fríggjadagur 22. oktober 2004síða 3

4 Nr. 202 - 22. oktober 2004 Nr. 202 - 22. oktober 2004 5 – Nógvir føroyingar betala lítlan ella als onganskatt og tað er skeivt eisini at lata teir sleppa undan at betala oljuavgjald OLJUAVGJALD Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tað er skeivt at taka olju- avgjaldið av. Tað heldur Karsten Han- sen, sum var fíggjarmála- ráðharri í undanfarnu sam- gongu. Í Sosialinum í gjár mælti Ingeborg Vinther landsstýr- inum til heldur at taka olju- avgjaldið av enn at lækka skattin. HavnarArbeiðsmannafel ag tekur undir við hesum. Men tað ger gamli fíggj- armálaráðharrin, Karsten Hansen, als ikki. Hann er talsmaður í fíggjarmálum hjá stóra andstøðuflokkinum, tjóð- veldisflokkinum. Hann ásannar at oljan er dýr. Men hann staðfestir samstundis, at oljan í Før- oyum er framvegis væl bíligari enn í flest øllum øðrum londum rundanum okkum. Og hann leggur afturat, at jú bíligari oljan er, jú meiri olju brúka fólk, so oljan verður altíð ein stór út- reiðsla hjá einum húsar- haldi. Hann vísir eisini á, at tað er ikki so lítil partur av fólkinum, sum betalir lítlan og ongan skatt, eitt nú øll tey, sum sigla undir DIS og partvís eisini tey, sum sigla undir FAS. Harumframt eru tað fyritøkur, sum forvinna væl av peningi, men sum fáa avskrivað so nógv, at tær heldur ikki betala skatt, hóast nýtslan er stór. – Skulu øll hesi nú heldur ikki betala oljuavgjald, aft- urat tí at tey sleppa undan skatti til samfelagið, spyr Karsten Hansen. Lækka skattin Hinvegin heldur hann, at verkafólk betala ov nógv í skatti av tí inntøku tey fáa. – Tí er tað einasta rætta at lækka skattin av inntøkun- um hjá verkafólki. Sostatt harmast hann um, at ætlaði skattalættin hjá samgonguni gevur teimum høgu inntøkunum tann størsta lættan. Og hann undrast eisini á, at arbeiðarafeløgini lata hetta um seg ganga. – Tað undrar meg, at arbeiðarafeløgini gera so lítið vart við seg, nú ætlanin er at lækka skattin hjá teim- um høgu inntøkunum, sam- stundis sum verkafólk lítlan og ongan fyrimun fáa av skattalæattanum. – Tað hevði ikki verið ímeðan undanfarna sam- gonga sat, at arbeiðarafel- øgini høvdu verið so friða- lig í einum slíkum máli, leggur gamli fíggjarmála- ráðharrin afturat. Sinnisbati fer at mæla til, at eitt sambýli til sálarsjúk verður gjørt í Suðuroynni beinan- vegin. Peningur er tøkur til endamálið SÁLARSJÚK Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Stendur tað til sinnisbata, verður sambýli til sálarsjúk gjørd í Suðuroy. Tað er eitt úrslit av fund- inum, sum felagið hjá teim- um sálarsjúku hevði í Suð- uroy mikukvøldið. Mikukvøldið helt Sinnis- bati almennan fund á Hotel Øravík, har greitt varð frá virkseminum hjá felagnum og har greitt varð frá ætlan- unum hjá landsstýrinum at at skipa økissálarfrøði og sosialsálarfrøði. Endamálið við er at tað skal bera til hjá sálarsjúk- um at fáa ambulanta við- gerð í nærumhvørvinum heldur enn at noyðast til Havnar hvørja ferð. Tað verður hildið, at hetta er nógv betri fyri sjúkling- arnar og teirra avvarðandi. Men tað er eisini ein stórur trupulleiki, at 40-50 seingjarpláss av teimum 70, sum eru á Psykiatriska deplinum á Landssjúkra- húsinum, verða nýtt til sjúklingar, sum ikki hava tørv