fríggjadagur 15. oktober 2004síða 7

12 Nr. 197 - 15. oktober 2004 Nr. 197 - 15. oktober 2004 13 Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Nøvnini á 8 kvinnum komu á kvinnulistan mikukvøldið eftir fundin "Kvinnur! Takið eisini ábyrgd í politikki!", sum Tofta Kvinnufelag skip- aði fyri. Tað er fimtu ferð, at kvinnulistin stillar á Toftum. At so fáar kvinnur eru við í politikki, er ein fólkasjúka! Soleiðis tók Kristina W. Andreassen til á fundinum, sum Tofta Kvinnufelag skip- aði fyri mikukvøldið. Kristina var fyrsta kvinnan, ið varð vald í bygdarráðið á Toftum í 70’unum. Kristina fortaldi mill- um annað um arbeiðið at fáa fótbóltsvøllin, sum harliga trongdist til tey ungu. Hóast tað eru mong ár síðani Kristina gavst í bygdarráðnum, og væl komin til aldurs, er hon framvegis eld- huga fyri politikki, og eggjar yngru kvinnun- um at halda seg framat. Kristina var ein av trim- um kvinnum sum á fundinum søgdu frá sín- um royndum í lokalpoli- tikki. Vardi ansingina Jancy Olsen, forkvinna í kvinnufelagnum, hevur eisini verið sera virkin í politikki. Hon hevur júst sagt seg frá sum næst- forkvinna í Javnaðar- flokkinum, og sum lokalpolitikari gjørdi hon tænastu í 8 ár. Hon varð vald í bygdarráðið á fyrsta kvinnulistanum, sum stillaði í 1988. Jancy sat í tvey valskeið. Á fundinum greiddi hon millum annað frá um hvussu trupult tað mangan var, at fáa end- arnar at røkka saman, tá grunt var í kommunu- kassanum. - Tá mennirnir vildu skerja barnaansingina, so mammur, ið vóru heima vegna barnaburð, ikki skuldu fáa ansing- artilboð til størri børn- ini, segði eg korta nei! greiddi Jancy frá, sum eitt dømi um hvørji málsøki hon hevði stríst fyri. Til valið í 1996 stillaði Jancy ikki uppaftur, og tá varð Katrin Poulsen vald á kvinnulistanum. Hon hevur sitið í 8 ár, og stillar ikki uppaftur hesaferð. Katrin er leiðari fyri dagrøktina, og hevur eisini eitt festi at taka sær av. Komm- unufundirnir eru um kvøldið, og Katrin dylir ikki fyri, at tað krevur fitt av orku at arbeiða við kommunupolitikki. – Men kommunupoli- tikkur er spennandi og sera áhugavert arbeiði, sum eg havi røkt í 8 ár. Nú vil eg fegin lata aðrar sleppa framat, sigur Katrin. Ein vansi Á Toftum stilla tey ikki eftir flokki. Bert ein al- mennur listi er, og á listanum eru 11 valevnir - av hesum bert ein kvinna. Alfred Olsen, komm- unuskrivari og tingmað- ur hjá Sambandsflokk- inum, segði í sínum inn- leggi, at kvinnulistin hevur skyldina í, at so fáar kvinnur stilla á hin- um listanum. - Kvinnulistin virkar kanska móti síni ætlan. Tí tá kvinnurnar vita at hesin listin kemur, vil eingin á tann almenna listan, og tað er spell, helt Alfred Olsen. Hann strikaði undir, at tað veruliga er tørvur at fáa fleiri kvinnur við - bæði í lokalpolitikki og í landspolitikki. Royndi landspolitik- arin ásannaði tó, sum víst var á, at skulu tey á Toftum hava møguleika at velja fleiri enn eina kvinnu á hesum komm- unuvalinum, má ein listi gerast afturat. Tí al- menni listin er liðugur, og á honum er, sum nevnt, bert ein kvinna. Felags ábyrgd Annika Wardum Joen- sen var eisini gestarøð- ari á fundinum miku- kvøldið. Hon gjørdi eitt tankaeksperiment, og bað fundarfólkið í- mynda sær eina politiska skipan, har einans kvinnur sótu við valdin- um. – Hvørjar raðfestingar høvdu tá verið gjørdar? Hevði tað verið ein nóg góð skipan og hevði rætt verið raðfest? Kanska sæð frá okkara sjónar- horni, men neyvan frá einum samfelagssligum. Í politikki tørvar okkum bæði kvinnur og menn. Okkum tørvar at taka ábyrgdina saman, so vit fáa ein politikk, har áhugamálini hjá øllum pørtum í samfelagnum verða raðfest, segði Annika. Nærum fullteknaður Fyri fundin var ikki gjørt av, um kvinnulistin á