá, at einki varð gjørt, fyrr enn hoyringsfreistin var farin. Vildu ikki steðga tí Hesar seks vikurnar, sum eru altavgerandi fyri víðari gongdina í málinum, høvdu við sær, at málið slett ikki kundi verða avgreitt av undanfarna býráði, tí hoyringsfreistin var ikki úti, fyrr enn tvær vikur inn í setuna hjá nýggja býráðnum. Við øðrum orðum er tað beinleiðis lygn, tá Gunvør Balle førir fram, at undanfarna býráð hevði skrivað undir sáttmála um, at gróti frá Eysturoyartunlinum skuldi leggjast til vinnuøki á Sundi! Tvørturímóti er sannleikin tann, at núverandi býráðsmeiriluti hevur havt fleiri møguleikar at vent gongdini í málinum, men hevur ikki gjørt tað! Próvfasti veruleikin er, at heilar tríggjar ferðir hevur býráðsmeirilutin havt møguleika at steðgað málinum í byggi- og býarskipanarnevndini, men hevur ikki gjørt tað. Hvørki 24. januar, 15. februar ella 2. mars valdi núverandi Lygn oman á lygn!