hósdagur 2. november 2017síða 22

FRÍGGJADAGUR 3. NOVEMBER 2017 SOSIALURIN 128 22 S amstundis sum fleiri og fleiri al­menn bókasøvn lótu upp í lond­un­um utt­ an­um okkum, varð fyrsta før­oyska almenna bóka­savnið eis­ ini sett á stovn – nevniliga Færø Amts Bibliotek. Upplýsingarhugsjónin um dann­ilsi og fólkaupplýsing hevði ført til fatanina, at bókasøvn skuldu vera frítt atkomulig fyri al­menninginum, um ment­anar­ sam­felagið skuldi halda áfram at menn­ast. Hendan fatanin breiddi seg í Evropa fyrst í 1800-talinum og gjørdi, at bókasøvn, sum higar­til høvdu verið privat ogn hjá fúrst­um og ríkmonnum, nú blivu al­menn. Hesi privatu bókasøvnini vóru partur av grundarlagnum und­ir fyrstu opnu og almennu bóka­søvn­ un­um, sum vanliga fólkið – fyri fyrstu ferð - fekk fría og ókeypis at­gongd til. Men í útjaðarunum vóru al­ oft­ast eingi privat bókasøvn av týdn­ingi, og tí máttu bókasøvnini her byggjast upp uppá heilt aðrar mát­ar. Í 1826 varð eitt lesifelag sett á stovn í Havn, og eitt lagaligt gjald varð ásett fyri bókalán. Teir ið stovn­aðu felagið vóru Jens David­ sen (1803-1878) og Mikkjal Müller (1785-1849). Árið eftir at lesifelagið varð stovns­sett fingu hesir báðir odda­ mennirnir bræv frá danska forn­ frøðinginum og vísinda­mann­inum Carl Christian Rafn (1795-1864), ið hevði grundlagt Stifts­bókasafn Íslands í Reykjavík í 1818, og í bræv­ in­um greiddi hann frá stovns­set­ an­ini av hesum bóka­savninum. Brævið frá Rafn mann óivað hava verið atvoldin til, at Jens David­sen, í okt. 1826, setti seg í sam­band við C.C. Rafn og bað um stuðul, at seta føroyskt bókasavn á stovn. Rafn var fúsur at hjálpa, og í svarinum, dagf. 3/6-1827 skrivar hann: »...jeg skal staae bi efter Evne, thi først maa der vistnok tænkes paa at samle Bøger.« ... »Biblioteket maa være offentligt og Bøgerne udlaanes gratis, naar det tilsigtede Formaal, Oplysnings og Kundskabers Udbredelse, skal lettest opnåes.« M.A.Jacobsen: Føroya Amts Bókasavn 1828-1928, Tórsh. 1929, s. 59-60 Rafn eggjaði einum breiðum skara av fólki at geva bøkur til hetta komandi bókasavnið, og longu í apríl 1827 kom fyrsta bóka­ send­ingin - 62 bøkur - sum hann og aðrir góvu føroyska bóka­savn­ inum. Og komandi árini streym­aðu bøk­ur frá útheiminum til bóka­ savnið í lítla høvuðsstaðin í Norð­ ur­atlants­havinum Grundað á nógvu bókagávurnar og stóra vælviljanum frá borg­ar­ um, embætisfólkum í Havn og frá útlendskum stuðlum, varð Færø Amts Bibliotek grundlagt 5. nov­ ember 1828. Fyrstu bøkurnar á Færø Amts Bibliotek Bøkurnar ið hoyrdu til Færø Amts Bibliotek standa í dag á einari goymslu hjá Føroya lands­bóka­ savni, og ein skrá yvir savnið kom út í 1909: Katalog over Færø Amts Biblio­ tek, udgivet med under­støtt­else af Kulturs­minist­eriet og Færøernes Lagting ved R.C. Effersøe og J. Lauritsen, Thorshavn, 1909. Savnið er ikki heilt fullfíggjað longur, og ikki allar bøkurnar í kataloginum frá 1909 eru at finna. Í fororðinum í Katalog over Færø Amts Bibliotek stendur: Jens Davidsen (1803-1878) Jens Davidsen var frá byrjan ein av oddamonnunun viðvíkjandi stovnssetan av føroyskum bókasavni, og hann virkaði sum bókavørður á Færø Amts Bibliotek inntil hann doyði í 1878. Carl Christian Rafn (1795-1864) Carl Christian Rafn var danskur fornfrøðingur. Hann setti Det kongelige Nordiske Oldskriftselskab á stovn og var limur í Den Arnamagnæanske Kommisssion og Oldsagskommisssionen. Hann grundlegði fyrstu bókasøvnini í Íslandi, Føroyum og Grønlandi: Stiftsbókasafn Íslands í Reykjavík, 1818 – seinni Landsbókasafn Íslands. Færø Amtsbibliotek í Havn, 1828 – seinni Føroya Landsbókasavn. Landsbókasavnið í Nuuk, 1829 – Nunatta Atuagaateqarfia. Fyrstu bókasavnshúsini. Myndlistakvinna er Flora Heilmann, 1927 Fyrsta bókasavnið varð tikið í brúk í 1829, og varð bygt oman fyri Quillingsgarði í Havn. Tað er á Lað, omanfyri Áarvegin, har Finsen-merkið stendur við inngongdina til Amtmansborgina, og har, ið Krókabrekkan byrjar eitt vet longur uppi. Í dag eigur Føroya Lívstrygging húsini í Quillingsgarði. Færø Amts Bibliotek og Týskvøldið 7. nov. verður tiltak á Landsbókasavninum um fyrsta almenna bókasavnið í Føroyum – Færø Amts Bibliotek – sum varð sett á stovn í 1828, og nakrar av teimum fyrstu bókunum á savninum verða vístar fram. TÍÐARGREIN VÍGDIS BJARNADÓTTIR Bókavørður og cand. mag. í mentan og miðling