leygardagur 23. oktober 2004síða 7

Nr. 203 - 23. oktober 2004 13 VIÐMERKINGAR Birgir Sondon Valevni á Lista E Bátaeigarar í Havnini virka undir trongum korum. Tað er sum at vinna í eydnu- spæli at fáa eitt bátapláss í høvuðsstaðarøkinum. Kanska ikki so løgið, tí bátatalið økist á hvørjum ári, og neyst eru ikki bygd í eitt mannaminni. At hava ein bát er eitt gott og sunt frítíðarítriv. Og hjá teimum flestu er tað eisini til stóra gleði. Bátafelagið í Havn hevur fleiri einn 600 limir og flestu teirra eru sera virkn- ir. Býráðið eigur at stuðla, so felagið fær bestu um- støðurnar at virka undir. Bátafelagið hevði eina frálíka ætlan inni á Sundi, men tá samgongan í bý- ráðnum hevði havt verk- ætlanina um hendi, kendi bátafelagið ikki uppskotið aftur. Ein jarðbundin ætlan var vorðin til nakað nógv meira, har seglbátar og aðrir stuttleikabátar eisini skuldu vera við. Neyðugt er at hava bæði beinini á jørðini og lurta verður eftir ynskjunum frá feløgunum. VAL04 Fleiri bátapláss TINGHELLU- VIÐMERKINGIN Jóannes Eidesgaard, løgmaður (Lesið eisini Tinghelluna inni í Vikuskiftinum) Seinastu árini hevur nógv verið tosað um politiskir spunadoktarar í londunum uttanum okkum - serliga í Danmark og Bretlandi. Og nógv hevur eisini verið gitt um hesi størv – at tey fevna um okkurt loyndarfult ella óetiskt. Í Danmark eru nú reglur um at seta politisk embæt- isfólk. Hesi eru ofta tey, ið taka sær av kunningarvirk- seminum. Politisk embæt- isfólk verða útnevnd pol-it- iskt og fara úr starvi, tá pol- itiska leiðslan fer frá. Í Íslandi, har reglur um miðfyrisiting eru ásettar í lóg, hevur ráðharri heimild at seta í starv ráðgeva, sum fer úr starvi, tá ráðharrin fer. Slík størv eru ikki van- ligur partur av fyrisitingini, og tey kunnu ikki geva em- bætisfólkum boð. Formliga verða hesi størv ikki kallað spunadoktarar. Men orðið spunadoktari verður ofta nýtt um tey, serliga tá okk- urt minni gott verður borið fram. Kunningarráðgevin, ið skal setast í næstum, verður settur sum partur av fyrisit- ingini í Løgmansskrivstov- uni. Starvið verður sett undir vanligum treytum, tó tíðaravmarkað, og viðkom- andi skal halda seg til inn- anhýsis reglur og virðis- grundalagnum hjá stovnin- um. Partur av virðisgrundar- lagnum hjá Løgmansskriv- stovuni er at starvsfólkið skal røkja uppgávurnar flokspolitiskt óheft, men við politiskum tevi og við atliti at fólkaræðisligum meginreglum. Tað er stórur munur í millum arbeiðsuppgávurnr hjá einum politiskum ráð- geva og kunningarráðgev- anum, sum verður settur á LMS.Kunningarráðgevin skal í høvuðsheitum taka sær av kunningarvirksemi hjá landsstýrinum. Hetta fevnir m.a. um at leggja til rættis kunning frá Løg- mansskrivstovuni, vegleiða og/ella leggja til rættis kunning frá stjórnaráðun- um, hava samband við fjøl- miðlar og evna til uppskot til politikk og virkisætlan fyri almenna kunning bæði í Føroyum og út í heim. Viðkomandi skal eisini taka sær av ávísum ritara- uppgávum so sum at út- vega løgmanni áleikandi og viðkomandi tíðindi, rit- stjørna røður og annað skrivligt tilfar og vera við til at fyrireika og samskipa vitjanir. Harumframt kunnu ávísar fyrisitingarligar upp- gávur verða lagdar til kunn- ingarráðgevan at avgreiða. Skipanarliga verður kunn- ingarráðgevin partur av Ritaraeindini. Spunadoktarar og kunningarráðgevi Eyðgunn Samuelsen, býráðslimur Eftir átta ár við eini fólka- flokksleiðslu í Klaksvík, har lítið og onki var gjørt við viðlíkahald av ognun- um hjá kommununi, er sjálvsagt, at sitandi