mánadagur 28. august 2017síða 9

9 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 28. august 2017 · Nr. 99 Leygarkvøldið 9. september verð­ur frumsýning á Tjóð­ pall­inum av nýskrivaða leik­ in­um Ómeg eftir Kristinu Sund­ar Hansen. ÓMEGD er bygd­ur á veruligar hendingar úr metsølubókini “Um bara han sló meg”, eftir Súsonnu O. Skaale, sum í einum setti harð­skap í parlagnum ovast á breddan. Ein leikur um, hvussu menniskju megna at reisa seg og finna vegin úr harð­skapi í parlagnum. Leikurin snýr seg um trý fólk, tvær kvinnur og ein mann, ið siga sínar søgur um teirra lív í parløgum, har samljóð ikki er ímillum part­ar­nar um at geva seg yvir til, ella hava virðing fyri hvørj­um øðrum. Frá­sagn­ir­ nar í leikinum byggja allar á veruligar hendingar, og siga tær frá, hvat hendir, tá par­ lagið fer av kós, og harð­skap­ ur­in tekur yvir. Harðskapur í parlagnum verð­ur ofta lýstur sum menn, ið buka konu sína. Hetta er eitt eyðkenni við harðskapsraktum par­løg­ um, men harðskapur hev­ur fleiri eyðkenni; eitt nú tann ósjónligi, sálarligi harð­skap­ ur­in, ið kvinnur eins væl og menn kunnu verða fyri. Niðr­andi viðmerkingar og at­finningar, hóttanir, tá ið tað verður rópt eftir tær, og tá tú verður stýrdur ella avbyrgdur frá øðrum. Veru­ ligu frásagnirnar í leik­inum siga frá, hvussu trup­ul, serliga tann sálarligi harð­ skap­urin, er at liva í, júst tí hann er so orðaleysur, óítøki­ lig­ur og ósjónligur. Nýskrivaði sjónleikurin Ómegd viðger harðskap í parlagnum NÝGGJUR LEIKUR SPÆLDUR Á TJÓÐPALLINUM Áki Bertholdsen   Tað kann taka tvey ár ella meira at fáa svar upp á umsókn um fyri­tíð­ar­pen­ sjón. Sonja Jógvansdóttir, løg­ tings­kvinna, hevur spurt lands­stýr­is­kvinnuna í al­ manna­málum, hvussu leingi tað tekur at viðgera eina um­ sókn um fyritíðarpensjón frá fólki, sum verða sjúk, ella vera fyri óhappið, og ikki kunnu røkja vanligt arbeiði long­ur.  Eyðgunn Samuelsen upp­ lýsti fyri Løgtinginum nú ein dagin, at av teimum 128 um­s­óknunum um pensjón, sum vórðu avgreiddar fyrra hálvár í ár, høvdu 38 um­søkj­ ar­ar bíðað í styttri enn eitt hálvt ár. Hinvegin høvdu 54 um­søkj­arar bíðað ímillum eitt hálvt ár og eitt ár, og 19 um­søkjarar høvdu bíðað í eitt ár til hálvtannað á. Men átta umsøkjarar høvdu bíðað í hálvtannað til tvey ár, og níggju umsøkjarar bíðaðu longri enn tvey ár, áðrenn teir fingu svar.  Sostatt vóru tað seks pro­ sent av umsøkjarunum, sum høvdu bíðað í hálvt­ann­að til tvey ár eftir at fáa svar, og sjey prosent av um­søkj­ar­un­ um høvdu bíðað í meiri enn tvey ár. Ymiskar orsøkir Eyðgunn Samuelsen sigur, at tað er serliga ein orsøk til at viðgerðartíðin er so long í summ­um førum. Og tann or­ søk­in er, at eru tað fólk, sum eru yngri enn 60 ár í søkja um fyritíðarpensjón, verður hon ikki játtað fyrrenn tað er kannað nakað kann gerast yv­ir­høvur fyri at umsøkjarin kann fáa eitt starv, hann er ment­ur at røkja, kanska eitt vart starv. – Fyrrenn allir møguleikar eru troyttir, kann fyri­tíð­ar­ pen­sjón ikki játtast og tað hev­ur heilt stóra ávirkan á viðgerartíðina, sigur Eyð­ gunn Samuelsen.  Men hon staðfestir sam­ stund­is, at viðhvørt er tað eis­ini leingi at bíða eftir neyð­ugu læknaváttanunum og tað leingir eisini um við­ ger­ar­tíðina. Hon sigur, at arbeitt verð­ u­r støðugt við at stytta við­ ger­artíðina, eitt nú er bíði­ tíð­in eftir lækna­vátt­an­um, stytt. – Tá ið umsøkjarin er yvir 60, er viðgerðartíðin van­liga stutt, tí har eru tað lækna­ vátt­an­irnar, sum tað gongur so seint at fáa fatur á, og sum so­statt kunnu gera, at tað dreg­ur út. Eyðgunn Samuelsen sig­ur eisini, at í fjør, og í fyrra hálvári í ár, vóru tað níggju prosent av øllum um­sóknum, sum ikki vórðu gingn­ar á møti, men her er bæði talan um umsóknir um fyri­tíðarpensón, umsóknir um røktarviðbót og annað. Og í 2014 endaðu 25 mál hjá kæru­stovninum og í 2015 og 2015 vóru tað 20 hvørt árið. Leingi at bíða Sonja Jógvansdóttir held­ur, at sum politiskur mynd­ug­ leiki kunnu tey ikki góð­ taka, at tað skal taka tvey ár at við­gera eina umsókn um fyri­tíðarpensjón – Tað er ein ófatiliga long tíð at bíða, sama, hvussu lóg­ ar­verkið er, og hvussu eitt mál skal viðgerast. Tað kann heldur ikki góð­ tak­ast hjá tí, sum søkir um fyri­tíð­arpensjón. Talan er um fólk, sum eru sjúk, ella hava verið fyri óhappi so tað er heilt órímiligt at bíða so leingi eftir at fáa svar. Sonja Jógvansdóttir vís­ ir samstundis á, at fyrr var støð­an tann, at varð ein um­ sókn um fyritíðarpensjón játt­að, fekk umsøkjarin pen­ sjón frá tí degi hann søkti. Men tað broytti und­an­farna sam­gonga, so at nú fáa umsøkjarar bara fyri­tíð­ar­ pen­sjón frá tí degi, um­sókn­ in er játtað. Hon heldur, at vit áttu at farið aftur til gomlu skip­an­ ina, tí tað hevði lagt trýst á Al­mannaerkið at at fingið um­sóknirnar avgreiddar skjót­ari. Tey, sum søkja um at fáa fyritíðarpensjón frá Almannaverkinum, skulu fyrireika seg at bíða í tvey ár ella enntá longur, áðrenn tey fáa svar BÍÐA Í TVEY ÁR EFTIR SVARI Sonja Jógvansdóttir, tingkvinnna, heldur, at sum politiskur myndugleiki kunnu tey ikki góðtaka, at tað skal taka tvey ár at viðgera eina umsókn um fyritíðarpensjón TÍÐINDI Hesi trý spæla nýggja sjónleikin Ómegd: Gunnvá Zachariasen, Kristina S. Ougaard, Hans Tórgarð