á at verða innlagdir. Flyta inn næsta ár Í hesum sambandi er eisini ætlanin at byggja sambýli til sálarsjúk og á fíggjarlóg- ini í ár eru tvær milliónir settar av til endamálið. Á fundinum í Øravík mikukvøldið varð víst á, at Suðuroyggin er tað økið í landinum, har tað er longst til Havnar, serliga nú tað eisini verður fast samband um Lorvíksfjørð um tvey ár, eins og tað longu er fast samband vestur í Vágar. Sostatt varð skotið upp á fundinum, at tær báðar milliónirnar, sum eru til taks á fíggjarlógini fyri í ár til sambýli til sálarsjúk, verða brúktar í Suðuroy. Soffi Egholm, forkvinna í Sinnisbata ásannar, at Suðuroyggin er í eini ser- ligari støðu, hvat ferðasam- bandi viðvíkur og hon tekur undir við, at sambýli til sál- arsjúk verður bygt í Suður- oynni. Sostatt sigur hon, at Sinnisbati fer at virka fyri, at tær báðar milliónirnar verða brúktar til eitt sam- býli í Suðuroynni. Í hesum sambandi verður hugsað um eitt sambýli til lættari sjúklingar, sum ikki hava fyri neyðini at vera innlagdir á psykiatriska deplinum á Landssjúkra- húsinum. Nú er lítið eftir av árin- um, men Landsstýrið ætlar framvegis, at tær báðar milliónirnar skulu brúkast í ár. Sostatt ætlar Landsstýr- ið at tað skal vera klárt at flyta inn í sambýlið fyrst í komandi ári. Enn er støða ikki tikin til sambýli, men Soffi Egholm metir, at talan verður um eitt sambýli til eini átta fólk. Til teir tyngru brúkararn- ar, ið hava stóra hjálp fyri neyðini fyri at klára seg í gerandisdegnum, er ætlan- in at byggja størri sambýli til fleiri brúkarar, ið er betri egnað til endamálið og bíl- igari í rakstri smærri sam- býli til tyngri brúkarar. Ætlanin er at fara undir tílíka verkætlan í 2005. Tað er avgjørt, at Sinnis- bati skal fáa sæti í byggi- nevndini og har fer felagið sostatt at mæla til, at fyrsta stigið á hesum øki verður tikið í Suðuroynni. Fingu lokalnevnd Annars er forkvinnan í Sinnisbata seta væl nøgd við fundin í Øravík. Eini 30 fólk vóru møtt upp og tað er meiri enn Sinnisbati hevði væntað. Men hesin fundurin varð enn eitt dømi um, hvussu langt tað í veruleikanum er úr høvuðsstaðnum til Suð- uroyar. Fyrst var ætlanin at Hans Pauli Strøm, landsstýris- maður skuldi koma suður at greiða frá ætlanum lands- stýrisins á økinum, men hann gav rættiliga skjótt avboð, tí hann var bundin av øðrum. Sìðani skuldi annað umboð fyri Al- manna- og Heilsumálaráðið koma suður ístaðin, men eisini tað umboðið gav avboð. Men Almanna- og Heilsumálaráðið sendi Sinnisbata ein fyrilestur um ætlanina hjá landsstýrinum um økisspykiatri og sosial- psykiatri og so mátti for- maðurin í Sinnisbata lesa tað upp!. Tað vóru annars mong, sum saknaði politikarar á fundinum. Landsolitikari var ongin at síggja og vit halda ikki at vit gera nøkr- um órætt tá ið vit siga, at bara ein einasti kommunal- politikari í allari Suðuroy var við á fundinum. Tað var Katrin??? bygdaráðslimur í Hvalba Á fundinum segði Ólavur Rasmussen nøkur vælupp- løgd orð um, hvat tað er at vera manniskja. Og eitt endamál við fundinum var eisini at velja eina lokalnevnd undir Sinn- isbata fyri Suðuroy og tað gekk væl at manna nevnd- ina. Seinni er ætlanin eisini at gera lokalnevndir aðra- staðni í landinum. Sambýli til sálarsjúk gerast