hósdagur 2. november 2017síða 24

FRÍGGJADAGUR 3. NOVEMBER 2017 SOSIALURIN 128 24 Óli Jacobsen Nýggj bók við kvinnusøgum: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen H óast tað ikki hevur verið tilætlað, so havi eg í míni søguskriving eisini havt nógvar frá­sagnir um lívið hjá føroyskum kvinnum. Tvær bøkur hava verið kvinnu­ søgur burturav. Tær eru bøkurnar um Elsu Jacobsen, trúboðara í Etiopia, og Onnu Evensen, gift við próstinum Jens Christian Even­sen. Bókin Havið tók teir er eisini um umstøðurnar hjá teimum, sum sótu eftir, tá ið menninir gingu burtur. Tískil er henda bók fyri ein stór­an part kvinnusøga, sum lýsti, hvussu væl kvinnurnar megnaðu ger­andis­dagin og fingu børnini und­an, tá ið maðurin var fallin frá. Tað vóru út móti 40 kvinnur, sum vóru keldur til hesa bók. Umframt hetta havi eg havt nógvar frásagnir hjá kvinnum fyrst í FF-blaðnum og síðani í Sosial­inum. Søgan hjá “vanligum” kvinnum Her er talan um „vanligar“ kvinnur, sum ikki hava gjørt vart við seg al­ ment, men sum tó hava havt sín virkna og avgerandi leiklut í sam­ felagnum. Íblásturin til heitið á hesi bók er sangurin hjá Hans Andreas Djur­ huus "Tit sum í fjøru fóru", har tað vóru „tit sum við ár í hendi“, sum „bygdu hetta land.“ Hetta er tískil ein fagnaður av monnunum. Tað eru eisini nógvar bøkur skrivaðar um kendar menn, men hetta er ein bók um „ókendu kvinn­una“. Hon hevur havt ein ógvuliga stór­an týdning í samfelagnum. Menninir vóru til skips ella høvdu annað útiarbeiði. Konurnar vóru heima og høvdu ábyrgdina av hús­ ar­haldinum. Hetta var í sær sjálv­ um ein stór avbjóðing, ikki minst sum tíðirnar vóru tá. Tað hevur eisini verið hugtakandi at hoyra frá kvinnunum sjálvum, hvørjar av­bjóðingar tær høvdu. Havi ofta verið spurdur, um eg fór at geva út í bók tað tilfar, eg havi havt í bløðunum. Hetta gav hugskotið at geva út hesa bók við kvinnusøgum. Tær eru skrivaðar frá 2003 til 2017. Í bókini eru 20 frásagnir kvinn­ ur, sum eru føddar frá 1890 til 1932. Tær hava livað í eini tíð, sum er søga hjá vaksandi parti av fólk­ inum. Tær flestu havi eg tosað bein­ leið­is við. Men í nøkrum førum er talan um niðurskrivaðar frásagnir, sum eg havi redigerað. Bókin spennir vítt. Her er talan um kvinnur frá stórt sæð øllum pørt­um av landinum. Tær eru frá størsta plássinum, Havnini, til eina ta minstu bygdina, Trøllanes. Hesar kvinnur hava ymiskar bak­ grund­ir bæði andaliga og verðs­ liga. Hetta er tískil teirra søga og lýsir eitt tíðarskeið, sum er farið í søg­una. Her er sum so ikki bara talan um kvinnusøgu. Umrøddir eru sjálvsagt eisini menn í teirra lívi sum hjúnafelagar, pápar og brøð­ur. Endamálið við hesi bók er tískil at varðveita søguna um hetta tíðar­skeið fyri eftirtíðina. Myndirnar eru úr bókini Fiska­ fólk hjá Jóan Paula Joensen. Kvinnurnar eru hesar: Mathilda Jacobsen úr Kaldbak (1890 – 1982) Mathilda fór ung til Danmarkar og kom at arbeiða á barnaheimi í Århus. Her gjørdist hon ein væl umtóktur leiðari. Tá ið børn­ini vuksu til og skuldu út á arbeiðs­ markn­aðin, søkti hon ikki um ar­beiði til teirra. Hon kravdi ar­ beiðs­gevararnar at geva teimum ar­beiði. Tað varð sagt um hana, at hon gjørdist mamma at 500 børn­ um. Lisa Jacobsen (1899 – 1992) Lisa var ættað úr Fuglafirði, men gift­ist og búsettist á Syðradali K. Upp­runaliga var tað fosturdóttirin, Maud Heinesen, sum fekk hesa frá­søgn niðurskrivaða. Her greiðir Lisa frá m.a. frá lækna­kynstur og sjúkrahús í Mikladali, sum eisini hevði ein tann fremsta handil í sýsluni. Kenslu­borið greiðir hon eisini frá, hvussu maðurin, Eliseus, upplivdi for­lissið við Ernestinu í 1930. Anna Askham (1901 – 2005) Anna var havnarfólk og gjørdist 104 ára gomul. Samrøðan við hana var, tá ið hon var 102 ár. Ein stuttlig frásøgn hjá henni er, tá ið hennara skúlaflokkur í 1914 var á Skansanum á kongsins føð­ing­ar­ degi. Tá ið skotið varð fyri kongi, mundi tað elvt til diplomatiska kreppu við Bretland. Eisini mintist hon til Halley halastjørnuna, tá ið fólk óttaðust dómadag. Johanna Mathea Skaale (1906 – 2008) Johanna Mathea var av Trøllanesi. Hon giftist við Sigfred Skaale, sum um­framt nógv annað eisini var borg­meistari í Havn. Johanna Mathea kom úr eini av mest fjar­ skotnu bygd­um í landinum, har farast skuldi um fjøll fyri at koma til næstu bygd. Hon var eisini í Dan­mark og arbeiddi á seymi­ stovu, og var við til at seyma kjól­an hjá Alexandrinu drotn­ing til trú­lovingarveitsluna hjá krún­ prinsaparinum Ingrid og Frederik í 1935. Dora Nielsen (1911 – 2009) Dora var keypmansdóttir í Leir­ vík, dóttir Leirvíks Jóannes. Hon greiðir frá handils- og reiðara­virk­ seminum hjá pápanum. Fyrsta fiska­turking var at hanga salt­ fiskin upp at turka í teirra egnu stovu. Hon giftist við Dánjal Niel­ sen av Vatnsoyrum. Undir krígn­ um búðu tey á Skála, har Dánjal arbeiddi á Skipasmiðjuni. Aftaná kríggið fluttu tey til Vatnsoyrar, har Dora fekk sær handil. Og so fekk hon sær nakað so óvanligt tá fyri eitt konufólk, koyrikort. Hanna í Pálshúsi (1913 – 2008) Hanna var av Eiði. Sum nógv­ar ungar gentur fór hon til Dan­mark­ ar at tæna, m.a. á Sjómans­skúl­ an­um í Svend­borg. Har hitti hon Pet­ur Jacob­sen úr Hvalvík, og tey blivu trú­lovað. Hann fór út at sigla. Í 1941 varð skip hansara og mann­ ing tikin í Leningrad í Russlandi. Hetta merkti, at einki samband var teirra millum í fimm ár. Hon visti ikki, um drongurin var livandi ella deyður. Men Hanna bíðaði trúføst, og í 1946 giftust tey. Brynhild Absalonsen (1916 – 2013) Brynhild var av Viðareiði. Hon greið­ir frá gerandisdegnum í bygd­ini. M.a. frá skúlagongdini og um tá ið fólk bestiltu vørur úr Paris. Brynhild giftist við Steffan Absa­lonsen, sum var fiski­maður. Tey bæði kundu úr teirra lofts­ vindeygað eygleiða jóla­skipið søkka í Fugloyarfirði í desember Tað eru ikki nógvar bøkur skrivaðar bara við kvinnusøgu. Men nú er so ein bók útkomin um lívið hjá 20 “vanligum” kvinnum TÆR BYGDU LAND TÆR BYGDU LAND Óli Jacobsen 20 kvinnusøgur um gerandislívið í 20. øld Perman er kendi málningurin “Føroysk hetja” hjá Sigrun Gunnarsdóttir