týsdagur 19. oktober 2004síða 9

16 Nr. 199 - 19. oktober 2004 Nr. 199 - 19. oktober 2004 17 Framleiðsla av rálýsi og hávirðis krotum úr fiskalivur er fyrsta stig í ætlanini hjá Faroe Marine Bio- tech, sum í framtíðini skal undir hávirkaða framleiðslu av gelatini og øðrum úrdráttum úr slógvi FISKIVINNA Búi Tyril tyril@PRnewsMedia.com Aftan á drúgvar fyrireik- ingar verður nú farið í gongd á Eiði við fram- leiðslu av biotøkniskum úrdráttum, upplýsir Egil Olsen, stjóri í Faroe Marine Biotech. Í fyrstu syftu er talan um royndarfram- leiðslu av rálýsi burtur úr fiskalivur, og tá hesar royndarkoyringar eru lidnar skal so farast undir veruliga framleiðslu, skilst. Hugtakið aftan fyri Faroe Marine Biotech byggir á at tann fiskur ið føroyingar veiða kann sum heild gagn- nýtast væl meira enn hann verður ídag. Við hjálp av framkomnari tøknifrøði kunnu tær sokallaðu hjá- vørurnar úr fiskinum virð- isøkjast og gerast um til ymiskar úrdráttir at útflyta til Europa, Japan, og USA. Talan er um ein stóran og vaksandi marknað ið ofta verður býttur upp í fýra segment, nevniliga matvør- ur, heilsukostur og kosttil- skot, heilivágur, og kosmet- ika. Sum skilst skulu Faroe Marine Biotech ta fyrstu tíðina virka sum undirveit- ari hjá framleiðarum av fiskaolju kapslum, eitt væl umtókt kosttilskot í nógv- um londum. Stórar avbjóðingar liggja í at fáa til vega vitan og tøknifrøði umframt ta fíggjarligu orkuna ið krevst til vørumenning. Tí er eis- ini umráðandi at velja út rætt marknaðar segment og fokusera, samstundis sum tað ræður um at gera gongdina til marknað so stutta sum møguligt. »Frá vørumenning til fulla framleiðslu kunnu ganga nógv ár og krøvini til vitan so væl sum kapital eru sera høg í hesari vinn- uni,« segði Egil Olsen. »Men vit eru nú eftir tógvið stríð komin so mikið væl áleiðis at okkara fyrsta framleiðslu stig er aktuelt nú… Vit fara um fáar dagar at royndarframleiða, og so skjótt vit eru liðug at royndarkoyra útgerð og ar- beiðsgongdir, seta vit veru- liga framleiðslu í gongd.« Sparikassa fígging Hjávørur av fiski fevna um tað tilfeingi sum ikki kemur til lands við rávøruni, nevniliga livur, sil, rogn, magar og aðrir innvølir, umframt tær fiskarestir ið stava frá høvuðs viðgerðini av rávøruni á landi, so sum høvd, ryggir, skræða og avskurður. »Teir vinnuligu møgu- leikarnir í biotøkni eru sera stórir,« segði Egil Olsen. »Talan er í stóran mun um ótroyttar møguleikar í før- oyskari fiski- og alivinnu hvat hjávørum viðvíkur… Hetta hevur, saman við okkara góðu sambondum við biotøkniskar fyritøkur uttanlands, umframt einum almennum ynski um at fáa í gongd slíka vinnu í Føroy- um, verið við til at fáa okk- um at trúgva upp á hesa vinnu.« Egil Olsen roknar við at um fá ár arbeiða umleið 15 fólk hjá Faroe Marine Bio- tech. Við fígging frá Føroya Sparikassa, aftan á eina hækking av partapeningin- um til smáar fýra milliónir krónur, hava Faroe Marine Biotech keypt høllina hjá tí sum var HydroTech um- framt útgerð til framleiðslu av biotøkniskum úrdrátt- um. Útgerðin er installerað soleiðis at fyrsta stig í ætlan felagsins nú kann setast í verk so skjótt neyðugar royndarkoyringar eru gjøg- numførdar. Hvat viðvíkur tí fíggjarliga, er Egil Olsen sera takksamur fyri tann stóra áhugan ið Sparikassin hevur sýnt felagnum. Fyrsta stigið í ætlanini hjá Faroe Marine Biotech snýr seg um at