fríggjadagur 22. oktober 2004síða 4

6 Nr. 202 - 22. oktober 2004 Nr. 202 - 22. oktober 2004 7 Sólborg skjótt liðug á Skála Rækjutrolarin Sól- borg stendur í dokk- ini á Skála, har gronin er skift út, og aðrar umvælingar eru gjørdar UMVÆLING Edvard Joensen Skála: Rækjutrolarin Sólborg hjá Eileri Jacobsen hevur eina tíð staðið í turrdokkini á Skála, har ymsar umvæl- ingar hava verið gjørdar á skipið. Millum annað eru eini 12 - 13 tons av stáli skift í gronini, sigur Gunnar Mohr, stjóri á Skipasmiðj- uni á Skála. Tað gjørdist eitt sindur meira enn væntað, sigur hann. Skaðin var eitt sindur longur aftur, enn teir hildu. Umframt hevur Sólborg eisini skift aksilgenerator og fingið tríggjar nýggjar frystarar ísettar. Gunnar Mohr væntar, at Sólborg verður liðug á skipsamiðjuni, tá ein vika ella so er farin av novem- ber. Á bedingini uttan fyri Sólborg stendur eisini farmaskipið Sirius hjá Hera Thomsen í Gøtu. Teir reinsa motor á Siri- us, sigur Gunnar Mohr. Skipið skiftir eisini klassa, nú tað er uppi. Umframt verður so ymiskt viðlíka- haldsarbeiði gjørt so sum máling o.t. Tað er eitt sindur deydligt á Skipasmiðjuni á Skála í løtuni, letur Gunnar Mohr at. Hóast tað ikki er nakað óvnaligt, at so er viðhvørt, heldur hann, at tað kundi gott verið meira at gjørt. Fyri nøkrum árum síðan vóru russisk skip vanligir gestir á Skála. Men tað kemur næstan ikki fyri meira, at tey síggjst har, sigur Gunnar Mohr. Seinni árini er bara onkur hend- inga russi komin framvið, og tá hevur vanliga verið talan um havarí, sum bøtast skuldi aftur beinanveg, sigur hann. Teir hava skift gronina á Sólborg og gjørt annað umvælingararbeiði umborð, meðan hon hevur staðið í turrdokkini á Skála. Sirius stendur á bedingini uttanfyri Mynd: Edvard Joensen Í øllum trimum kommununum í Vág- um leggja bygdar- ráðslimir, sum hava sitið fleiri valskeið, frá sær. Borgarstjórin í Bø stillar upp til bygdarráðið í Sørvági KOMMUNUVAL Edvard Joensen Vágar: Borgarstjórin í Sørvági, Eivin Jacobsen, stillar ikki upp til kommunuvalið, sum verður tann 9. november. Heldur ikki formaðurin í Felagskommununi í Vág- um, Jónhild Jørgensen í Miðvági, stillar upp aftur hesaferð. Onkrar útskiftingar vera, tá nýggj bygdarráð verða vald í Vágum. Í øllum trim- um kommunum, sum verða eftir nýggjar, skulu veljast nýggir bygdarráðslimir fyri onkrar, sum ikki stilla upp. Í Sørvági stilla allir bygdarráðslimirnir uttan borgarstjórin, Eivin Jacob- sen, uppaftur. Eivin Jacob- sen hevur fyri nakað av tíð síðan boðað frá avgerð síni. Um tað er møguleikin fyri einum borgarstjóra- sessi, sum ger stóra áhugan í Sørvági, skal vera ósagt. Men ikki færri enn fýra listar eru gjørdir til komm- unuvalið í bygdini. Millum listarnar, sum stilla upp í Sørvági, er ein listi við fimm ungum monnum, tann sonevndi ungdómslistin, sum rætti- liga ætla sær at gera vart við seg í bygdarráðnum. Hesi menninir eru óroyndir í kommunalpolitikki. Teir bygdarráðslimirnir, sum stilla uppaftur, eru spjaddir um hinar triggjar listarnar, sum lýstir eru. Á einum av hesum listum er eisini verandi borgar- stjórin í Bíggjar Sóknar Kommunu, Jógvan Páll Joensen, stillaður upp. Bíggjar Kommuna verður á nýggjárinum løgd saman við Sørvágs Kommunu. Eisini onkur fyrrverandi politikari ætlar at gera come back. Suni Jacobsen, fyrrverandi lokal- og lands- politikari, eru uppstillaður til bygdarráðið í Sørvági hesaferð. Í Miðvági eru tríggir list- ar gjørdir til valið. Til sein- asta kommunuval var onkur politiskur listi. Men tað er ikki hesaferð. Í Miðvági leggja tveir bygdarráðslimir frá sær. Tað eru Jónhild