leygardagur 16. oktober 2004síða 6

10 Nr. 198 - 16. oktober 2004 Nr. 198 - 16. oktober 2004 11 Nettotilflytingin til Føroya í ár er hin lægsta síðan 1997. Bert 130 fólk eru netto flutt til Føroya fyrstu sjey mánaðir- nar í ár KONJEKTUR- FRÁGREIÐING Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Eftir stóru burturflytingina úr Føroyum, sum var undir kreppuni fyrst í nítiárunum, hava fólk seinastu árini í stríðum streymi flutt heim aftur til Føroya. Henda gongd tykist at broytast nakað. Sambært uppgerðini hjá Búskaparráðnum eru í ár 130 fólk netto flutt til Før- oya, sum er munurin mill- um heimflyting og burtur- flyting til og úr Føroyar. Nettoflytingini í ár er lægsta tilflyting síðan 1997. Í 1996 fluttu netto einans 100 fólk heim fyrstu sjey mánaðirnar í árinum. Búskaparráðið sigur, at henda gongd skal tulkast við varsemi, tí heimflyting- in hevur verið rímuliga stór seinastu árini. Ráðið heldur kortini tað er eitt rák at hóma frá 2002, tí seinastu tvey árini er nettoflytiingin til Føroya minkað. – Ein orsøk er helst, at inntøkuvánirnar eru versn- aðar seinastu árini eins og bústaðarviðurskiftini ikki eru tey bestu, skrivar Búskaparráðið. Færri fólk flyta til Føroya Flyting frá januar til juli 1996-2004 Gágga fiskar meira tosk og høgguslokkurin meira hýsu – Endamálið við royndunum var at samanbera ymisk sløg av agni og vita, hvussu tey fiska, siga Jack H. Jacobsen og John Joensen, sum gjørdu kanningina í samband við eina BS- ritgerð í lívfrøði á Náttúruvísindadeild- ini KANNING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Tveir næmingar, sum hava gingið á Náttúruvísinda- deildini á Fróðskaparsetri Føroya, Jack H. Jacobsen og John Joensen, hava gjørt eina kanning av, hvussu agn av ymiskum slagi roynist í fiskiskapi. Kanningin er ein partur av eini sonevndari BS-rit- gerð í lívfrøði, har Bjarti Thomsen á Fiskirannsókn- arstovuni hevur verið veg- leiðari og Eyðfinn Magnus- sen, sum starvast á Fróð- skaparsetri Føroya, hevur verið ábyrgdarvegleiðari. Royndir eru gjørdar umborð á línubáti, 11. og 25. mai í ár, og somuleiðis eru snørisroyndir gjørdar í apríl í ár. – Endamálið við roynd- unum var at samanbera ym- isk sløg av agni og vita, hvussu tey fiska. Gágga og toskur Teir báðir, sum hava gjørt kanningina, siga, at megin- parturin av fiskinum, sum tók á húkin, var hvítingur og hýsa. Í samandráttinum stað- festa teir, at gággan vísti seg at fiska meira tosk á línu, og haraftrat fiskaði gágguagnið sum heild størri fisk. – Sum snørisagn fiskaði gággan smærri tosk, og her royndist hon ikki betur enn høgguslokkur, sum er veiddur á Føroyabanka. Jack og John staðfestu, at eingin stórvegis munur var í fiskiskapinum, tá ið nebbasild og tvinni sløg av høgguslokki vórðu á húkinum. Høgguslokkur og hýsa – Sum heild kann sigast, at gággan fiskar meira tosk, meðan høgguslokkurin er betur til hýsu - og á línuni fiskar gággan sum heild størri fisk enn annað agn, siga Jack H. Jacobsen og John Joensen. Sosialurin fer at venda aftur til kanningina hjá teimum báðum í einum øðrum blaði. Í sambandi við ritgerð í lívfrøði á Náttúruvísinda- deildini hava Jack H. Jacob- sen úr Vestmanna (th.) og John Joensen úr Leirvík kannað eftir, hvat agn roynist best á húki Landsstýrið sovið í tímanum Landsstýrið fær toyggið frá Búskapar- ráðnum í samband við handfaringina av trupulleikunum í alivinnuni. Sambært Búskaparráðnum hevur landsstýrið sovið í tímanum, tí longu á heysti í 2000 fekk landsstýrið eitt rimmar varskó um trupulleikarnar í ali- vinnum, men kortini vórðu ávaringarnar ikki tiknar til eftirtektar KONJEKTUR- FRÁGREIÐING Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Í nýggjastu konjekturfrá- greiðingini fyri 2004 legg- ur Búskaparráðið eftir landsstýrinum fyri ikki at hava tikið ávaringarnar frá Heilsufrøðiligu Starvsstov- uni á heysti 2000 í størri álvara. í 2000 varð ein frá- greiðing latin landsstýrin- um, og tilmælini vóru greið. Í frágreiðingini varð mælt til eina minking í aldu nøgdunum eins og ná- greiniligt tilmæli um brakklegging og onnur umhvørvisverndarlig tiltøk. – Spurningurin er um støðan, vit eru komin í, við stórum arbeiðsloysi og húsagangi í hesari vinnuni, ikki partvís var óneyðug, um stig vórðu tikin sam- bært serfrøðingaávaringun- um fyri fleiri árum síðan, stendur skrivað í konjektur- frágreiðingini. Hóast eitt rimmar