framleiða rálýsi og hávirðis krotur úr fiskalivur; um tvey-trý ár skal síðani farast undir ann- að stigið sum fevnir um framleiðslu av gelatini úr fiskaskræðu; nøkur ár seinni skal so, á triðja stigi, farast undir ta meiri hávirk- aðu framleiðsluna av en- zymum og tílíkum úrdrátt- um. Endamálið hjá Faroe Marine Biotech er at opti- mera virðið og gagn-nýtsl- una av hjávørum úr fiski- vinnuni í Føroyum; bio- tøknisk menning og fram- leiðsla av hávirðis úrdrátt- um úr hjávørum frá fiski og alivinnuni; gransking; lut- tøka í norðurlendskum og altjóða verkætlanum; ný- skapan og førleikamenn- ing; ráðgeving og umboð- an. Útlendingar uppií Tað var neyvan av tilvild at júst Eiði varð valt til sæti hjá partafelagnum Faroe Marine Biotech. Egil Olsen dylir ikki fyri at eitt tilboð um yvirtøku av fyrrverandi hølunum hjá HydroTech gjørdi sítt, men fleiri aðrir tættir vóru eisini í myndini. »Eftirsum Eiði hevur bæði Norðís, Salmon Pro- tein og Bátafisk, kunnu vit rokna við at tað er lutfals- liga høgligt at fáa hendur á rávøru her. Síðani kemur sambandið við Havnina og restina av Eysturoynni, sum eisini er rættiliga gott. Eitt annað sum ávirkaði okkum til at velja Eiði, var at vit fingu eitt gott tilboð um at keypa hendan stóra og fína bygningin sum HydroTech hevði; eg rokni við at vit kunnu húsast her í rættiliga langa tíð áðrenn tað gerst trongt.« Samstundis sum Faroe Marine Biotech í vár keypti HydroTech høllina, varð daglig leiðsla sett í felagn- um. Hendan er samansett av, umframt Egil Olsen sum stjóra, virkisleiðaranum Annu Katrin Matras, tekn- iska leiðaranum Absalon Wolles, og fíggjarleiðaran- um Eyðun Gaardabo. Formaður í nevndini fyri Faroe Marine Biotech er Gestur Hovgaard, Gransk- ingardepilin fyri Økis- menning; hinir nevndarlim- irnir eru Viktor B. Johan- sen, Maritex (Noreg); Eirikur á Húsamørk, Faroe Marine Products; Ólavur Bjarkhamar, Delta Sea- food; Adrian Dalsá, Shet- land Islands Council; Geir W. Wold, Vesterålens Her- metikfabrikk (Noreg); Ólavur Asafsson Olsen, KJ Hydraulik. Føroyskar fiskivinnu fyritøkur eiga góð 26 pros- ent av partapeninginum í Faroe Marine Biotech, meðan føroyskar tænastu- fyritøkur í fiskivinnuni eiga smá 25 prosent, útlendskir ileggjarar í fiskivinnuni góð 22 prosent, ein ílegg- ingar grunnur á Eiði smá 8 prosent, privatpersónar í fiskivinnuni smá 8 prosent, og aðrir privatpersónar góð 11 prosent. Faroe Marine Biotech undir framleiðslu Egil Olsen, stjóri í Faroe Marine Biotech, her avmyndaður á trappuni heima í Saltangará Foto: Maria Olsen / PRnewsMedia.com Tangarnir til rálýsi eru partur av framleiðslu útgerðini á Eiði Foto: Maria Olsen / PRnewsMedia.com Fyrrfyrandi bygningurin hjá HydroTech, sum Faroe Marine Biotech hevur yvirtikið Foto: Maria Olsen / PRnewsMedia.com Rændu gentu Myndugleikarnir í Grikkalandi hava tikið tríggjar menn úr Bul- garia og skuldsett teir fyri at hava rænt eina 16 ára gamla bulgarska gentu og flutt hana til Grikkalands. Gentan er við barn, og ætlanin hjá burturfltarunum var, at eini barnleys hjún í Athen skuldu keypa barnið. Gentan bleiv burtur- flutt tann 1. oktober. Hon bleiv fyrst flutt til Eysturríkis og síðani til Grikkalands, har hon varð stongd inni í einari íbúð í Athen. Seinasta fríggjadag eydnaðist tað henni at flýggja, og hon boðaði alt fyri eitt griksku løgrgluni frá tí, sum hent var. Stutt eftir vórðu