hósdagur 14. september 2017síða 12

FRÍGGJADAGUR 15. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 107 12 TEMA: Yvirgangur Tíðarskeiðið frá 1970-79 var ógvuliga blóðugt. Serliga vórðu tað trupulleikarnir í Norður Írlandi, The Troubles, ið vórðu í hæddini. Í 1972 doyðu 385 fólk av yvir gangs at sóknum og 405 í 1974. Samanlag vórðu tað yvir 2500 fólk, ið lótu lív í 10 ára skeið num frá 1970-1979. Tað var var serliga IRA, Irish Republican Army, ið gjørdi nógv um seg. Teir hava gjøgnum árini verið atvoldin til ógvuliga nógvar atsóknir. Serliga var Bloody Sunday í 1972, ið er ímyndin av stríðnum hesi árini. Hóast forboð, so høvdu írskir nationalistar lagt til rættis eina mótmælisgongu í norður írska býnum Derry, ið endaði við einum samabresti millum teir og bretska herin. Endin var, at 14 fólk lótu lív. Øll vórðu skotin av bretsku hermonnunum, sum søgdu, at teir vardu seg vegna skot til burðir móti teimum. Ein kanning hevur síðan staðfest, at bretski herurin leyp framav og átti ábyrgdina av til burðinum. Eftir at úrslitið bleiv almannakunngjørt í 2010, bað táverandi for sætis málaráðharrin, David Cameron, um almenna um bering. Tíðarskeiðið 1970-79 Áttati árini vórðu eisini fleiri álop, ið høvdu fleiri andlát við sær. Millum annað gjørdi baskiska loysingarrørslan ETA nógv um seg. Bara í 1980 framdu teir seks álop og yvir 20 fólk lótu lív. Ein bumba brast eisini í Bologna í Italia í 1980 tá 85 fólk lótu lív. Neo- fasistiski felgsskapurin NAR fekk ábyrgdina av álopinum, hóast teir ikki vildu verða við, at tað vórðu teir. Ógvusligasta álopið hetta tíðarskeiðið var í 1988, tá Pan Am 103 bleiv skotið niður omanfyri skotsku bygdina Lockerbie. 270 fólk lótu lív í atsóknini, ið fyrrverandi leiðarin í Libya, Muammar Gadaffi, tók ábyrgdina av í 2003. Tíðarskeiðið 1980-89 Tað var ein munandi aftur gongd í yvirgangsat sóknum í Evopa í níti árunum, í mun til tey sera ringu árini í sjeyti og áttati árunum. Trý tey fyrstu árini vórðu tó øll árini omanfyri 100 andlát. Við tíðini minkaðu álopini og tað eru fleiri, ið seta tað í samband við minkandi aktivitet hjá felagsskapum so sum IRA, ETA og Rote Armee Fraktion. Tíðarskeiðið 1990-99 0 200 400 600 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 Fólk latið lív í atsóknum Ár 1970-79 0 200 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Fólk latið lív í atsóknum Ár 1990-99 0 500 Fólk latið lív í atsóknum Ár 1980-89 Tølini, ið eru nýtt, eru frá Global Terrorism Database, ið lærdi háskúlin í Maryland í USA hevur ábyrgdina av. Ásetingarnar, ið nýttar eru, hava sum krav, at eitt álop er framt fyri at fremja eina sak, annahvørt politiska, átrúnaðarliga, sosiala, sam felags liga ella aðra. Eisini skal eitt fólk ella fl eiri hava latið lív. Fólk, ið eru komin til skaða eru ikki við í tølunum. FYRR Tølini eru einans fyri lond í vestur Evropa. Tað hevur við sær, at tølini frá eitt nú krígnum í Bosnia ikki eru við. Ei heldur er álopið á World Trade Centre við, eins og myndin heldur ikki vísir, at yvrigangstølini í Miðeystri eru farin langt upp.