í Suðuroynni Hetta eru tey, sum manna lokalnevndina hjá Sinnisbata í Suðuroy. Frá vinstru eru tey Heidi Eyð Strøm á Tvøroyri, nevndarlimur, Birita Olsen í Hvalba, nevndarlimur, Peina Poulsen í Trongisvági, nevndarlimur, Jan Poulsen í Hvalba, tiltakslimur, Marit Poulsdóttir á Tvøroyri, nevndarlimur, Malan Klakkstein Vilhelm í Vági, tiltakslimur, Gudrun Olsen úr Hvalba, nevndarlimur og Óluva Poulsen í Hvalba, tiltakslimur Skeivt at taka oljuavgjaldið av – Einasta gongdaleiðin er at lækka skattin á verkamannaløn- um, sigur gamli fíggjarmálaráðharrin, Karsten Hansen Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, svaraði tveimum munnligum fyri- spurningum frá Annitu á Fríðriks- mørk, løgtings- kvinnu, um fostur- tøku í tinginum mikudagin. Hann segði millum annað, at lóggávan treingir til at vera dagførd, og at hann fer at seta eitt ráðgevandi teimi í verk til tær kvinnur, ið umhugsa fostur- tøku FOSTURTØKA Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Tá munnligir fyrispurning- ar vóru fyri á tingi miku- dagin, setti Annita á Fríðr- iksmørk Hans Paula Strøm, landsstýrismanni tríggjar fyrispurningar um fostur- tøku. Í orðaskiftinum aftaná kom fram, at landsstýris- maðurin hevur ætlanir um at seta eitt ráðgevandi teimi í verk, sum skal hava til endamáls at ráðgeva kvinn- um, ið ynskja fosturtøku framda. Hetta teimið skal mann- ast av umframt einum lækna – einum sálarfrøð- ingi, sosialráðgeva, einum presti og einum sjúkrarøkt- arfrøðingi. – Hetta skal verða eitt til- boð til tær kvinnur, ið um- hugsa fosturtøku. Á hendan hátt verða kvinnur veg- leiddar og harvið betur før- ar fyri at taka eina slíka av- gerð, segði Hans Pauli Strøm. Danskt málsøki – Hvat heldur landsstýris- maðurin um galdandi lóg- gávu á fosturtøkuøkinum? Hevur landsstýrismaðurin ætlanir um at broyta gald- andi lóggávu í hesum val- skeiðinum, og um so er, hvørjar broytingar kunnu væntast? Hetta vóru teir tríggir spurningarnir, sum Annita á Fríðriksmørk setti Hans Paula Strøm, landsstýris- manni. Landsstýrismaðurin svar- aði, at tað er ongin ivi um, at galdandi lóggáva er gomul, og tískil kann tað verða, at dagføringar verða gjørdar á hana, so at hon gerst meiri tíðarhóskandi. Hann vísti á, at í verandi lóggávu sampakkar uppfat- anin av kvinnuni als við nú- tíðina. Viðvíkjandi beinleiðis broytingum á lóggávuna, segði Hans Pauli, at tað hevur løgtingið ikki heim- ild til, tí at ein rammulóg um tað føroyska heilsu- verkið, sum varð gjørd í 1995, ikki umfatar fostur- tøkuøkið. – Tískil má økið yvirtak- ast ella ein fólkatings-lóg- arbroyting til, um verandi lóggáva skal broytast, segði landsstýrismaðurin í svari sínum til Annitu á Fríðriks- mørk. Tað kom ikki nógv nýtt fram undir orðaskiftinum um fosturtøku í tinginum mikudagin. Annita á Fríðriksmørk, Hans Pauli Strøm, Jákup Mikkelsen, Jenis av Rana og Bill Justin- ussen tóku orðið FOSTURTØKA Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Orðaskifti á tingi um fost- urtøkumálið var ikki drúgt. Fyri uttan Annitu á Fríðr- iksmørk tóku bert mann- fólk orðið, og allir søgdu seg vera í móti fríari fostur- tøku. Tó segði Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, ikki nakað ítøkiligt um sína støðu til spurningin. Bill