Jørgensen, sum seinasta valskeiðið hevur verið formaður í Felagskommununi í Vág- um, og Marianna Simon- sen, sum hevur sitið í bygdarráðnum í fleiri fylgjandi valskeið. Hinir bygdarráðslimirnir stilla upp á tveimum listum. Tann triði listin hevur ongan verandi bygdarráðslim mill- um valevnini. Sum skilst í Miðvági er her talan um ein lista við fleiri útróðrar- monnum. Og hesin listin er tann einasti, sum hevur gjørt nakra skrá kunnuga, verður sagt í Miðvági. Í Sandavági stilla allir bygdarráðslimirnir, uttan Regin á Lofti, uppaftur. Í Sandavági eru tveir listar gjørdir til kommunuvalið. Sitandi bygdarráðslimir eru á báðum listunum. Í Sørvági verður skipað fyri veljarafundi í fimleik- arhøllini nakrar dagar fyri val. Hóskvøldið 4. novem- ber sleppa tey, sum bjóða seg fram at stýra komm- ununi komandi fýra árini, at leggja fram tað, tey hava upp á hjarta, og ivaleyst fáa veljararnir eisini møguleika fyri at seta teimum ymsar spurngingar. Einki er frætt úr hinum bygdunum í Vágum um, at ætlanir eru um nakran slíkan veljarafund. Veteranar leggja frá sær Í øllum trimum bygdarráðunum í Vágum verður nýtt fólk at síggja eftir nýggjár Mynd: Edvard Joensen Í Sandavági ganga smádreingir hús úr húsi og savna saman seyðaskinn, sum teir salta og selja FLETTING Edvard Joensen Sandavági: Summi halda tað vera skeivt at blaka seyða- skinnini burtur, hóast lítið fæst fyri tey. Hugsanin er, at savnar tú bara nóg nógv, kann tað geva eitt sindur av sær. Tað hava tveir sanda- vágsdreingir tikið til sín. Jóanis Albert hevur sam- an við eldra bróðrinum, Andriasi, sett eina plakat upp, har teir heita á fólk um at siga sær frá, tá tey fletta. So skulu teir taka sær av skinnunum. Tað hava fólk so tikið til eftirtektar, og huga- góður hava teir so gingið runt og savnað skinn. Hendan dagin kom Jó- anis Albert stríðandi við eini fullari trillubøru við skinnum. Og hann skuldi eftir meira, greiddi hann frá, meðan hann breiddi skinnini uttan fyri hjá abbanum. Skyldmaðurin, Hanus, var og hjálpti honum. Jóanis Albert segði, at teir høvdu fingið heilt nógv skinn. Fleiri hundrað. Jú, tað kann vera stræv- ið at baksast við stórar trillubørur, tá menninir eru smáir. Men teir vænta sær okkurt afturfyri. Og tað dregur. Jóanis Albert saltar skinn Jóanis Albert og Hanus hava fingið upp í trillubøruna av skinnum, sum teir breiða út at turka, áðrenn tey verða saltað Mynd: Edvard Joensen Kvinnufeløgini eru snópislig – Danska fostur- tøkutiltakið avdúkar, at kvinnufeløgini í Føroyum ikki arbeiða fyri at hjálpa før- oyskum kvinnum, ið vilja hava fosturtøku ella rættindi til fost- urtøku. Hetta metir tíðindakvinnan Bryn- hild Thomsen út frá kjakinum, sum verið hevur um fosturtøku í seinastuni FOSTURTØKUMÁLIÐ Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo – Eg havi fylgt við kjak- inum um fosturtøku síðan í 50 árunum, og eg kann í dag bert staðfesta, at kjakið ikki hevur flutt seg ein tumma seinastu 50 árini. Orðini eigur Hanna Joen- sen, sum var biðin um at siga sína hugsan um fostur- tøkumálið í Føroyum á donsku sjónvarpsrásini TV2, sum í sending sunnu- kvøldið varpaði ljós á fost- urtøkumálið í Føroyum. Í farnu viku kom enn einaferð røringur í fostur- tøkuspurningin í Føroyum, eftir at fólkatingslimurin, Kamal Qureshi, og felagið, Kvindeligt Selskab, boðaðu frá einum átaki, sum skal hjálpa føroyskum kvinnum at fáa fosturtøku í Dan- mark. Seinastu árini hevur fosturtøkumálið verið javn- an upp og vent, kortini uttan, at politiski myndug- leikin er komin nærri at taka støðu í málinum komið. Vit hava spurt tíðinda- kvinnuna, Brynhild