Toftum fór at stilla aftur hesaferð. Men eftir fundin vóru longu átta nøvn á listanum, og trý koma helst afturat. Listin verður klárur í hesi vikuni, sigur Jancy Olsen, forkvinna í Tofta Kvinnufelag. Kvinnulisti nærum fullteknaður VIÐMERKINGAR Atli Hansen Dastið av føroysku fjøl- miðlunum tykist at hava tað best við at dyrka tað nega- tiva og tað gølukenda, tá ið tað snýr seg um føroysku vinnuna. Teir leggja lítið í at vera til staðar við tí góða orðinum tá íð tað gongur væl og tá íð framgongd við íløgum verður vekslað um til nýhugsan og frambrot. Lítil og eingin hugur er at bera tær ljósu søgurnar víðari, sum eisini standast av, at tað gongur væl. Pelagiska vinnan er einki undantak. Nú hevur tað gingist væl í nøkur ár og tí hevur dúgliga verið sneytað í roknskapum fyri at vita, hvat yvirskotini hava verið og hvat tey verða nýtt til við tí undirtóna, at hetta helst rennur niður í nakrar reiðara- ella partaeigara- lummar. Rækjuflotin við sínum undirskotum fekk toyggið í undanfarnu viku. Ókvalifiseraðar illgitingar um støddina av eginpen- inginum sum ein fylgja av uppskrúvaðum virðum á skipum hava avdúkað eina ófatuliga lítla vitan hjá blaðmanninnum um rokn- skaparliga eftirliti á hesum øki. Serliga hava blaðmenn á Dimmalætting roynt at íðk- að hesa grein og við jøvn- um millumbilum verið teir ídnastu at finna sær eina rók at skapa sær livibreyð á í hesum samanhangi. Í seinastuni hevur tað so verið Georg L. Petersen, sum er komin aftur á vøllin sum umboð fyri henda bólkin í blaðhúsinum. Fyrst royndu teir at finna út av, hví útlendskur kapi- talur hevði so lætt spæl í føroysku fiskivinnuni. Teir funnu ikki út av nøkrum og máttu sleppa endanum. Seinni hevur Georg roynt at mistonkiliggera ein ávísan kapitalvøkstur í pelagiska flotanum og lýst tað sum nakað ivasamt. Hann hevur helst ikki funnið út av, at fleiri nðggj skip eru komin til landið. Man roknar helst við á blaðnum at hava eitt størri undirhaldsvirði við at illtonkja og skapa mystik enn bert at frøast saman við teimum, sum hava verið við til hesa framgongd. Hvað- ani skulu íløgur í fram- tíðina koma, um tað ikki er frá vøkstri? Í síni framhaldandi nega- tivu herferð skal Georg nú royna at finna út av, hví íðnaðarbátar ikki kunnu fáa fiskiloyvi á sama hátt sum pelagisku skipini. Hví íðn- aðarbátar ikki kunnu fiska sum nótaskip. Og tá ið hetta fyri honum er ein trupul spurningur, hevur hann fingið sær advokat- hjálp frá einum, íð av royndum eigur at vita nakað um málið. Svarið er so einfalt sum tað, at hetta eru tveir ym- iskir skipabólkar, sum hava fingið veiðu- og fiskiloyvir út frá ymiskum fortreytum. Frá byrjanini av hevur verið tosað um ídnaðarbátar við botntroli mótvegis trol- og nótaskipum, sum við nót síðani fyrst í 60-unum og flótitroli síðani 1976 hava roynt eftir uppsjóvarfiski. Í øllum okkara grannalond- um er hetta eisini atskildir bólkar. Og tað slepst ikki ímillum teir. Lógin um vinnuligan fiskiskap kann fáa skyldina fyri nógv og er helst ikki nakað meistaraverk innan lógarsmíð. Men á onkrum økjum er hon nóg greið m.a. í § 8. Har er tað blað- maðurin villist í síni tulk- ing, tá í hann sigur, at sama slag skip fáa ymiska við- gerð. Tað er ikki slagið av skipum, men hvønn fiski- skap, tey reka ella hvønn bólk, tey hoyra til, sum er avgerandi fyri hvørji loyvir tey fáa. Tá ið blaðmaðurin enntá kan fáa tað til, at " nú er eingin møguleiki at keypa nýggjari og betri skip", so er hann farin heilt av kós og hevur valla skilt nakað sum helst av tí, hann roynir at fáa eina grein burtur úr. Tað er veiðuorka og ikki aldur og góðska, sum lógin um vinnuligan fiskiskap leggur til grund. Einhvør fær inn- flutningsloyvi til nýggjari og betri skip, men ikki við