sam- gonga ikki hevur kunnað nøkta henda áralanga tørv hesi skjótt farnu 4 árini. Sitandi samgonga hevur raðfest at niðurgjalda skuldina og hartil hevur hon verið bundin av einum íløgulofti á áleið 20 mió árliga, ið landsstýrið álegði kommununum. Støðan nú við árslok er tann, at skuldin er niður- goldin til 64 mió, og íløgu- loftið er avtikið. Sostatt er Klaksvíkar Kommuna fíggjarliga nógv betur fyri enn hon hevur verið síðan síðst í 80’unum, tá skuldin, undir leiðslu av Fólka- flokkinum, var áleið 250 milliónir. Skal Klaksvíkin verða ein nýmótans býur við góð- um karmum til vinnuna, sjálvsøgdum rættindum til barnaansing og skúla og eini breiðari viftu av trivn- aðar- og mentunnartilboð- um til okkara borgarar, so verður íløgutørvurin kom- andi 10 árini millum 300 og 400 milliónir krónur. Eru vit samd um, at hetta skal vera okkara mál fyri Klaks- víkina, er spurningurin bert, hvussu vit náa málið, væl at merkja, uttan at missa tamarhaldið og seta okkum í botnleysa skuld. Tað eru 4 tættir, ið metast mugu um, tá ið vit seta út í kortið fyri at náa málinum: hvussu verða inntøkurnar komandi árini, á hvørjum støði skal raksturin liggja, hvussu verður gongdin í rentustøðinum og hvussu høgt seta vit skattaprosenti. Samanspælið millum hesar tættir er avgerðandi fyri hvussu ferð at hilnast. Avgerðandi fyri inntøku- metingarnar komandi árini eru útlitini hjá okkara høv- uðsvinnu og rentustøðið stendur og fellur við gongdini úti í heimi. Rakst- urin hjá kommununi er nógv øktur síðstu árini, tvær høvuðsorsøkir eru stóri lønarvøksturin og út- byggingin av barnaansing- ini. Tí ber ikki til bert at siga, í samband við ger av eini fíggjarlóg, at vit skerja raksturin 1,2 ella 3 % kom- andi ár. Vit eiga altíð at spyrja okkum sjálvi, um raksturin av kommununi kann gerast betur og bílig- ari men hetta má gerast við at hyggja at, hvussu ein tænasta er skipað í dag og um til ber at skipað hana betur og bíligari og hetta gerst ikki eftir einum degi. At enda koma vit til skatta- prosenti og harvið eisini hvussu stóra lánibyrðu vit ynskja at hava. Í grundini er tað ikki so áhugavert hvussu høgt skattaprosenti er ella hvussu nógv lán ið ein hevur. Tað ið er áhuga- vert, og sum borgarin eisini vil vita er, hvat gjalda vit skatt til? hvat læna vit til? hvussu verður peningurin umsitin og hvat fáa vit fyri hann? At brúka eina skatta- hækking sum eina ræðu- mynd í einum valstríðið er ikki eitt eyðkenni fyri ein seriøsan politikk. Spurningurin fyri fram- man er, hvussu ynskir borg- arin at útbyggingin av býn- um skal fíggjast ? ynskja vit at gjalda ein part av íløgunum so hvørt sum tær vera gjørdar gjøgnum skattin t.d við eini øking á 1% ella vilja vit útseta afturgjaldingina til seinni við at læna peningin? Javnaðarflokkurin í Klaksvíkar býráð vil arbeiða fyri: • Skynsemi á fíggjarliga økinum • Javnvág í raðfestingar av íløgum millum »harða« og »bleyta« pakkan • Langtíðaríløguætlan samtykta av býráðnum. VAL04 Skynsaman fíggjarpolitikk - eisini komandi fýra árini Kári Árting Valevni Tjóðveldisfloksins til býráðsvalið í Havn Eg vil eisini sleppa at syngja við í kórinum, sum syngur um ellisheim. Eitt av høvuðsevnunum til hetta býráðsvalið er tørvurin á ellis og røktar- heimsplássum. Tað er í grundini ikki rætt at teingja hesi bæði saman, tí at vera gamal er als ikki tað sama sum at hava brúk fyri røkt. Hetta eru tvey ymisk ting, men tað verður ikki evið í hesum føri, og í báum førum er tørvurin ovur- hondsstórur. 