Thom- sen, sum hevur fylgt fost- urtøkumálinum gjølla sein- astu árini, hvør orsøkin er til, at tað er so tungt hjá før- oyingum at taka eina støðu í eldfima málinum Ættarliðsskiftið – Orsøkin er sjálvandi fyrst av øllum stóra mótstøðan í Føroyum móti fríari fostur- tøku. Síðani er tað tí, at Danmark og fría fosturtøk- an har verður brúkt sum ventilur, so avleiðingarnar av føroyska abortforboðn- um verða minni sjónskar. – Í triðja lagi er tað tí, at løgtingslimir hava ov lætt við at lata vera við at gera tað, sum teir eru valdir til, nevniliga at taka avgerðir og siga, hvat tey meina. Mangir teirra umbera seg jú við, at danskarar hava skuldina, tí talan er um eina danska lóg, men gloyma við vilja at siga, at fostur- tøkuskipanin er sum hon er, tí hetta er avleiðingin av, at føroysku politikararnir ikki tíma at gera sítt arbeiði. – Harafturat aftra bæði politikarar og vanlig fólk seg við at fara upp í orðaskiftið, tí klimaið er so kolandi heitt. Um prísurin fyri at blanda seg er, at tú verður stemplað sum ógudi- lig ella ein barnamordari, so velja mong at tiga. Og tað gera tey flestu so, enntá eisini kvinnufeløgini, sigur Brynhild Thomsen og vísir á, at tað er sera avdúkandi, at eitt danskt átak skal til, fyri at føroyskar kvinnur kunnu fáa vegleiðing og stuðul til at fara av landinum fyri at fáa fosturtøku. Hetta kann ikki sigast annað enn at vera ein fiasko fyri- kvinnufeløgini í Føroyum, - serliga nú tað er komið fram, at tað vóru føroyskar kvinnur sum av fyrstani tíð vildu hava dansk Kvinde- samfund - og ikki tildømis Havnar Kvinnufelag - at gera ein hjálpargrunn, heldur hon. Sum journalistur hevur Brynhild Thomsen mangan undrast á, hví kvinnufeløg- ini í Føroyum hava verið so ósjónlig í fosturtøkuspurn- inginum. Í kjaksendingini í SvF týskvøldið kom undan kavi, at føroysku kvinnufel- øgini ikki eru á einum máli, hvørt frí fosturtøka skal valda í Føroyum. Bergtóra Hanusardóttir vísti á, at Havnar Kvinnu- felag stuðlar fríari fostur- tøku, meðan kvinnufeløgini á bygd eru ímóti. Er trupulleikin ikki bara, at føroysku kvinnufeløgini ikki vilja hava fría fostur- tøku í Føroyum, og heldur ynskja status quo? – Jú, tað er eitt gott boð. Aðrastaðni er vanligt, at kvinnufeløg generelt stuðla ynskinum um fría fostur- tøku, men mótstøðan í Før- oyum er eftir øllum at døma so stór, at sjálvt kvinnufel- øgini arbeiða ímóti rætt- inum hjá kvinnum at ráða á egnum kroppi. Men Havnar Kvinnufelag, sum sigst vera einasta felag, ið er fyri fríari fosturtøku, hevur eftir míni meining ein stóran trupulleika, um felagið veruliga ynskir at fremja sítt sjónarmið um fría fost- urtøku. Felagið er púra ósjónligt, og spurningurin er um teirra blunda-og- krógva-strategi ikki er skaðilig fyri teirra egnu dagsskrá og dagsskránna hjá teirra limum, vísir Brynhild Thomsen á. – Tey eru fullkomiliga ósjónlig. Sum journalistur hevur tú ringt við at finna hesi feløg, og tær kvinnur sum mynda tey. Tey eru ikki á netinum og næstan heldur ikki í telefonbókini, og tí kanst tú seta spurning- in, hvussu ein 16-ára gomul genta skal finna tær fyri at fáa vegleiðing í eini støðu, har hon ynskir fosturtøku, tá vit journalistar hava ilt við at finna tær og fáa tær at siga nakað, spyr Bryn- hild Thomsen. Hon heldur sum nevnt, at møguleikin hjá føroyskum kvinnum at fara til Dan- markar at fáa fosturtøku er ein orsøk til, at føroysku kvinnufeløgunum ikki stríðast harðari fyri mál- inum. – Var tað ikki so lætt at fara av landinum fyri at fáa fosturtøku, so høvdu vit kanska sæð kvinnur fari út á barrikadurnar, í øllum førum tær organiseraðu, heldur