teir tríggir bulgar- arnir tiknir, og myndug- leikarnir kanna nú, um teir munnu hava burtur- flutt fleiri bulgarskar gentur, sum hava verið við barn. Grikska løgreglan sig- ur, at mamma gentuna hjálpti teimum trimum monnunum at burtur- flyta gentuna. Bulgarsku myndugleikarnir siga, at tann 39 ára gamla mamman er eftir øllum at døma flýdd av landin- um, og tí leitar Interpol nú eftir henni, skrivar VG. Kappast um olju í Iran Tey bæði stóru norsku oljufeløgini, Statoil og Hydro, kappast um, hvørt teirra skal sleppa at útbyggja tað risastóru iransku oljuleiðina Yadavaran. Iransku myndugleik- arnir hava boðað frá, at innan ársskiftið fara teir at taka støðu til, hvat ella hvørji oljufeløg skulu sleppa at byggja Yadavaran út. Síðani hava Statoil og Hydro boðið seg fram. Statoil er við í einari stórari gassverkætlan har suð- uri í Iran, og Hydro eig- ur 75 prosent av rætt- indunum í einum oljuøki nakað norðan fyri Yadavaran og stutt frá irakska markinum. Iranskar kanningar benda á, at umleið 17 milliardir tunnur av olju eru í Yadavaran-økinum, og at tað fer at bera til at útvinna 14 milliardir tunnur haðani. Tann parturin, sum Statoil og Hydro kappast um, verður metur at kunna geva ímillum 300.000 og 400.000 tunnur um dagin, skrivar Aften- posten. Nader vil ikki gevast Ralph Nader, sum enn eina ferð stillar upp sum óheft valevni til forseta- val í USA, sýtir fyri at taka seg aftur, sjálvt um veljarakanningar vísa, at hann fær ikki meiri enn eitt prosent av atkvøð- unum. Demokratarnir vilja hava Nader at taka seg burtur úr valstríðnum. Teir vísa á, at á valinum fyri fýra árum síðani fekk Ralph Nader, sum tá stillaði upp fyri Tey Grønu, 100.000 atkvøð- ur í Florida, og at tað var orsøkin til, at George W. Bush vann á Al Gore har og tískil forsetasessin. Men Nader vil ikki gev- ast. Hann sigur, at ein og hvør hevur loyvi at stilla upp til forsetavalið, og at hann ger tað, tí teir báðir stóru flokkarnir leggja alt ov lítlan dent á mál, sum hann sjálvur heldur hava stóran týdning. Ralph Nader hevur fyrr boðið sær til at stuðla demokratarnar upp undir valið í næsta mánað, men tá søgdu demokratarnir nei takk. Funnu gamla borg Fornfrøðingar hava funnið borgina hjá gamla Djengis Kahn, og tað hevur givið teimum og øðrum áhugaðum eina vón um, at tað kanska fer at bera til at finna grøv hansara eis- ini. Mongolskir og ja- panskir fornfrøðingar funnu borgina har eyst- uri í Mongolia, og tað hevur givið fornfrøðing- um og øðrum áhugaðum eina vón um, at kanska ber tað til at finna grøv hansara eisini. Hetta er ikki fyrstu ferð, at forn- frøðingar hava leitað eftir bústaðnum hjá tí stóra landtakaranum. Í 1993 varð ein roynd gjørd, men teir mon- golsku myndugleikarnir steðgaðu arbeiðinum, og tað gjørdu teir eisini, tá ein onnur roynd bleiv gjørd fyri tveimum árum síðani. Djengis Kahn hersetti stórar partar av Asia. Søgufrøðingar siga, at verður grøv hansara funnin, verður tað uttan iva neyðugt at skriva ein part av veraldarsøguni umaftur, tí grøvin hevði væntandi avdúkað, at sambandið ímillum eystur og vestur var munandi størri á hansara døgum enn higartil hild- ið. UTTAN ÚR HEIMI Rakettirnar verða partur av ameri- kanska rakettverju- skjøldrinum, men Damark hevur ikki fingið fyrispurning um loyvi at seta rakettir upp í Grønlandi VERJUSKJØLDUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Í