189 pláss væntaðu í stóð á breddanum á onkrari avís nú ein dagin. Veruligi tørv- urin er uttan iva væl størri. Frísk fólk, sum kunnu hugsa sær ellisheimspláss gera ikki vart við seg, tí tað er eingin vón at fáa nakað pláss kortini. Valevnini lova nógv og øll vilja øllum alt tað besta, serstakliga nú valið nærk- ast. Ringt kann vera at taka dagar ímillum, hvør hevur evnini at fáa tingini gjørd, og hvat er sápubløðrur. Vit hava øll fatað, at ábyrgdin fyri eldrarøktini liggur hjá landstýrinum. Men ymiskt er hvussu tað hevur ligið fyri hjá ymsu komununum at loysa tørvin. Í Tórshavnar komunu eru í skrivandi stund 10 pláss komin afturat í hesum val- skeiðinum, og 16 koma afturat í næstum. Í Eysturoynni og Norður- streymoy vera tað um skamma stund 200 pláss til 10.000 fólk. Í Havnar kommunu vera um 150 pláss til 20.000 fólk. Neyð- in sum stendist av hesum er eink minnið enn stór skomm fyri kommununa. Komandi býráð má bretta um armar og fara til verka beinan vegin, so at vit eisini fáa ein bita av køkuni hjá landstýrinum. Í Kolla- firði er frítt og fagurt økið sett av á Todnesi til enda- málið og aðrastaðni finnast lika so góðir møguleikar. Her er nógv at gera, men tá øll siga seg vilja loysa trupuleikan, man ein losyn eisini vera. Kór um ellisheim VAL04 13 12 Nr. 203 - 23. oktober 2004 Turið Debes Hentze Nina Dahl er beinrakin vi sínum fáu og vælvaldu orð- um við spurningi sínum um, hvat vit í Føroyum gera fyri tær einligu mammur- nar og við seksualundir- vísingina, síðani so sterkar kreftir eru í Føroyum, sum eru móti fosturtøku. Eg skilji sjónarmiðið hjá teimum, sum eru móti ab- ort við teirri grundgeving, at tað er at drepa lív, men seti samstundis spurning við, hvussu stór virðing teirra er fyri kvinnuni, sum er komin í ta ólukkuligu støðu at skula velja abort framum barnið Mótstøðan móti abort verður í dag ofta grundgiv- in við, at lív skal ikki týn- ast, og at øll børn skulu vera vælkomin til hesa verðina. Um hetta var veru- liga og einasta grundgev- ingin, so hevur høvi verið í øll hesi mongu ár frá 1956 til í dag at syrgja fyri sosi- alari og fíggjarligari trygd fyri hesum mammum og børnum teirra. So er ikki. Kvinnur fara ikki bara til Danmarkar at fáa abort, einligar mammur rýma eis- ini í stórum tali av landin- um til betri og tryggari fíggjarlig viðurskifti í Dan- mark enn vit kunnu bjóða teimum. Føroyar eru ikki júst kendar fyri at veita stakum uppihaldarum tær bestu umstøðurnar Sjálvt um vit ikki í dag tosa um leysingabørn og onnur ótespilig heitir fyri hesi børn og møður teirra, so beri eg bangheit fyri, at júst abortproblematikkurin er litaður av somu mangl- andi virðing og forstáilsi fyri hesum "óansvarligu" kvinnum. Tær eiga ikki at fáa abort, tí tær liggja sum tær hava reitt. Sjálvrætt- vísisrøddirnar eru mangar. Ein fjald dagsskrá aftan fyri abortmótstøðuna er utt- an iva royndin at stýra og kontrollera seksuala atburð- inum – og her sjálvandi ser- liga kvinnum. Soleiðis hev- ur verið til allar tíðir. Menn- inir eru ikki so lættir at stýra tíverri. Men seksuellur at- burður kann ikki stýrast við lóggávu – heldur ikki við eini abortlóggávu. Óynskt børn verða hvønn dag gjørd, og abortir hava altíð verið gjørdar og fara eisini framyvir at vera gjørdar, líkamikið hvør lóg- gávan er. Men við góðari seksual-upplýsing og við góðum útlitum fyri tryggum sosialum og fíggjarligum viðurskiftum, so ber til at minka um talið av teimum, sum óynsktar vera við barn og talið av teimum, sum velja abort framum barnið. Men eisini seksualupplýs- ingin er so