hon. Politikarar uttan mót Brynhild Thomsen vísir á, at tulkingin av fosturtøku- lógini fra 1956 er avgjørt ein orsøk til, at bæði kvinnufeløgini og politikar- ar hava so torført við at taka eina støðu í málinum. – Tað skerst ikki burtur, at landssjúkrahúsið og læknarnir hava fingið fríar ræsur at tulka lógina liber- alt - altso taka atlit til t.d. sosial viðurskifti, tá tey hava skulað játtað eina fosturtøku - enn sjálv lógin heimilar. T.v.s. at vit hava onga skottrygga tulking av lógini, men nettupp tí, so veldst alt um, hvør situr í landsstýrissessinum, og hetta er undirgravandi fyri rættartrygdina, heldur hon. Hon vísir á, at tað tykist sum um, at bæði politikarar og kvinnufeløgini vilja varðveita verandi skipan við einum forboði, sum kortini verður brotið í tí dulda, heldur enn at taka eitt veruligt orðaskifti og eina avgerð í tinginum. Brynhild vísir á, at møguliga óttast poltikarar- nir og kvinnufeløgini, at tingið ynskir eina strangari tulking av lógini, og harvið versna møguleikarnir hjá kvinnum at fáa fosturtøku. – Í fyrsta lagi er hetta hyklarí og vandamikið fyri rættarkensluna, tá politiska leiðslan stuðlar lógarbrotum av berari røringsangist, men hetta er eisini at skáka sær undan ábyrgd. Og so kann man av røttum spyrja, hví tramin politikararnir hava boðið seg fram at stýra landinum, tá teir so týðiliga ikki vilja stýra kortini, spyr tíðindakvinnan Hon heldur ikki, at henda støðutakan kann tulkast øðrvísi enn, at politiska valdið er hoknað undir vandanum fyri einum total- forboði fyri fosturtøkum. Men vit fáa ikki greiðu á, hvat úrslit tingið hevði komið til, tí tingið ikki vil viðgera málið, sigur hon. – Men sum nú er, har meirlutin tykist ganga inn fyri eini skipan, har tað er "siðvenjan" at taka atlit til kvinnuna meira enn atlit til strongu lógina, ið ræður, so átti tað at verið gjørligt at fingið eina lóg ígjøgnum, sum loyvdi hesi "siðvenj- uni", metir hon. Barberað demkrati – Politikararnir í Føroyum hava mangan als onga virð- ing fyri "bleytum" málum og harav heldur ikki hava virðing fyri teimum borgar- um, sum kunnu hugsast at verða kroystir, tí politik- ararnir bara lata tingini flóta. Tak málið um skrásett parlag, har ein politikari - enntá ein, sum sigur seg ganga inn fyri rættindum til samkynd - skrivar eina grein undir yvirskriftini: "Er homoseksualitetur et- andi". Hendan yvirskriftin sigur næstan alt. Tíðindakvinnan heldur, at vit í Føroyum hava eitt barberað demokrati, sum hon málber seg. Føroysku politikararnir hugsa meir um fisk og brýr, meðan týðandi tættir í demo- kratinum sum javnrættindi og borgararættindi verða tilvitað skúgvaðir til viks. – Tað, sum dominerar, eru pengar, fiskur og sam- ferðsla - og tí hava vit eisini eina ógvuliga óraffineraða og barberaða útgávu av demokratii í Føroyum. Før- oyskir politikararnir eru demokratiforskrektir, og fleiri ganga als ikki inn fyri liberalum borgararættind- um, sigur Brynhild Thom- sen. – Tað er eygnarívandi, at alt ES nú stendur á øðrum enda, tí ein kommisser- kandidatur hevur sagt at homoseksualitetur er synd. Í næstu viku kann øll ES- Kommissiónin falla, tí hetta eina úttalilsi - sam- bært ES-parlamentinum - er í andsøgn við virðini, ið ES stendur fyri. Men hetta er tað reina vatn, samanbor- ið við, hvat sami minniluti nærum dagliga skal hoyra frá pørtum av politisku leiðsluni í Føroyum. – Var tað ikki so lætt at fara av landinum fyri at fáa fosturtøku, so høvdu vit kanska sæð kvinnur fari út á barrikadurnar, í øllum førum tær organiseraðu, heldur Brynhild Thomsen Mynd: Gunnvør Hofgaard C M Y K 7 6