týsdagur 19. september 2017síða 32

Mikudagur 20. september 2017 · Nr. 109 12 Sosialurin S ildatrolararnir høvdu ein trupulleika. Sildin setti seg fasta í meskurnar, og tað gav teimum nógv eyka arbeiði við at vaska og bøta trolið, og samstundis fór nógv sild til spillis. Ein eyðsýndur máti at loysa trupul­leikan var at minka mesk­ urnar, men við tí fór trolið at verða tyngri, og skipið fór at brúka meiri olju og fáa minni fisk. So fingu nakrir royndir skiparar umborð á Finni Fríða eitt hugskot. Teir høvdu lagt merki til, at sild­in trýsti seg uppeftir, tá ið tað trongd­ ist afturi í bellinum, sum er millum fornetið og posan. Tí var bert neyð­ ugt at minka meskurnar í erva. Hini skipini trúðu ikki, at hetta kundi vera nøkur loysn. Men tað vísti seg, at hugskotið hjá skip­ar­un­ um riggaði fínt, og skjótt fóru allir sildatrolararnir at minka ovastu meskurnar, og trupul­leikin við sild, ið setti seg fasta í meskunum, var loystur. – Ein tílík uppfinning kemur ikki av sær sjálvari. Menninir umborð á Finni Fríða høvdu íborna vitan, sum teir høvdu fingið av drúgvum royndum í sínum yrki. – Íborna vitanin var tó ikki nóg mikið til at loysa trupulleikan. Tøkn­in átti eisini ein stóran leik­ lut. Troleygað gav skiparunum eina grafiska mynd av, hvussu fisk­urin trongist í bellinum, og ein trolsimulator útroknaði gjøg­num­ streymin í trolinum. – Nýmenningin hendir, tá per­ són­ar við íbornari vitan samskifta við persónar við bókligari vitan. Tá hesir tosa saman og deila sína vitan, verða ábøtur og nýggjar upp­ finningar gjørdar. Tað sigur Tórheðin J. Jensen, sum er umsitingarleiðari hjá Varð­ anum í Gøtu. Tórheðin hevur í trý ár granskað, hvussu íborin vitan verður brúkt og deild. Byrjaði sum fiskimaður Tórheðin hevur sjálvur bæði íborna og bókliga vitan. Hann byrj­ aði sítt arbeiðslív sum fiski­mað­ ur. Hann hevur verið tvey ár til skips, og hann hevur eisini ar­beitt á flakavirki og alivirki og sum sølu­ maður í Føroyum og í Fraklandi. Tórheðin hevur handilsút­búgv­ ing frá Den Danske Eksportskole í Keypmannahavn. Samstundis sum hann hevur verið umsitingarligur leiðari hjá Varðanum í Gøtu, hevur hann tikið master-útbúgving í vinnufyrisiting á Henley Business School í Onglandi. Í 2014 fór hann undir eina vinnuliga ph.d. verk­ ætlan um mekanismurnar handan deiling av vitan grundað á royndir í nýskapan í føroysku fiski- og ali­ vinn­uni. – Tað byrjaði við, at eg vildi granska í ósemjuni millum sið­ bundna arbeiðsmentan og ný­mót­ ans vinnumentan, sum er eitt stríð millum praktikarar og teoretikarar, ið vit síggja allastaðni í verðini. Í Føroyum kenna vit tað serliga væl frá ósemjum millum fiskimenn og fiskifrøðingar. – Eg kom skjótt eftir, at fleiri høvdu granskað í nýtsluni av teoretiskari vitan í vinnulívinum, men at vitanin um ta íbornu vitanina hjá arbeiðsfólkum við ongari ella stuttari útbúgving var munandi minni. – Íborna vitanin er nógv truplari at skjalfesta og at flyta. Tú kanst ikki lesa teg til hana í einari bók ella fáa hana senda frá øðrum í einum telduposti. – Íborin vitan er grundað í tí, sum tú gert, og kemur av egnum royndum. Tú kanst ikki læra at súkkla við at lesa um súkklur í eini bók. Ei heldur kanst tú lesa teg til at blíva sjómann. Tú mást royna tað sjálvur, og tá tú hevur lært tað, gloymir tú tað ongantíð aftur, sigur Tórheðin. Íborin vitan hevur serliga stóran týdning í lágtøkniligum vinnum sum fiskivinnu og landbúnaði. Tey flestu, ið starvast í hesum vinnum, eru annaðhvørt ófaklærd ella hava verkliga útbúgving, sum mest krev­ ur praktiskar royndir. – Tað er náttúran í hesum vin­ num, ið krevur íborna vitan. Ein kann lesa nógv um fisk og um kríatúr, men ein kann ikki skilja, hvussu laksur ber seg