hósdagur 3. august 2017síða 27

FRÍGGJADAGUR 4. AUGUST 2017 SOSIALURIN 89 27 fáa lán í danska ríkinum, so hetta bleiv eitt ógvuliga tungt tak fyri okkum. Men vit fingu so betalt 50.000 pund, og so fingu vit eitt lán í Ong­landi upp á 40.000 pund. So fingu vit tann trolaran, og hetta var eitt sera snotiligt skip, og hevur hann lagt nógvar pengar inn til Føroyar. Kaj Johannesen var skipari. Hann er ein kendur fiskiskipari, og tað gekk uppá tað besta alla ta tíðina, hann førdi trolaran. Seinni hevur Martin Sivertsen ført hann, og tað hevur eisini gingist væl. Tann bát­urin hevur verið ógvuliga væl eydn­að­ ur og hevur lagt nógvar milliónir inn til Føroyar og hevur givið væl, bæði til manning og reiðarí.” Teir nýggju trolararnir vóru størri enn teir gomlu, og um­støð­ ur­nar hjá manningini umborð vóru so nógv betri. Eisini høvdu teir rad­ara, ein nýggj uppfinning, sum kom fram undir krígnum, og hetta var eitt ómetaligt framstig. Sjúrð­ar­berg var fyrsta føroyska skip, sum hevði radara. Hann hevði eis­ini peilara, ljóskastara, radi­o­tele­fon og telegraf. Hetta er alt útgerð, sum gjørdist ein sjálv­ fylgja seinni. Tann størsta broyt­ ing­in var tó, at trolararnir nú vóru olju­fýrdir, meðan allir teir gomlu høvdu verið kolfýrdir. Kom á Klaksvík Um kvøldið tann 23. juni 1948 kom nýggi trolarin Sjúrðarberg, flagg­ skip­ið í føroyska fiskiflotanum, til Klaksvíkar. Áhugin fyri hesum nýggja og framkomna trolara var sum vera man stórur. Tað finst ein filmur, sum varð upptikin, tá ið Sjúrðarberg kom. Poul Als Jen­ sen, sum tá starvaðist hjá Kjøl­bro, tók filmin, ið skjalprógvar eina ser­ staka hending í føroysku skipa­søg­ uni. Nógv fólk vóru á bryggj­uni, skót­ar og ítróttafólk ganga skrúð­ gongu við fløggum, mask­in­bátar taka ímóti, og røður verða hildnar. Tað sæst á filminum, at Gerda og Ewald Kjølbro og børn teirra Karin og Jógvan standa aftan fyri brúnna, og at fergan hjá Óla Ják­ upi Jacobsen flytur fólk yvir um vánna. Britons Pride við Kjølbro og kon­uni Karini umborð var eisini suð­uri í fjørðinum  fyri at taka ímóti, so tey bæði kundu sleppa um­borð, áðrenn trolarin legði at bryggju. Øll signalfløggini vóru uppi, og á brúgvartakinum melur tað nýggja fantastiska fyribrigdið, rad­arin, í klingur. Hjarnar Djurhuus, seinni stjóri í Shell, minnist væl móttøkuna sum ung­lingi: “Tað var sum í Orminum langa, tá ið Sjúrðarberg spakuliga kom siglandi inn eftir vágni. Allir sóu tá ormin koma, allir undr­að­ ust á. Tann stóra mann­fjøldin, ið var kom­in út á kai­ina at taka ímóti hes­um stási­liga fari, var hug­tik­in. Sjúrð­ar­berg legði at innan fyri kaiina, og eina løtu eftir, at trolarin var komin, hildu Kjølbro og Kaj Johannesen, sum skuldi føra Sjúrðarberg, røður frá stýriborðs brúgvarvongi. Kaj segði: “Stóra Bretland hevur í dag ongan nýbygdan trolara størri enn Sjúrðarberg. Frakland hevur í dag ongan nýbygdan trolara størri enn Sjúrðarberg, men teir hava onkran við størri maskinorku.” Sum ungdómur føldi eg stolt­ leika av, at mín heimbygd, Klaks­ vík, hevði eitt virki, J.F. Kjølbro, ið hevði bygt ein trolara, ið kundi javn­metast við teir størstu og mest framkomnu bæði hjá Stóra Bret­landi og Fraklandi, ið tá høvdu stór­ar trolaraflotar. Sama ári, sum Sjúrðarberg kom, fór eg í jarnsmiðjulæru á Klaks­víkar sleipistøð, vanliga kall­að bed­ing­in, sum Kjølbro eis­ ini átti. Eg ar­beiddi umborð á Sjúrðarbergi, tá hesin í 1949 skuldi til garantieftirlit í Leith í Skot­ landi. Eg var so heppin at sleppa við sum kynd­ari. Eg minnist enn, hvussu framkomnan og stóran arb­eiðs­menninir, ið starvaðust um­borð á Sjúrðarbergi í Leith, hildu trolaran vera.” Loðsarnir rendu Sjúrðarberg upp á land Sjúrðarberg fór til fiskiskap 27. juni 1948 eystur í Hvítahavið, sum var ein vanlig fiskileið hjá før­oy­ ing­um tá. Teir landaðu í Hull 23. juli. Teir fóru aftur ein túr eyst­ ur­eftir og síðan til Grønlands 13. september og komu aftur til Før­ oya 21. oktober. Í desember mánaði sama ár kundi end­að heilt galið við Sjúrð­ar­ bergi. Kaj Johannesen var skipari á veg eystanífrá til Grimsby við góð­um 4.000 kassum av toski. Hann sigldi ávegis innanskers fram við Noregsstrondini. Teir sluppu ikki framat í Grims­by, tí har var fult av fiski. Avrátt var við Sofus Poulsen á umboðsstovuni í Aberdeen, at teir skuldu