hósdagur 6. juli 2017síða 24

FRÍGGJADAGUR 7. JULI 2017 SOSIALURIN 78 24 Óli Jacobsen Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen Í fyrra parti av undanfarnu øld var neyvan nakað ár, at eingin maður fórst á sjón­ um. Summar av hesum van­ lukk­um eru væl kendar, serliga har stórur mansskaði var. Nógvar av teimum eru umrøddar í hesi røð. Tær eru saman við øðrum van­ lukk­um á sjónum savnaðar í bók­ ini “Havið tók Teir”, sum kom út í 2011. Millum hesar er tann nógv um­rødda vanlukkan við Florens fyri júst 90 árum síðani. Hesa ferð skal verða lýst van­ lukk­an við Marthu í 1929, tá ið tveir menn umkomust. Henda grein er grundað á frásagnir í Dimmalætting og Dagblaðnum hjá einum av mann­ ingini, Petur Martin Jac­ob­sen, sum var av Selatrað. Tær flestu mynd­irnar eru frá Jóhan Christi­ an­sen, sum er abbasonur skiparan á Marthu. Um Marthu Felagið Nabb hjá Zacharias Heine­ sen í Tórshavn átti Marthu. Hon var ein stór framkomin skonnart eft­ir tátíðini og hevði 120 hk Skandia motor. Hon var mett at taka 12-1400 skippund av saltfiski, hetta er um 200 tons. Í 1929 høvdu teir fyrst verið á Suð­urlandinum og høvdu fisk­að nógv. Síðani var farið til Grøn­ lands. Men tá gekk illa í hond við mask­in­uni, sum var nógv í ólagi, men kortini fekst so dánt túrur, 850 skippund. Vanlukkuligi túrurin niður at selja Tað skuldi so farast til Hull at landa fiskin. Johan Christiansen, van­liga kallaður Hannemann, var skipari á ferðini, og Petur Martin Jac­ob­sen var motorpassari. Skipið skuldi steðga nakað í Hull at fáa um­vælingar og skuldi so møguliga í farmasigling. Manningin var ann­ ars Jacob Vágsheyg, Havn, Martin Jac­obsen, Morskranes, Hans Peter Han­sen, Argir, Heini Clementsen, Skarva­nes og Kristian Jacobsen, Argir. Allir menn í best árum. Tann elsti, kokkurin, var 51 ár. Martha fór av Havnini seinna­ part­in tann 9. oktober 1929. Veðrið var gott allan dagin og náttina við. Men hósmorgunin, 10. oktobur, fall barometrið ógvu­ liga nógv, vindurin vaks, og teir máttu repa seglini. Vindurin mól nú vesturyvir, og sum dagurin leið gjørdist av ringasta veðrið. Tá ið náttin var komin gjørdist hav­ódn og stóð hav og luft alt í einum roki. Martha fær ódnarsjógv Um náttina fingu teir ein stóran sjógv, ið breyt alt uppstandandi frá hálvdekkinum og heilt fram til stórrigningin. Martha fór nú eis­ini at leka illa. Teir pumpaðu og oystu og royndu at tetta lekan við margarini og øðrum, ið var fyri hond, men einki hjálpti. Ódnin var nú so ræðulig, at stór­ir sjógvar í heilum brutu yvir skip­ið, og lekin versnaði í hvørjum. Teir sigldu undan veðrinum, og stutt aftaná, at teir høvdu fingið tann fyrsta skaðasjógvin, sóu teir vitan á Fair Isle millum Hetland og Orknoyggjarnar. Motorurin hevði gingið alla tíð­ina, men skjótt var komin so nógv­ur sjógvur í skipið, at hann steðg­aði. Teir sendu upp neyðrakettir og bluss­aðu, og teir brendu seinni eis­ ini eina tjørutunnu. Martha var nú okkurt um 8 fjórð­ingar frá Fair Isle. Tveir trol­ ar­ar, ið høvdu ligið undir oynni, raktu við Marthu. Tað gav vón hjá teim­um, tá ið teir sóu lanternurnar nærk­ast. Millum lív og deyða Tað var um kl. fimm fríggja­morg­ un­in 11. oktobur, at teir tveir trolararnir komu til hjálpar. Tann eini kom so nær í læ av Marthu, sum tað var møgu­ligt í ódn­ar­veðr­ in­um. Umborð á Marthu óttaðust teir fyri, at skipsbáturin ikki kundi klára seg í tí ræðuliga sjónum. Teir vildu tí ikki fara av skipinum, fyrr enn tað var vorðið so mikið ljóst, at trol­arin kundi síggja menninar, sjálvt um báturin holvdist. Tað eydnaðist øllum at kom í bátin, og allir høvdu bjarg­ing­ar­ belti uttan skiparin. Teir komu leysir av Marthu og royndu at rógva yvir til trol­ar­ar­ nar, men báturin fyltist skjótt av sjógvi og holvdist. Skiparan sóu teir einki til, men allir hinir komu á kjøl ella hildu seg til bátin. Petur Martin greiðir frá: Eg slapp mær skjótt í bátin. Sjó­rok­ ið var nógv tvørtur um skipið. So skjótt eg var komin niður í fram­ skut­in, gjørdist báturin ov tungur framm­an. Hann fór so niður eftir end­an­um og hvølvdist. Trolarin lá beint við okkum tá. Í hesum sama viðfangi skeyt eg meg út eftir liðini frá bátinum. Eg tók nøkur dygg tøk afturat fyri ikki at koma undir bát og skip. Men at svimja til trolaran, tað beyð eg ikki til. Sjógvurin var ringur, og so darv­aðu stivlar, oljuklæðir og bjarg­ing­arvestur. Alt hetta gjørdi tað, at eg kom ov lítið framyvir. Eg sá nú, meðan eg fleyt har, at menn vórðu tiknir upp á trolaran. So befallaði eg meg í Guds hendur og legði meg til tols at bíða. Tað var ikki leingi, til trolarin sigldi tætt í læ av mær. Bjargingarkransur varð kast­að­ur út til mín, men eg rakk honum akku­ rát ikki, og hóast eg nú royndi at svimja tað, sum eg orkaði, rak trol­ Føroyingar hava upplivað nógvar skipsvanlukkur. Hesa ferð greiða vit frá, tá ið Martha fórst í 1929 og tveir av manningini sjólótust VANLUKKAN VIÐ MARTHU Í 1929 Trolarin Strathaugie, sum bjargaði manningini. Martha var eitt framkomið skip eftir tíðini tá.