sum so. Verður hon ikki hildin á einum ávísum lágum blussi, hoyr- ast skjótt mótmælandi rødd- irnar um ósiðiliga seksual- læru, sum bert elvir til seksuellan ólevnað, og sum er óneyðug, tí tú eigur at bíða við seksuellum krum- springum, til hjúnalagið er ein veruleiki. Og annars er hetta nakað sum foreldrini og ikki samfelagið eigur at taka sær av. Hvussu ber tað til, at eitt samfelag sum lítið hevur at reypa av tá umræður seksu- alupplýsing og stuðuli til einligar forsyrgjarar, sam- stundis er tilreiðar at leggja stein oman á byrðu á tær kvinnur, sum eru komnar í ta støðu at skulu velja millum abort og at føða barnið. Eitt val sum í stóran mun verður ávirkað av tí umhvørvi, kvinnan livir í, og tí hon hevur at bjóða barninum. Í mínum huga- heimi kann hetta bera boð um, at vit venda teimum bakið, sum ikki liva upp til glastrimyndina av kjarnu- familjuni. Tær mugu liggja sum tær hava reitt. Vónandi er tað ikki so, at tað eru somu fólk sum eru móti abort, sum eru móti seksualundirvísing. við grundgevingini at hesi ikki eiga at vera neyðug, tí seksuelt samlív millum kvinnu og mann byrjar ikki fyrrenn aftaná hjúnalag. Stuðulin til hesar kvinnur gerst ikki við at fortelja teimum, hvat tær skulu gera ella at nokta teimum abort, men at stuðla teimum í teirra vali og virða teirra val, tí ábyrgdin tær taka er stór. Frí abort merkir at virða avgerðina hjá kvinnuni. Tað forðar ikki fyri og er eisini ynskiligt, at stuðulstiltøk vera sett í verk, sum kunna stuðla kvinnuni í hennara trupla vali, antin sum fastar mannagongdir ella sum tilboð til kvinnuna, Stuðulin nýtist als ikki at verða knýttur at einum lækna ella einum presti, men avgerandi er, at hjálpin ikki hevur aðra dagsskrá enn at stuðla kvinnuni at taka tað fyri hana og barnið røttu avgerðina. Ein nega- tivur, fordømandi, ella frammundan fastlæstur hug-burður um abort, ikki eitt gott útgangsstøði at hava, tá kvinnuni skal veitast hjálp til sjálvhjálp. VAL04 Abort VIÐMERKINGAR Finnleif Guttesen Halda teir, løgmaður, landsstýrismenn, løgtings- menn valdir í Suðuroy og samgongan, suðuroyingar fyri tað turra spott? Hetta eru viðkomandi spurningar, sum eru stillað- ir áður. Menn tað sýnist, sum omanfyri standandi politikarar eru farnir undir heilt í hesum málinum. Fleiri suðuroyingar spyrja seg sjálvan nú, um teir eru hildnir fyri gjøldur av teimum fólkavaldu løg- tingsmonnunum, landsstýr- ismonnunum og løgmanni. Flest allir suðuroyingar vóru fegnir tá ið teir hoyrdu um ætlanina, at byggja ell- isheim í Vági, har brúk bleiv fyri 35 almennum ar- beiðsplássum, tí arbeiðs- pláss er ein stór mangul- vøra í Suðuroy. Tað er væl ikki so galið, at samgongan dregur í land, tí ein kommuna, ikki treyta- leyst tekur undir við upp- skotinum? Ella var framferðarhátt- urin frá samgonguni við vilja so ófantaligur, at teir kendu svari, áðrenn fari var úr Tinganesi? Eru tey 35 arbeiðs- plássini í Suðuroy, ein stór sápubløðra? VAL04 Terji Nielsen Valevni Fólkafloksins til býráðsvalið Øll eru vit góð við børnini, og vit vilja, at tey skulu hava tað so gott sum møguligt. Í løtuni hevur Tórshavnar Kommuna ein- ans tilboð um frítíðarskúla til børn, ið ganga í 1. flokki. Hetta merkir, at børn í 2. flokki, sum eru um 7 og 8 ára gomul, noyðast til húsa, tá ið tey fáa frí úr skúlanum um døgurðatíð. Soleiðis sum samfelagið er innrættað í dag, er tað tíverri so, at hjá teimum allarflestu er neyðugt, at bæði foreldrini arbeiða úti. Hetta merkir, at børnini koma heim til eitt tómt hús, og neyvan verður