hósdagur 21. september 2017síða 14

FRÍGGJADAGUR 22. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 110 14 TEMA: Miðlar og ágangur TEMA: Miðlar og ágangur 14 Fjølmiðlar: EIRIKUR LINDENSKOV Tað er ikki av ongum, at fjølmiðlar verða lagdir undir at renna ørindi. Tí fjølmiðlarnir eru upprunaliga settir í verða til at renna ørindi fyri onkran – í øllum førum teir føroysku. Fara vit aftur til fyrstu roynd- ina við fjølmiðlum í Føroyum, so var tað, tá Niels Winther gav út Færin ge tidende á fyrsta sinni tann 13. mai í 1852. Og tað var júst fyri at virka ímóti danska embætisvaldinum í Før oyum, sum sambært honum mis nýttu valdsstøðu sína. Tann fyrsta fjølmiðlaroyndin í Før oyum fekk ein bráan enda, tí tað ov mikið fyri yvirvøldina at fáa mótspæl, so Niels Winther var stutt og greitt køvdur, so hann gavst eftir einans níggju blað út- gáv ur. Í blað nummar 8 hevði Niels Winther eina hvassorðaða at- finn ing at einahandlinum og varð stevnd ur fyri hetta brotið: »Nu gaar det for vidt med Monopolhandelens Snyderi. I Mai Maaned blev der fra Handelsstedet her i Thorshavn udleveret en Rulle Skraatobak af Jørgen Bechs Fabrik, der da det skulle bruges, befandtes at være spundet omkring tvundet tykt Sejlgarn og hvori der som sædvanlig var indstykket en Mængde Træpinde af over én Tommers Længde (næsten en halv Tomme Omkreds).... Den konstige, noget sejge Indmad i denne Tobak er saa tyk at den kunde benyttes til deri at hænge en voxen Mand, ja selv en velmædsket Handelsdirekteur.« Fyri hesa grein var Niels Winther dømd ur at gjalda 600 ríkisdálar í bót. Tað megnaði hann ikki, men góð ir vinir hjálptu honum. Og tá maðurin, sum hevði kært um tubbakkið ikki vildi leggja eið uppá, at snørisendi hevði verið í tubb akk inum, so gavst Niels Win ther við blaðútgávuni eftir hendan dóm in. EIRIKUR LINDENSKOV Í sjeyti- og áttatiárunum høvdu politisku bløðini góðar dagar. Nógv varð skrivað, og bløðini gjørdust alsamt størri í vavi. Hóast tað mangan var ringt at fáa endarnar at røkka saman – hjá øllum uttan hjá Dimmalætting, so gekk tað kortini. Løgtingið játtaði flokkunum pengar til politiska upplýsing, sum beinleiðis vóru ætlaði til floksbløðini, hóast heitið á stuðlinum bendi á, at hann skuldi til floksorganisatiónirnar. Men politisku fjølmiðlarnir komu undir trýst. Eingin ivi er um, at útvarpið og sjónvarpið hava havt sína stóru ávirkan á ta gongdina – og tað, at vit fingu fystu útbúnu journalistarnar. Tað merkti tíðindaflutningin í sjeytiárunum, og tað er ikki fyrr enn tá, at vit veruliga kunnu tosa um journalistikk. Fyri ta tíð høvdu bløðini frá sagnir frá hendingum í samfelagnum, men løgdu størstan dentin á at vinna »sínum« flokki fyrimunir. Veruligan viðgerandi journalistikk høvdu vit ikki. Sosialurin og Dimmalætting vóru tey einastu av floks bløð- un um, sum hóraðu undan. Sam stundis sum tíðin er ímóti floksbløðunum, so fáa vit ta stóru búskaparkreppuna í Føroyum í nítiárunum, sum tók grundarlagið undan øllum, sum ikki hevði trygt grundarlag at standa á. Men tá politiska haftið varð slept, so komu nýggjar av bjóð- ing ar. Føroyingar sluppu á internetið í 1996, og tá Sosialurin alment kom á netið í november í 1997 segði til dømis stjórin á Elektron, Niels Christian Nolsøe, í Sosialinum, at internetið fór at kollvelta sam- felagið. Og tað gjørdi tað av sonn- um. Í dag er internetið ein sam- runnin partur av øllum fjøl miðl- um. Ein miðil, tað verið seg útvarp, sjónvarp ella blað, sum ikki eisini er á netinum, hevur ongan kjans. Sið bundu inntøkukeldurnar hjá bløð unum eru álvarsliga hóttar, tí lýsingar floyma út á internetið heldur enn í prentaða miðil. Bløð kring allan heim gjørdu tann feilin, at tey hava latið alt ov nógv ókeypis tilfar á internetið. Tað merkir sjálvandi mistar inn- tøkur, tí lýsingarparturin á internetinum uppvigar ikki fall- andi sølu av bløðum og blaðhaldi. Nú verða nógvar royndir gjørdar at samantivnna blaðhald á papp- íri við blaðhald á netinum, sum tey eitt nú í Noreg hava havt sera góð ar royndir við – og fyri fyrstu ferð í fleiri ár kunnu fleiri bløð erpa sær av framgongd í hald- aru m. Hetta verður eisini uttan iva fram tíðin hjá bløðum sum miðil, at internetið alsamt tekur yvir, har pappírið sleppur. – ALMENNUR BOÐBER KRITISKUR MÓTSPÆ EMBÆTISMENN KØVDU FYRSTU FJØLMIÐLAROYNDINA FRÁ PAPPÍRI TIL INTERNET Spyrt tú fjølmiðlafólk, so viðganga tey ikki, at tey renna ørindini fyri nakran, tí tað er í stórari mótsøgn til tað, sum ein fræls pressa hevur sum aðalmál: At halda hátt leiðreglur um góðan fjølmiðlasið. »Internetið fer at kollvelta samfelagið« segði stjórin á Elektron, tá fyrsti Sosialurin fór á internetið fyri 20 árum síðani