Justinussen helt ikki, at orðaskifti um fosturtøku hevur ligið á laku síðuni. – Mær vitandi hevur hetta kjakið verið frammi fleiri ferðir, og tað letur til, at tað er tann sama niður- støðan hvørjaferð. Vit før- oyingar gleðast um verandi lóggávu, og kanska ein meiriluti av Føroya fólki hevði verið fyri at stramma lógina upp, segði Bill Justinussen. Hann vísti eisini á, at hann saknaði rættin hjá barninum í tosinum hjá Annitu. Jenis av Rana eftirlýsti eisini rættin hjá barninum í øllum kjakinum. Men hann hevði sjálvur eitt uppskot um orsøk til, at tað ikki bleiv nevnt. – Tá ein hugsar um fost- urtøku, so er ein noyddur at kopla heilan frá. Barnið verður ongantíð nevnt í slíkum, tí ein kann ikki tosa um barnið, tá tað ræður um fosturtøku, segði Jenis. Hann legði út við at siga, at tann daprasti dagurin í søg- uni mundi vera hann, tá tann fyrsta fosturtøkan varð framd. Annita á Fríðriksmørk royndi at fáa kjakið inn á rættindini hjá kvinnuni. Hon segði, at endaliga av- gerðin liggur bara eina- staðni, og í hennara verð er kvinnan betur egnað til at taka avgerðina enn ein lækni, sum støðan er í dag. Orðaskiftið á tingi var ikki drúgt, og sum nevnt kom ikki nógv nýtt fram. Tó er tað undrunarvert, at tað bert var tann eini persón- urin í tingsalinum, sum er fyri fríari fosturtøku, ið valdi at standa fram. Hinir tríggir vóru ímóti. Um hetta gevur eina rætta mynd av, hvør støða Føroya Løg- ting hevur til fosturtøku- økið, er ikki gott at vita. Men um ikki fleiri velja at standa fram við teirra støðu, tað veri seg fyri ella ímóti, so verður torført at førka kjakið. Ráðgevandi teimi setast í verk Í orðaskiftinum á tingi mikudagin um fostur- tøku segði Jákup Mikk- elsen, løgtingsmaður, at Fólkaflokkurin ikki tekur undir við einari liberalis- ering av verandi fostur- tøkulóg. Hann helt tó, at hetta er eitt álvars mál, sum skal takast upp í einum orða- skifti. Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, tók so orðið aftur og segði, at dagføring av lóggávuni ikki prinsippielt merkir, at hon skal liberaliserast. Jákup Mikkelsen spældi út við sjónarmiðinum hjá øllum sínum flokki, meðan Annita á Fríðriksmørk nýtti høvi til at undirstrika, at hetta var hennara persónliga sjónarmið - og ikki eitt flokssjónarmið. - sae - Fólkaflokkurin ímóti Nú oktober nærkast end- anum, byrja tankarnir uttan iva at snúgva seg um jólaborðhaldini. Hotel Norð á Viðareiði bjóðar viðskiftafólkum eina stóra jólabuffét við 35 ymiskum rættum. Har bæði felagssangur og undirhald verður undir borðhaldinum. Jólaborðhaldini verða hildin trý kvøld. Tað fyrsta verður tann 20. november, tað næsta 27. og tað seinasta tann 11. desember. Av hotellinum verður sagt, at almennur dansur verður eisini frá midnátt øll trý kvøldini við ymiskum bólkum. Somuleiðis er møguleiki fyri at gista. Bussur koyrir til og frá Viðareiði, og borð kunnu bíleggjast á tlf. 457020 - sae - Jólini nærkast Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður, hevur ætlanir um at seta eitt ráðgevandi teimi í verk til tær kvinnur, sum umhugsa fosturtøku Savnsmynd Orðaskifti stendur í stað Orðaskiftið um fosturtøku á tingi mikudagin var ikki drúgt, og synd er at siga, at nakað nýtt kom fram Savnsmynd C M Y K 5 4