hósdagur 5. oktober 2017síða 17

FRÍGGJADAGUR 6. OKTOBER 2017 SOSIALURIN 116 17 HALLUR AV RANA hallur@sosialurin.fo Í blaðnum í dag ber til at lesa um Rebekku Niclasdóttir og son hennara Mikkjal, og og teirra langa stríð at fáa ta hjálp, ið foreldrini meta sonurin hevur tørv á. Millum greiðir Rebekka Niclasdóttir frá støðuni, tá sonurin um 9-10 ára aldurin bleiv kannaður hjá Sernámi, har tey skuldu taka støðu til, um sonurin hevði autismu. Tá kanningarnar vóru lidnar fekk mamman at vita, at sonurin einans manglaði fastar karmar, kærleika og aksept. Trý ár seinni vísti ein kanning í psykiatriska deplinum tó, at drongurin hevði bæði ADD og autismu. Í løtuni eru tað tvey starvsfólk í Mentamálaráðnum, Frida Poulsen og Magnus Tausen, ið eru sett sum ávikavist fakligur leiðari og stjóri á Sernámi, ið veitir skúlum og dagstovnum ráðgeving innan sernámsfrøði. Tey bæði leggja dent á, at um søgan er sum mamman endurgevur hana, so eru tey hørm um hendingina. Frida Poulsen greiðir frá, at tað ikki er Sernám, sum setir diagnosu um børn hava autismu ella ikki. Uppgávan hjá stovninum er m.a. at veita sernámsfrøðiliga ráðgeving til skúlar, barnagarðar og onnur avvarðandi og at samstarva við aðrar geirar og stovnar. - Um ein skúli varnast, at eitt barn hevur onkra avbjóðing, og ikki kann hjálpa við tí serfrøði tey hava á staðnum, men tørva meira ráðgeving, so venda tey sær til Sernám. Tá skal støðan hjá barninum síðan lýsast, og eru tað lærarar, foreldur, Førleikastovan og serkøn á staðnum, ið lýsa støðuna hjá barninum. Útfrá hesum gera fakfólk á Sernámi metingar m.a. um og hvørjar kanningar og eygleiðingar eru neyðug fyri at gera eina heildarmeting í málinum, sigur Frida Poulsen. Útfrá heildarmetingini, ger Sernám eina meting um hvør hjálp og ráðgeving er best fyri at hjálpa barninum við tí tørvi, ið tað hevur. Men at staðfesta eina diagnosu, leggja bæði dent á, er ikki nakað, ið Sernám ger, men psykiatriski depilin. - Um ábendingar eru um okk­ urt, so ber til at vísa víðari til psykiatr­iska depilin. Men tað kunnu einstøk foreldur eisini gera ígjøgn­um kommunulæknan, so tað er ikki bert Sernám, sum vísir til víð­ari kanningar í psykiatriskum høpi, greiðir Frida Poulsen frá. Magnus Tausen ásannar tó, at tað kann til tíðir torført at vita hvat er uppgávan hjá Sernámi og hvat er uppgávan hjá øðrum stovn­ um. - Um foreldrini ivast, so kann tað vera tí, at tað eru ymiskir geirar og harvið stovnar, sum hava ábyrgd av veita tænastu til børn við ser­ lig­um tørvi. Vit hava havt tað frammi, og eru klár yvir, at okkurt av kritikkinum, ið stovnurin fær, er tí vit hava verið ov ógreið um hvat Sernám er og hvat Sernám ikki er. Men nakað av hesum kann eisini stava frá at ógreiða er um, hvat teir ymisku geirararnir eiga og taka sær av, sigur Magnus Tausen. Kenna til kritikkin Í samrøðuni eftirlýsir Rebekka Niclas­dóttir eisini møguleikan fyri at fáa ein stuðul til sonin, men sam­bært leiðsluni á Sernámi, so er júst stuðulsskipanin ein skipan, ið stovnurin er í ferð við at fara burtur frá. - Vit kenna til kritikkin frá foreldrum, ið ynskja egnan stuðul, men í samsvar við rákið, ið er innan sernámsfrøði, so roynir man at seta inn í flokkinum heldur enn at talan er um ein persónligan stuð­ ul til tað einstaka barnið. Hetta er eisini í samsvar við inklusjóns