hósdagur 26. oktober 2017síða 16

FRÍGGJADAGUR 27. OKTOBER 2017 SOSIALURIN 125 16 Óli Jacobsen Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen F øroyingar hava mist nógv fólk á sjónum. Ring­ast var undan seinna heims­ bardaga og undir sjálvum bardaganum. Men eftir kríggið var hildið, at trygdin á sjónum var blivin so mikið góð, at tær stóru vanlukk­ ur­nar kundu ikki henda aftur. Tí var vanlukkan við Stella Argus í 1957 ein veruligur hvøkkur fyri allar Føroyar. Her fórust 22 menn, og hetta var næststørsta ein­staka skipsvanlukka í før­ oysk­ari skipasøgu. Tann størsta var Neptun við 23 monnum í 1934. Sam­stundis fórst Nólsoy við 20 monn­um. Fyri 10 árum síðani var minn­ ing­arhald í Kvívík fyri henda sorg­arleik. Tað vóru ikki færri enn 10 menn úr Kvívíkar sókn, sum fórust. Millum hesar vóru fýra brøður, synir Hans Martin Andreas­sen, sum tá eisini hevði mist konuna. Í samband við hetta minn­ingarhald setti reiðaríið ein minn­isvarða í kirkjugarðin í Kví­ vík. Gjørt varð eisini burtur úr hesi hending her í blaðnum. Í bókini Havið tók teir, sum kom út í 2011, er eisini ein meira nágreinilig frásøgn um forlissið hjá Stella Argus. Vit vilja eisini minnast hesar menn, nú 60 ár eru farin við onkr­um ískoyti til tað, sum varð skrivað í umrøddu frásøgn í 2007. Var ein nýskapan Stella Argus var keyptur av p/f Kimbil í 1938 fyri kr. 170.000. Frá mars til oktober 1938 vóru veidd 650 t. av saltfiski ella 100 t. um mánaðin, og hetta var nóg mikið til at trolarin bar seg. Inntøkan hjá dekkarum var um kr. 200 um mán­ að­in. Hetta var munandi meira enn inntøkan við sluppunum. Tí vóru trolarar roknaðir at vera fram­tíðin hjá føroyingum. Stella Argus var í 1939 tann trol­ ar­in, sum hevði størstu veiðuna. Mann­ingin var 31 mans. Hann kundi fingið sín bana und­ir krígnum, tá ið Kvíkvíks Tumm­as var skipari. Eina ferð, teir vóru í fylgi við Norðbúgvan á veg heim úr Fleetwood í Onglandi, har teir høvdu selt, vórðu báðir trol­ar­ ar­nir álopnir av týskum flogfari. Seks ferðir fleyg flogfarið um Stella Argus, meðan skotið var eft­ ir teimum, samstundis sum bumb­ ur vóru sleptar eftir teimum. Men Tummas stóð á brúnni og royndi at krússa soleiðis, at tað slapst und­an bumbunum. Hetta eydn­að­ ist, hóast stýrihúsið var gjøgn­um­ gatað av kúlum. Ein av mann­ing­ini var Hans Martin Andreasen. Norðbúgvin fekk somu viðferð, men báðir trolararnir komu á Havn­ina í øllum góðum. Stella Argus fór við sildagørnum Stella Argus hevði verið á salt­ fiska­veiðu men var tveir silda­ túr­ar í 1957. Tann fyrri byrjaði 2. sept­ember. Teir komu inn 28. sept­ emb­er og fór út aftur 30. sept­emb­ er seinna, og seinasta, túrin. Tað vóru eisini aðrir trolarar á hesi veiðu hesi árini, tí vanliga veiðan hjá teimum við troli ikki long­ur var lønandi. Trolararnir vóru munandi størri enn hini silda­skipini, teir høvdu eisini fleiri gørn og størri manning. Tað einasta vissa Tað einasta, sum er heilt vist við Stella Argus er, at sunnudagin 27. okto­ber fekk reiðaríið fjarrit frá skiparanum við fráboðan um, at teir høvdu fingið 828 tunnur av sild, og at teir vóru farnir at sigla inn sama morgun. Á mid­ degi tosaðu teir á Stella Argus við Fame, og tá stóð væl til. Eitt skip, sum fór at sigla inn samstundis sum Stella Argus, var Vørðan úr Vági, og teir hildu seg eisini síggja ljósini á Stella Argus. Tá ið teir koma heim, og Stella Argus ikki er framkomin, varnast teir sjálv­andi, at okkurt var galið, tí Stella Argus sigldi skjótari enn teir og skuldi komið inn fyrr. Teir tosaðu aftaná um, at eitt ljós av skipi, sum teir sóðu, tá ið teir fóru at sigla inn, var horvið. Men tað hugsaðu teir ikki um fyrr enn seinni. Stella Argus skuldi verið komin til lands dagin eftir, at teir fóru at sigla, t.v.s. mánadagin. Tá Stella Arg­us ikki var komin á Havnina týs­morgunin, roknaði reiðaríið við, at teir vóru farnir inn á Vest­ manna ella Kollafjørð, har tað eis­ ini var ætlanin at seta menn av. Reið­aríið ringdi til ymiskar bygdir at kanna eftir, um trolarin var inni har, men har var einki skip. Tá tað ikki fekst samband við trol­aran, fóru menn at bera ótta fyri, at okkurt var áfatt. Reiðaríið setti seg síðan í samband við Marinu­støðina og landsstýrið við á­heit­an um, at Ternan, sum landið átti, og Thetis hjá donsku sjó­verj­ unu fóru at leita. Teir fóru avstað bein­anvegin. Men tá ið einki frættist frá og um Stella Argus út á týsdagin, vóru teir á reiðarínum klárir yvir, at okkurt álvarsamt var hent. Síðan var aftur heitt á Marinu­ støð­ina og landsstýrið um at út­ vega flogfar at leita. Játtað var flogfar úr Keflavík at byrja leit­ ing­ina mikumorgunin. Boð vórðu send til øll skip um at hyggja eftir Stella Argus. Týs­ dag seinnapart heitti reiðaríið á fleiri skip um at fara at leita og 30. oktober fóru 20 skip og motor­ bát­ar at leita. Eisini var reiðaríið í samband við allar tær norðastu bygdirnar, sum sendu fólk at kanna strondina, um nakað kundi síggjast. Blaðið 14. september skrivaði 31. oktober, at okkurt mátti vera hent skipinum, men enn vóru vón­ir um, at tað kortini ikki var so álvarligt. Víst varð á, at tað var fyrr hent, at vónirnar hava verið smá­ar, og tó vóru skipini komin aftur. Tann 1.november var vanliga minningarhald teirra sjólátnu. Hetta var merkt av óvissuni um Stella Argus. Men enn var vónin ikki slept, og henda manning varð ikki tikin við í minningarhaldið Tann 3. november varð givist at leita, og tá vóru vónirnar mistar um Stella Argus. Í dag, 27. oktober, eru liðin 60 ár, síðan tað seinast frættist frá Stella Argus við 22 monnum. Hetta var næststørsta einstaka vanlukkan í Føroya søgu STELLA ARGUS – EITT 60 ÁRA MINNI Stella Argus var ein av teimum góðu trolarunum í síni tíð Norðfarið fekk ein sjógv um hesa tíðina, Stella Argus forlisti. Skipið fekk so stóra slagsíðu, at sjógvur kom inn á brúnna. Hans Martin Andreassen misti fýra synir, Andreas, Niels, Tórur og Ólavur