koma hagar at landa. Kaj mátti seinni boða Sofusi frá, at teir vóru seinkaðir. Støðan var tá tann, at hann stóð fastur á klett­unum í Noregi. Loðsarnir høvdu siglt hann á land við 13 míla ferð. Nú var einki annað at gera enn at royna at fáa Sjúrðarberg av aft­ ur, og tað endaði við, at tveir sleipi­ bát­ar máttu til fyri at fáa hann av. Síð­an varð farið til Åle­sund, har sement varð koyrt í fyri at tetta skip­ið. Sjúrðarberg kom síð­an til Aber­deen, har teir land­aðu fiskin. Hann fekk yvir 12.000 pund fyri góð­ar 4.000 kassar. Hetta vóru tí­skil um 200 tons. Hetta var ein fín­ur túrur. Aftaná at hava landað mátti teir fara til Leith, har Sjúrðarberg skuldi gerast aftur. Hann hevði skrætt einar 30 føtur av kjøl­in­ um. Tíbetur fóru skottini framm­ an mill­um lastina og mann­ing­ar­ rúm­ini ikki. Men sjógvur kom heilt upp í yvirkoyggjurnar hjá monn­ un­um í lugarinum. Hildu stutt Hesir framkomnu trolararnir hildu stutt. Teir vóru í drift í 20 ár, tá vórðu teir upphøgdir. Lutvíst var tíðin farin frá teimum, men meira avgerandi var, at ketlarnir hildu ikki meira enn hesi árini, og tað var ikki hildið ráðiligt at geva teim­um nýggjar ketlar. Ein orsøk til, at ketlarnir hildu so stutt var, at teir vóru ikki ætlaðir at nýta sjógv. Tá fóru reiðarar eisini at satsa upp á hekkutrolarar, sum gjørdist fram­tíðin hjá hesum trolarum. Komandi partur Í komandi parti verður greitt frá danska prestinum Rasmus Jørgen Winther, sum fekk kirkjugarðin undir Svínaryggi gjørdan Rokfiskiskapur hjá Sjúrðarbergi Ringberg v.f. Andrass Samuelsen og Sundorph, fúti, taka ímóti kongi í Fuglafirði við sær ein persón, sum eisini var kend­ur í Føroyum. Hetta gjørdist And­ers Nøhr Jensen, sum annars var politistur. Hann var giftur við Ma­thildu hjá Gøtu-Anthon, sum eis­ini var politistur í Havn. Tey hjá Ring­berg kendu Mathildu, tí hon hevði arbeitt á skrivstovuni hjá amt­manninum, meðan Ringberg var í Føroyum. Mathilda gjørdist sum ein partur av familjuni. Hon plagdi at hjálpa børnunum hjá amt­manninum at gera teirra skúla­ting. Hetta samband teirra mill­um vardi alla teirra tíð. Anders greiddi frá, at hann var á veg úr Føroyum til Danmarkar við “Atlantsfarinum” tann minni­ liga 14. september. Hann mintist, at umborð har fegnaðist tey um, at tað gjørd­ist “ja” til loysing, men sam­stundis merkti hann eina stúr­ an fyri, hvussu tað mundi fara at gang­ast við at seta samtyktina í verk. Til Føroya uttan at nakar skuldi vita av Anders var í Danmark í 14 dagar. Tá er tað, at hann fær boð um at fara aftur til Føroyar í umrøddu ør­indum. Teir fóru til Føroyar við “Roar”, sum var leigað av donsku stjórnini at fara til Før­oy­ ar við eini sendinevnd av donsk­ um politikarum, sum skuldu samráðast við føroysku flokk­ar­ nar um støðuna, sum var í komin. Ein av hesum var Erik Eriksen, leið­ari í Venstre, sum gjørdist for­ sæt­is­ráðharri í Danmark í 1950-53. Tað var heilt óalment, at Ring­ berg og Anders vóru við. Hetta skuldi eingin vita um, tí teir høvdu alment eingi ørindi í Før­oy­um. Teir høvdu annars tveir krimi­ nalpolitistar við, um nakað skuldi hent! Men teir báðir vórðu send­ir heim aftur beinanvegin, tí tað var í hvussu er friðarligt í Føroyum. Ringberg og Anders vóru nær­ um tríggjar mánaðir í Føroyum og komu heim við seinasta ferða­ mannaskipinum til jóla. Hesa tíðina ferðaðust teir runt í land­ inum og tosaðu við ymsar per­ sónar og myndugleikar, sum t.d. sýslumenninar, sum Ring­ berg kendi væl. Anders búði hjá verforeldrunum, Malenu og An­ thon. Og her fekk hann í hvussu er møguleika fyri at kunna seg um tey ymsu sjónarmiðini. Tí Anthon hevði valt loysing, meðan Malena hevði valt samband! Anders segði ann­ars um tey, at tá tey fóru á val, høvdu tey blýant við sær, um tann fram­lagdi í atkvøðurúminum skuldi brotna! Hans Ringberg, sonur amt­mann­ in, kendi eisini hesa søgu. Hann mint­ist, at hann var sjálv­ur niðri á bryggj­uni at siga far­væl, tá “Roar”, fór av­stað. Hann helt, at tað var stats­ministarin, Knud Kristen­ sen, sum hevði sent teir báð­ar til Før­oy­ar. Tað kundi verið áhugavert um tað funnust nøkur skjøl frá hesi kann­ingarferðini. Men kanska var hetta so loyniligt, at einki er nið­ur­skrivað! Hans Ringberg var á kaiini og segði pápanum farvæl, nú hann skuldi til Føroya á sínum loyniørindum.