varskó frá Heilsufrøðiligu Starv- stovuni longu í 2000, fekk Vinnumálaráðið ikki sett í gildi nýggjar og herdar reglur fyri aling og sjúku- tiltøk fyrr enn um nýggjar- ársleitið 2003. – Avleiðingarnar hava verið sera álvarsligar og tað verða tær eisini fleiri ár fram av sjúkuhandfaringini og restandi umhvørvisat- litum í samband við aling á føroyskum firðum, stendur í nýggjastu frágreiðingini hjá Búskaparráðnum Atlit fyri fyritøkum – Almenna fyrisitingin av alivirkseminum tykist at hava havt meiri altlit fyri einstøkum loyvishavandi fyritøkum enn fyri alivirk- semi sum heild. Búskaparráðið leggur ikki fingrarnar ímillum, tá ráðið umrøður spurningin, hvør tað er, sum stýrir ali- vinnuni. Í frágreiðingini verður sagt, at politiski myndugleikin tekur meira atlit fyri teimum fyritøkum, sum reka vinnu, enn fyri vinnurakstrinum sum heild. Búskaparráðið metir, at almenna stýringin av alingini eigur í størri mun at endurspegla, at alitil- feingi er landsins ogn. – Almenna reguleringin av alingini eigur í verki at vera meira opin fyri al- menninginum, eftirlitið eigur at vera nógv dyggari og reglurnar eiga at end- urspegla, at alitilfeingi eg landsins ogn, stendur í kon- jekturfrágreiðingini. Seinastu tvey árini hevur prísurin á set- húsum bæði í Havn og kring landið verið rættiliga støðugur KONJEKTUR- FRÁGREIÐING Páll Holm Johannesen pall@sosialurin. fo Sambært nýggjastu frá- greiðingini hjá Búskapar- ráðnum eru sethúsaprísirnir í Havn og landinum sum heild komnir í eina fasta legu. Eftir hagtølunum vaks sethúsaprísurin javnt fram til á vári 2002, men sein- astu tvey árini hevur hann verið rættiliga støðugur. Búskaparráðið metir fleiri orsøkir verða til, at sethúsaprísirnir ikki eru farnir upp hesi seinastu tvey árini. Ein orsøk er, at útlitini at sleppa framat til at byggja síni egnu hús eru betraði, og tað hevur við sær, at eftirspurningurin eftir gomlum sethúsum ikki økist so nógv longur. Ein onnur orsøk kann vera, at búskaparligu út- litini ikki eru eins bjørt og tey hava verið, og at húsk- ini ikki eru eins djørv at seta seg í stóra skuld longur. Størri bygging Búskaparráðið sigur í konjekturfrágreiðingini, at síðan í 2000 er miðal talið av nýbygdum sethúsum verið 160 hús um árið, sum er munandi minni enn tey fimtan árini frá 1975 til 1989, tá omanfyri 300 sethús vórðu bygd um árið. Búskaparráðið væntar, at sethúsabyggingin kring landið fer at taka dyk á seg komandi árini, millum ann- að tí kommunurnar seinnu árini eru farnar undir at veita fleiri grundtykki til sethúsabygging. Sethúsaprísurin er støðugur Í nýggjastu frágreiðingini finst Búskaparráðið at landsstýrinum fyri ikki at hava tikið ávaringarnar frá Heilsufrøðiligu Starvsstovuni á heysti í 2000 í størri álvara. Mynd: Savnsmynd Búskaparráðið væntar, at sethúsabyggingin fer at taka dyk á seg komandi árini Mynd: Álvur Haraldsen Myndin vísir fýra ársfjórðings miðal av prísin- um á seldum sethúsum í landinum sum heild og í Tórshavn Tænastu- vinnan støðuga fram- gongd Hóast støðuga aft- urgongd í inntøk- unum í útflutning- vinnunum, hava privatu tænastu- vinnurnar á heimamarknaðin- um støðuga fram- gongd KONJEKTUR- FRÁGREIÐING Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Seinastu tvey árini hev- ur nógv verið at hoyrt og lisið um, at fallandi fiskaprísirnir á serliga toski og hýsu hava verið atvoldin til minkandi úrtøku í fiskiskapinum undir Føroyum. Meðan tað ikki gongur eftir vild í útflutningsvinnunum í løtuni, kann heima- marknaðurin breggja sær av eini støðugari framgongd. Sambært konjekturfrá- greiðingini hjá Búskap- arráðnum eru lønarút- gjaldingarnar eini 3 % størri í tænastuvinnun- unum fyrstu 9 mánaðir- nar í ár, enn sama tíðar- skeið í fjør. – Javnur vøkstur er í fleiri tænastuvinnu, men serstakliga í byggivinn- uni, handilsvinnuni, flutningsvinnuni og í vinnuligum tænastum hevur rímuligur vøkstur verið, stendur skrivað í frágreiðingini. Búskaparráðið leggur kortini dent á, at talan er um ein vøkstur í krónu- virði – Lønarvøksturin í ár hevur í ár verið um leið 4 prosent, og tí er meg- inpartuirn av tí vøkstri, vit síggja, kostnaðarøk- ing heldur enn í tímatali, sigur Búskaparráðið. Í frágreiðingini verður kortini víst á, at vøkst- urin í byggivinnuni er tó so stórur, at har er talan um veruligan framleiðs- vøkstur-og ikki bert ein vøkstur í krónuvirði. C M Y K 11 10