týsdagur 1. august 2017síða 13

13 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 2. august 2017 · Nr. 88 tíðindi ella rætti. Tílík lóg skal samtykkjast av tveim­um triðingum av løg­tings­ lim­u­num, og ognartøkan skal fara fram sambært neyðugum og á­trokandi almennum tørvi. (3) Fyri slíka ognartøku skal fult endurgjald latast. § 12. Trúarfrælsi (1) Øll eiga rætt til at trúgva og til at útinna sína trúgv. (2) Kristnitrúnni kunnu verða veittar serligar sømdir, tó uttan at gera seg inn á aðr­ar fatanir. (3) Fólkakirkjan eigur lut eftir gomlum siði. § 13. Valrættur (1) Val til løgting og komm­unu­stýri fara fram á al­mennum, loyniligum og bein­leiðis vali. Sama er við fólka­ atkvøðum. Í lóg verður á­sett, hvør er valbærur, og hvør hevur valrætt. Á­setingar um valbæri og val­rætt koma í gildi eftir næsta løg­ting­sval. § 14. Framsøgufrælsi (1) Ein og hvør eigur rætt til und­ir ábyrgd at hava og bera fram sína hugsan. (2) Á sama hátt eiga øll rætt til at vera við í samskifti og til at taka ímóti upplýsing. § 15. Felagsfrælsi (1) Øll hava rætt til at taka seg sam­ an í feløg og fylkingar til eitt og hvørt endamál. (2) Feløg og fylkingar kunnu avsigast við dómi, um at­lit at trygd og landaskili krev­ur tað. § 16. Savningarfrælsi (1) Øll eiga rætt til at savnast á almennum staði, um hetta ikki brýtur við trygd og landa­skil. § 17. Vinna og arbeiði (1) Øll eiga javnbjóðis rætt til at reka vinnu og handil. (2) Øll eiga javnbjóðis rætt til at ar­beiða. § 18. Skúli (1) Øll eiga javnbjóðis rætt til undirvísing og ókeypis fólka­ skúla. Øll hava skyldu til at taka við undirvísing í barna- og ung­ dómsárum. (2) Foreldur kunnu sjálv taka á seg ábyrgd av und­ir­vísing barnanna, men dygdin skal vera eins góð og tann, ið tað almenna bjóðar. § 19. Sosial trygd (1) Øll eiga rætt til sømilig kor. (2) Landið skal hava umsorgan fyri, at øll fáa virð­ilig ellisár. (3) Tann, sum hvørki slepp­ur fram at egnari vinnu ella lønt­ um arbeiði, eigur at fáa al­mennan stuðul og styrk. § 20. Familja (1) Landið tryggjar familjuni góð­ar umstøður. (2) Børn eiga rætt til at vaksa upp undir tryggum og góðum korum. § 21. Innløgurættindi (1) Øll eiga rætt til egna innløgu. (2) Landið skal gera tær av­mark­ ingar, sum neyðugar eru til tess at tryggja fæ­stovnar, innløgurætt, bú­ set­ing og náttúrutilfeingi. (3) Tá ið íbúgvar leggja inn á sjónum ella á landi til sín sjálvs ella í felag, uttan at gjald er uppií, skal innløgan vera teimum frí og fingin. (4) Tá ið grind er, skal tað mesta verða býtt í drápspartar ella heima­ part­ar. § 22. Hvørs­mans­rættur (1) Íbúgvar landsins eiga rætt til at ferðast um sjógv og haga, tá ið tað ikki er fólki, fæi ella náttúru til ampa. § 23. Óðalsjørð og landsjørð (1) Skal landsjørð ella stórur part­ ur av henni einskiljast við lóg, skal henda lóg leggj­ast til fólkaatkvøðu í minsta lagi eitt hálvt ár og í mesta lagi eitt ár eftir, at løgtingið hev­ur samtykt hana. (2) Við lóg