at í ymiskum støðum uttan at vera har, ið laks­ urin er. Kortleggur vitan Tórheðin hevur sett sær fyri at kort­leggja íbornu vitanina í fiski- og alivinnuni í Føroyum. Hann hevur valt sær 50 roynd arbeiðsfólk, ið starvast hjá ella sam­ starva við tvær stór­ar føroyskar fyritøkur – Varð­an í Gøtu og Hidden­fjord í Vág­um. Tey umboða alla virðis­ket­una – dekkarar, trol­ fólk, skipa­smiðir, stýrimenn, skip­ arar, maskin­meistarar, smoltalarar, góðsku­eftirlitsfólk, sølufólk og leiðarar. – Eg royni at fáa persónin at fara í arbeiðsstøðuna og spyrji, hvussu hann hevur fingið sínar royndir og vitan, og hvussu hann deilir hana við onnur. – Eg havi serliga áhuga fyri, um persónarnir hava verið við í onkr­ ari nýmenning av eini vøru ella til­gongd, og spyrji, hvussu tað er komið í lag, hvat teir hava gjørt, og hvønn teir hava tosað við, sigur hann. Tórheðin leggur stóran dent á at fáa hugsanir og tulkingar hjá ar­ beiðsfólkunum fram og spyr eisini, hvat tey halda vera týdn­ingar­mikið í teirra arbeiði og avgerandi fyri, at úrslitið verður gott. – Ein dekkari svarar til dømis, at tað hevur størstan týdning at hava eyguni ordiliga við sær, so ein sær, hvat er við at henda, áðrenn tað hendir. So kann ein til dømis fanga eina spleysing, sum er við at fara, áðrenn hon fer. – Ein maskinstjóri heldur tað hava størstan týdning at hava tekn­iskt innlit, so ein veit, hvussu maskinurnar virka, og hvussu tær uppføra seg, tá tær ikki virka. Hóast bæði dekkarin og maskin­ stjórin hava íborna vitan um sítt arbeiði, er munur á, hvørjar møgu­ leikar teir hava fyri at finna eina loysn, tá teir renna seg í ein trupul­ leika. – Maskinstjórin hevur bæði íborna og bókliga vitan, sum hann kann brúka. Hann kann fara á inter­netið og finna upplýsingar um júst ta pumpuna, sum er í ólagi, og lesa seg fram til, hvussu hann skal loysa trupulleikan. – Dekkarin fær einki burturúr at fara á internetið, tí hansara vitan er bert íborin. Hann tosar við hinar umborð, og so finna teir í felag eina loysn, sigur Tórheðin. Vitanir skulu arbeiða saman Samskifti millum fólk við íbornari vitan og millum fólk við íbornari og bókligari vitan er avgerandi fyri alla nýmenning. – Umborð á skipi eru serliga góðar umstøður til at deila íborna vitan, tí har eru menninir saman alt samdøgrið í eina viku ella meir. Teir tosa um trupulleikar, sum teir renna seg í, meðan teir eta, og á summum skipum kunnu teir eisini fara upp á brúnna at skjóta upp broytingar, sum kunnu loysa ítøkiligar trupulleikar – Tað ber ikki til á einum virki, har øll fara til hús klokkan fimm og ikki síggjast aftur fyrrenn næsta dag, sigur Tórheðin. Virkisleiðslur kunnu gera meira fyri at fáa fólk við ymiskum vit­ anum at tosa saman. – Kanningar vísa, at um ein fyritøka gevur starvsfólki góðar møguleikar fyri at møtast, so stimbrar hon nýmenning. Tað kunnu til dømis vera regluligir Tórheðin granskar íborna vitan: Fiskivinnan byggir í stóran mun á íborna vitan hjá arbeiðsfólki, ið hava lært av egnum royndum. Stórir møguleikar fyri nýmenning liggja í íbornari vitan, men hon er torfør at seta orð á og deila við onnur. Tórheðin J. Jensen er farin undir at kortleggja íborna vitan og finna nýggjar hættir at gagnnýta hana. Verkætlan Heiti: Mekanismurnar handan deiling av vitan grundað á royndir í nýskapan í føroysku fiski- og alivinnuni Slag: Ph.d.-verkætlan Granskari: Tórheðin J. Jensen, umsitingarleiðari á p/f Varðanum Stovnur: P/f Varðin og Henley Business School Verkætlanarskeið: Oktober 2014 – oktober 2018 Stuðul úr Granskingargrunninum: 270.000 kr. Tórheðin J. Jensen hevur spurt 50 fólk, sum starvast í fiski- og alivinnuni, hvussu tey brúka og deila sína vitan (Mynd: Maria Olsen) Íborin vitan skal ga