hug­takið, har arbeitt verður við, at all­ir næmingar skulu eiga virknan lut í felagsskapinum, greiðir Frida Poulsen frá. Tey vísa á, at tað eru støður, tá eitt barn hevur tørv á einum persónligum stuðli, men at tað er undantakið. Í staðin er Føroyar nokk tað landið í heiminum, har vit hava flest næmingar í tí almennu í fólkaskúlaskipanina. - Í vanligu fólkaskúlaskipanini, tá vit taka serflokkarnar við, eru tað einans umleið 0,5 pro­sent av teim­um føroysku fólka­skúla­ næm­ingunum, ið ganga í einum ser­skúla. Tað talið er søguliga lágt sam­anborið við okkara grannalond og flestu londini í Evropa. Við ser­ flokkum er talið knapt 2 prosent. Tað er framhaldandi rættiliga lágt. Vit hava eina mentan og skúlasøgu í Føroyum, har vit søguliga sæð hava havt allar næmingar í tí vanligu skipanini. Sertilboð í staðin fyri stuðlar Fyribils leiðslan vísir á, at teirra royndir eru í samsvar við ta gransking, sum er á økinum, at skipan við stuðlum ikki tryggjar, at børn við serligum tørvi blíva ein partur av heildini - Man hevur lyndi til at hugsa, at her hevur man eitt barn við einum tørvi, ið krevur eitt ávíst tal av tímum. Og so sær man tað isolera. Tað sum vit tíverri síggja er, at man veitir nógvan stuðul, men endin er, at man skapar eina parallel tilveru í einum skúla, greiðir Magnus Tausen frá. Í staðin hevur Sernám lagt seg eftir at bjóða ymisk sertilboð til børn við serligum tørvum ymsa­ staðni kring landið, so ser­frøð­in verður uppraðfest og savnað á einum stað. Tað er tó ikki bara sum at siga tað, at broyta stuð­ uls­skipanina so grund­leggjandi, ásannar fyribils stjórin á stovn­ in­um. - Tað krevur at foreldur, lærarar, leiðslu og øll hugsa øðrvísi enn higartil. Og tað er ein drúgvir kampur, men samstundis eisini ein stóra skylda og ábyrgd hjá einum stovni sum Sernám at slóða fyri hesum tankanum. Vit muga skapa forstáilsi fyri hvussu vit arbeiða og hvat vit arbeiða við. At vit ikki arbeiða so nógv við tí einstaka barninum, men umhvørvinum runt tað. Tað er har við ynskja at seta kreftirnar inn, sigur Magnus Tausen. Játtanin ikki niðurskorin Í spurnakanning, ið Vikuskiftis- Sosialurin hevur gjørt millum skúlastjórar kring landið sæst, at tað mangan er ósamsvar millum teir tímarnar, ið skúlastjórar ynskja til sernámsfrøðiliga und­ ir­vísing, og tað, ið teir fáa frá Ser­ námi. Tað kemur tó ikki óvart á leiðsluna í Sernámi. - Tað hevur altíð verið eitt rættiliga stórt glopp millum tað, ið skúlarnir meta seg hava tørv á, og tað sum Sernám hevur av møgu­leikum at játta vegna ser­ ligan tørv. Tað svingar eitt lítið sind­ur, hvussu væl man møtist. Seinnu árini hevur Sernám havt støðu- og eftirmetingarfund við hvønn einasta skúla, og har hev­ ur verið roynt at finna fram til felags loysnir. Tað hevur havt góða ávirkan. Mín kensla er, at vit møt­ ast betur nú, enn so ofta fyrr, sigur Magnus Tausen. Sambært settu leiðsluni er játt­ an­in økt nakað ár undan ári, men talið av børnum við serligum tørvi er vaksið. SERNÁM SETIR IKKI DIAGNOSU Um ábendingar eru um okkurt, so ber til at vísa víðari til psykiatriska depilin. Men tað kunnu einstøk foreldur eisini gera ígjøgnum kommunulæknan, so tað er ikki bert Sernám, sum vísir til víðari kanningar í psykiatriskum høpi. Tað sigur fyribils leiðslan á Sernámi, ið leggja dent á, at stovnurin ikki setir diagnosur.