kunnu ásetast reglur um stødd á óðalsjørð. § 24. Tilfeingi og umhvørvi (1) Myndugleikarnir varða um landsins tilfeingi. (2) Landið eigur alt land­til­ feingi, sum privat ikki eiga, og alt havtilfeingi. (3) Tá vunnið verður úr lands­ ins tilfeingi, skal landið antin krevja viðurlag ella tryggja øllum vinnurætt. (4) Landið tryggjar, at al­menna og privata til­feingi landsins verður um­sitið á sjálvberandi hátt við umsorgan fyri um­hvørv­i­num. Triði partur - Fyrisiting § 25. Fyrisitingarlig rættindi (1) Øll fyrisiting skal vera grund­ að á lóg, góðan fyri­sit­ing­ar­sið, opinleika og gjøgn­um­skygd­ar mannagongdir. (2) Allar fyrisitingarligar av­gerðir skulu vera sak­liga grundaðar, og allar met­ing­ar og grundgevingar av týdn­ingi skulu vera skjalfestar. (3) Tekur almennur stovn­ ur ella myndugleiki fyri­sit­ing­ ar­liga avgerð, ið gongur ímóti áhugamálum hjá borg­ara, skal hann hava skriv­liga grundgeving. (4) Fyrisitingarlig rætt­indi og mannagongdir skulu ásetast í lóg, sum m.a. skal áseta krøv um gegni í fyri­sit­ing­ini, rætt til innlit í almenn við­ur­skifti, egin viðurskifti og av­gerðarmál, rætt til at leggja fyrisitingarliga avgerð fyri óhefta kærunevnd ella dómstól, rætt til hoyring um av­gerðir og fyriskipanir og rætt til at lata onnur u­mboða seg í almennum mál­um. § 26. Kommunur (1) Føroyar eru skipaðar í komm­ unur undir landsins eft­irliti. Løgtingið ásetir, hvussu nógv kommunur kunnu skuldbindast við láni, borg­an ella á annan hátt. (2) Kommunustýrini eru fólka­vald sambært lóg og skipa viðurskiftini á stað­num. (3) Kommunur kunnu við heimild í lóg álíkna skatt til tess at fíggja uppgávur sín­ar. § 27. Skipan Fjórði partur - Dómsvald (1) Dómsvaldið er hjá ó­heftum dómstólum, sum verða skipaðir sambært lóg. Rætt­ar­gangur er almennur og skip­aður við í minsta lagi tveim­um rættarstigum. Rætt­ ar­gangur kann kortini vera ó­al­ mennur, um serlig viður­skifti krevja tað. (2) Dómari skal í yrki sín­um bert halda seg til lóg­ina. Dómari kann bert verða loystur úr starvi, tá hann hevur nátt galdandi frá­far­ing­ar­ aldri, um umskipan av dóm­stólu­ num ber við sær, at hann verður fluttur í annað starv, ella við dómi. (3) Reglur um tilnevning av dóm­ ar­um og um setan­ar­við­ur­skifti teirra verða á­settar í lóg. § 28. Skuldseting og ákæra (1) Skuldseting og ákæra kunnu einans setast fram sam­bært heimild í lóg. (2) Eing­in kann revsast uttan bein­leiðis heimild í lóg. § 29. Leikfólk í rættargongdini (1) Nevningar skulu døma í ser­liga álvarsligum revs­i­mál­um. (2) Í øðrum revsimálum kunnu eisini dómsfólk døma sam­an við løgfrøðiligum dóm­ara. (3) Serkøn fólk kunnu eisini luttaka saman við løg­frøð­il­ig­um dómara í rætt­ar­ málum. § 30. Rættarmál (1) Øll eiga rætt til at vera um­boðað í revsimálum ella øðrum málum, sum tað al­menna reisir móti teimum. (2) Rættindi til sakkøna um­ boðan og fría málsgongd skulu nágreinast í lóg. narskipan Føroya Framhald á næstu síðu