Bretlandi vil blaðið The Independent vera við, at bretska stjórnin hevur givið USA loyvi at seta rakettir upp á bretskari jørð sum lið í tí ætlaða rakettverju- skjøldrinum hjá Bush- stjórnini. Sambært blaðnum hevur Tony Blair, forsætisráð- harri, boðað amerikonsku stjórnini frá, at Bretland góðtekur, at rakettirnar verða settar upp Blaðið sigur seg hava fingið at vita, at málið var fyri á ein- um fundi ímillum bretskar og amerikanskar diplomat- ar í mai, og at partarnir samdust um, at tær ameri- konsku rakettirnar skulu setast upp á flogstøðini Fyllingdale í Yorkshire. Amerikanararnir hava fyrr fingið loyvi at seta eina nútímans radarastøð upp har. Amerikanska verjan er longu farin undir at seta 16 rakettir upp í Kalifornia og Alaska. Sagt verður, at tað verður neyðugt við 24 rakettum afturat til verju- skjøldurin, og at tær flestu teirra helst skulu setast upp í Evropa. Danskir og grønlendskuir myndugleikar hava játtað USA at nútímansgera rad- arastøðina í Thule, men sambært Politiken hevur Danmrk ikki fingið nakran fyrispurning úr Washington um loyvi at seta rakettir upp í Grønlandi. Jordanski yvirgangs- maðurin al-Zarqawi sigur nú, at al-Qaeda er við til at leggja mótstøðuna í Irak til rættis IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk Var einki samband ímillum Irak og yvirgangsfelagsska- pin al-Qaeda, tá Saddam Hussein ráddi fyri borgum, so ber ikki til at siga tað sama nú. Gjáranáttina kunngjørdi jordanski yvirgangsmað- urin Abu Musab al-Zar- qawi, at hansara felags- skapir, Tawhid og Jihad, arbeiða saman við al- Qaeda fyri at gera enda á fíggindum Islams, sum eru komnir til Irak, sum tikið varð til. – Vit almannakunngera, at leiðarar og hermenn hjá Tawhid og Jihad hava svorið Osama bin Laden trúskap stóð í boðunum frá al-Zarqawi. USA hevur leingi lagt al- Zarqawi undir at hava skipað fyri mótstøðuni í Irak, og amerikanska stjórnin hevur lovað 25 milliónir dollarar í finn- ingarløn, verður hann av- dúkaður og tikin. Serfrøðingar í yvirgangi hava higartil sagt, at einki samband hevur verið ímill- um al-Zarqawi og bin Laden, men nú er líkt til, at teir hava tikið seg saman ímóti amrikanarunum í Irak, skrivar Reuters. Tawhid og Jihad hava átikið sær ábyrgdina av fleiri burturflytingum og avrættingum í Irak. Hildið verður, at al-Zarqawi sjálv- ur hevur avrættað nøkur av teimum burturfluttu. Hvítarussiski forsetin sleppur at stilla uppaftur. Alexander Lukasjenko, forseti í Hvítarusslandi, verður ofta umrøddur sum tann seinasti einaræðisharr- in í Evropa, og nú hevur hann tryggjað sær rætt til at stilla upp til eitt valskeið afturat. Fyri at hann kundi stilla upp fyri triðju ferð, mátti grundlógin broytast, og á fólkaatkvøðu um vikusiftið atkvøddu 77 prosent fyri at broyta grundlógina, so Lukasjenko kann halda fram. Tað er úrslitið hjá teirri almennu valnevndini, men andstøðan leggur myndug- leikarnar undir grovt val- svik. Sambært valnevndini var valluttøkan 90 prosent, men anstøðan sigur, at minni enn helmingurin av veljaranum atkvøddu, og at fólkaatkvøðan tí var ó- gyldug. BBC sigur seg eis- ini hava prógv fyri valsviki. Lukasjenko vann ivaval USA skal hava rakettir í Bretlandi Al-Qaeda er við í mótstøðuni í Irak Fyri fyrstu ferð hevur Abu Musab al-Zarqawi boðað frá, at hann samstarvar við Osama bin Laden um mótstøðuna í Irak Mynd: Reuters C M Y K 17 16