nakar heima fyrr enn fleiri tímar seinni. Tað er tí vælskilj- andi, at nógv foreldur eru bangin um síni børn, ið ganga heima einsamøll í fleiri tímar. Í grannalondum okkara er tilboðið um frítíðarskúla oftast galdandi til og við 3. flokk, og tá eru børnini so mikið stór, at tey eru betur før fyri at klára seg sjálvan í nakrar tímar. Vit her í Havnar Kommunu noyðast at víðka um frítíðarskúla- tilboðið, so at tað í minsta lagi er galdandi fyri 2. flokk eisini. Fólkaflokkurin lovaði undan seinasta býráðs- valinum at loysa trupul- leikan við barnaansing, og hesin trupulleiki er nú loystur. Nú ætla vit okkum at gera nakað við omanfyri nevnda trupulleika, og tí er tín atkvøða av týdningi fyri at tryggja teimum smáu skúlabørnunum ein trygg- ari gerandisdag. Frítíðarskúli til 2. flokk VAL04 Annika Olsen, Valevni Fólkafloksins til býráðsvalið Fiskivinnan er í dag okkara høvuðsvinna, tann vinnan, ið gevur størstu fíggjarligu inntøkuna í landskassan, men tað er ongin loyna, at neyðugt er við øðrum alternativum vinnum í Føroyum, sum kunnu geva landinum og kommunum inntøkur, fleiri arbeiðsplass og harvið betur vælferð í Føroyum. Sjálvt um vinnu- lívið fyri ein stóran part er ein landspolitisk uppgáva, er tað møguleiki fyri, at Havnin tekur fyrsta stigið til at stovnsseta fleiri vinn- ur. Fyri at fleiri vinnur kunnu setast á stovn, er tað neyðugt við gransking og íbirting. Fleiri partar av samfelagnum mugu tí samstarva fyri at lyfta ta uppgávu at fáa sett á stovn nýggjar vinnur og fyri at tryggja, at hesar yvirliva. Svenskarar hava sett á stovn ein granskingarbý "Ideon", sum liggur tætt við tekniska háskúlan í Lund. Endamálið við hes- um depli er at skapa møgu- leikar fyri, at tey sum hava góð vinnuhugskot, men ikki hava teir neyðugu før- leikarnar, vitanina, fígging- ina o.a. kunnu fáa hjálp til at menna egnu fyritøku. Soleiðis kann samfelagið vera við til at skapa nýggjar vinnur m.a. innan KT, bio- tøkni, og hátøkni. "Ideon" er ein grunnur, ið er saman- settur av fleiri pørtum, ið hava eitt tætt samstarv um at menna og fíggja nýggjar vinnur. Grunnurin er sam- ansettur av bankum, sum umboða fíggjar- og láni- møguleikar, granskingar- skipanum við fólki við drúgvum granskingar- royndum og høgari eks- pertvitan, vinnulívinum við praktiskum royndum og við íleggjarum í tær nýggju fyritøkurnar, umframt tí politiska myndugleikanum, sum stigtakari og fíggingar- partur til hesa verkætlan. Hesir partar kunnu í felag geva ráðgeving, fyrisiting- arhjálp og bjóða fíggjar- ligar karmar til nýggj hug- skot til fyritøkur, sum hava eitt stórt vinnuligt potenti- alið. Eitt frálíkt dømi, sum "Ideon" hevur verið við til at seta á stovn, er kenda fartelefonfyritøkan, Erics- son. Á sama hátt kann Tórs- havnar Býráð verða við til at stovnseta eina líknandi verkætlan - ein gransking- ar- og íbirtingarbý eins og "Ideon". Tórshavn hevur bankarnar / sparikassarnar, Fróðskaparsetrið / Gransk- ingarráðið / Menningar- stovuna / útbúgvingar- stovnarnar, politikararnar / Løgtingið / miðfyrisiting- ina, akademikarnir / tey lærdu / tey mentaðu, Ment- anina / tað kreativa um- hvørvið og ikki minst nú- verandi vinnuna, sum kann veita ráðgeving og gerast íleggjarir til tær komandi íbirtingarfyritøkurnar. Eg vil leggja mína orku í at arbeiða fyri, at Tórs- havnar Býráð verður stig- takari til tann føroyska íbirtingarbýin - sum vit kunnu nevna "Tór". Tórshavn, býurin, ið torir at ganga á odda. VAL04 Tórshavn - ein miðdepil fyri íbirtarar og nýggjar vinnur C M Y K 12