størri veiðu orku. Í grein í Dimmalætting 12.10.04 við heitinum "Grundgevingar í leysari luft" nevnir Georg L. Peter- sen bæði Havørnina og Atlantsfarið sum dømir. Eitt sindur ógreitt um tey eru dømir um tað sama ella tað øvugta. § 7 í lógini um vinnu- ligan fiskiskap sigur greitt, at í minsta lagi 2/3 av ognarpeninginum, sum somuleiðis eiga í minsta lagi 2/3 av atkvøðurættin- um skulu hava fast tilknðti til Føroyar. Allir (partaeig- arnir) skulu vera skrásettir í fólkayvirlitinum seinastu 2 árini og allir skulu vera fult skattskyldugir í Føroyum. Eisini her her er lógin greið. Hvørt mansbarn í Føroy- um veit, at bæðið hesi nevndu skipini eru 100 % norsk ogn. At tann advokat- urin, sum hevur verið ráð- gevi í minsta lagi við keypi av øðrum av teimum nevndu skipum, eisini argumenterar fyri at tey skulu hava kvotur, er ikki so undarligt. Keypið skal rættvísgerast. Endamálið halgar gerðina. Fáa tey ikki kvotur frá pelagiska flotan- um, herja tey væl á rækju- skipini ella barentshavstrol- arnar, hóast tey út frá tí veruliga eigaraskaranum at døma ikki hava rætt til ein stert. Leitar man upp rokn- skapartøl fyri hesi skip, kann man undrast yvir, at tílík projektir fáa loyvi til at akkumulera 10-tals milli- ónir í undirskot og tilsvar- andi negativa eginogn í smápartafeløgum, uttan at nakar ger nakað við tað. Hetta var ein trupulleiki í 80-unum, sum nýggjar lóg- ir vórðu gjørdar sum verja ímóti. Galda tær ikki fyri øll og serliga øll smáparta- feløg? Ella hevur norski kreditorurin ("fyrrverandi" eigarin) kautionerað fyri partapeningin? At landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum og hans- ara umsiting tekur sínar avgerðir m.a. út frá lógini um vinnuligan fiskiskap, er einki at siga til. Hetta skulu teir gera eftir bestu sann- føring uttan mun til góðsk- una av lógarsmíðinum. Men landsstýrismaðurin hevur aðrar uppgávur enn at umsita. Hann kann (og skal) eisini reka politikk. Hann hevur til uppgávu at geva aktørunum á sínum málsøki bests møgulig kor, soleiðis at samfelagið sum heild fær sum mest burtur úr sínum tilfeingi. Og hetta kann hann gera við at hjálpa teimum, sum hava tað trupult eina tíð ella at ansa eftir har, sum tað gongur væl og at rudda upp í tí, sum onga meining hevur. Tað verður í dag í Fiskimálaráðnum nýtt alt ov nógv orka at viðgera mál umaftur og umaftur og harvið útseta seg sjálvan fyri eitt vaksandi trýst, sum er darvandi fyri alt virki á stovninum. Lat okkum fáa hesa orku umsetta til visiónir og arbeiði fyri at gagnnýta okkara tilfeingi best møguligt. Fiskimálaráharrin eigur at hugsa stórt og breitt og ikki at lata sína tíð fara við smámálum. Og tá íð lands- stýrismaðurin er úti í sínum politisku ørindum er tað hvørki blaðmanninum á Dimmalætting ella hansara advokathjálp, hann skal standa til svars yvirfyri, men bert sínum politiska baklandi – samgongu og flokki. Tá íð um fiskivinnuøki ræður og fyri at læra seg at hugsa positivt fari eg at mæla føroysku fjølmiðlun- um til at lesa tey bløð, sum koma út á hesum økinum í okkara grannalondum sum t.d.. Fiskifrettir, Fiskaren, Fiskeribladet, Fiskeritid- ende og Fishing News. Við hvørt kann ein gerast í góðum lag av at lesa tann positiva tíðindaflutningin í hesum bløðunum. Við vón um betring. Føroysku fjølmiðlarnir og vinnan Í sambandi við at fyrsta bind av ævisøg- uni um kenda skip- aran, Kaj Johannesen (1910-93), ættaður úr Hvannasundi, kemur út í november, er faldari sendur í hvørt hús í landinum NÝGGJ BÓK Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin Bókin er skrivað av jour- nalistinum Justinus Leivs- son Eidesgaard. Høvundurin sigur, at orsøkin til at bókin eisini verður seld á hendan hátt er at røkka kundum, sum ikki hava dagliga atgongd til ein bókahandil. Justinus er uppvaksin í Oyndarfirði í einum fiski- mannaheimi, og hevur fingið prátið um fiskivinnu inn við móðurmjólkini. Hetta hevur eisini sæst aftur í hansara arbeiði sum journalistur. Hann hevur í mong skrivað um fiski- vinnu og hevur verið skotin í persónligheitunum í hesi vinnu. Bókin er dokumentarisk, byggir allan vegin á skjøl, og út frá skjølunum er farið út at prátað við fólk. Nógv- ar spennandi og forkunn- ugar myndir eru í bókini. Útgevari er Forlagið Hell- urnar v/ Jústinus Leivsson Eidesgaard. NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. Dagurin 15. oktober. Heiðveig, deyð í 1243. Hon var greivadóttir úr Bayern og giftist hertoganum Heinriki 1 í Slesiu. Hon bygdi fleiri sjúkrahús og kleystur. Gav seg sjálv í nunnnukleystur, har hon doyði. Varð skírd halgikvinna í 1267. Heiðveig er føroyska navnið Hedvig. Upprunaliga týskt navn, samansett av tveimum orðum sum merkja stríð og víggj. 90 ára føðingardagur Í dag, 15. oktober, fyllir Kathrina Streymoy í Vest- manna 90 ár. Føðingardagurin verður hildin í Miðhøllini í Vestmanna Skúla frá kl. 18.00. Óluva Jacobsen 75 ár Í dag, 15. oktober, verð- ur Óluva Jacobsen á Strondum 75 ár. Óluva er ættað úr Nólsoy, foreldur henn- ara vóru Petra og Clæ- mint Jacobsen. Hon fór sum ung til Havnar at tæna og ar- beiddi eisini á Apotek- inum og á Sjómans- heiminum. Í 1950 giftist hon við Elias Jacobsen úr Kol- banagjógv, og náddu tey í 2000 at halda gull- brúdleyp, men umleið 1 ár seinni andaðist Elias, sum í mong ár var illa plágaður av Parkinson sjúku. Fyrstu umleið 2 árini búðu tey í Kolbana- gjógv, men síðani bygdu tey inni á Strondum, og har hevur Óluva virkað síðani sum heimaar- beiðandi húsmóður. Tey eiga 4 børn, Katr- in, Klæmint, Lauru og Óla. Genturnar báðar búgva í Danmark, með- an dreingirnir búgva á Strondum. Ommubørn- ini eru 3 í tali og lang- ommubørnini eru 2. Føðingardagin er Óluva burturstødd. Í dag, fríggjadagin 15. ok- tober 2004, hevur Agnas Fjallsá 25 ára stavsdag hjá Tryggingarfelagnum Før- oyar. Agnas er úr Havn. Hon byrjaði á Føroya Bruna- trygging á "Glade Hjørn" í 1967. Har arbeiddi hon í tveimum tíðarskeiðum og var burturfrá í nøkur ár. Síðan 1984 hevur hon havt fast starv á stovninum, fyrst á Brunatrygging við Smyrilsvegin. Í dag er hon á skaða- deildini á Vanlukku-trygg- ingini á Kongabrúnni, har allar deildirnar hjá Trygg- ingarfelagnum nú halda til. Foreldrini hjá Agnas vóru Signhild, f. Jensen, úr Havn, og Johan Wolles, ættaður av Trøllanesi. Agnas er gift við Erik Fjallsá úr Klaksvík. Børn- ini eru Johan, Ruth, Randi og Erik, sum øll búgva í Havn. Hon eigur eisini fimm ommubørn. Baldvin Baldvins- son seksti Fríggjadagin 15. okt. verð- ur ein kendur havnarmaður seksti, og tað er eingin annar enn Baldvin Bald- vinsson, málarameistari. Ótrúligt at árini eru vorðin seksti hjá hesum unglinga, ið so lættan sæst fara runt býin, og sum altíð er til reiðar við einum smíli ella skemtandi orði. Baldvin er uttan iva best kendur sum fótbóltsspæl- ari, og eftir at vera givin sum spælari, og sum ein av okkara bestu fótbólts-dóm- arum, er hann forrestin virkin enn sum eygleiðari. At Baldvin er B.36-ari er eingin loyna, ja, eg haldi hann er B.3600-ari, so heil- hjartaður sum hann er í felagnum. Og tí er einki løgið í, at hann fegin vil hitta vinfólk og kenningar fríggjamorg- unin í B.36-húsinum, sjálv- andi. Og mong munnu tey vera, ið koma at heilsa upp á teg Baldvin. Vit á kon- dittarínum koma í øllum førum. Hjartaliga tillukku á runda degnum ynskja vit tær Baldvin. Kondittaristarnir Agnas Fjallsá, Tórshavn: 25 ára starvsdag hjá Tryggingarfelagnum Føroyar Kaj – Ein dokumentarisk ævisøga C M Y K 13 12