mánadagur 27. november 2017síða 5

5 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 27. november 2017 · Nr. 138 Árni Gregersen GREINING: Hendan samgongan setti sær fyri at skipa fiskivinnuna av nýggjum. At hetta skuldi gerast hongur saman við, at samlaða politiska skipanin í 2007 avgjørdi at seta lógina um vinnuligan fiskiskap úr gildi 31.desember 2017. Enn er ikki komið á mál. Hendan samgongan hevur verið fyri ógvuliga hørðum ákoyringum frá andstøðuni, umframt at vinnan – ofta av ymsískum orsøkum- hevur víst uppskotinum um nýskipan frá sær. Ein kann eisini av røttum siga, at samgongan hevur duga sítt pol­ it­iska handverk ómetaliga illa. Tá ið stórar lógarbroytingar skulu gerast – og sum í hesum føri í høv­uðs­vinnuni – so er fyrsta kravið, at sam­gongan sjálv semist um, hvat skal gerast. Tað er ikki hent í hesum føri. Líka síðani fyrsta dag hevur stríð verið innanhýsis um ymisk við­urskifti í nýggja uppskotinum. At kjak er um eina so kollveltandi broyt­ing er heilt náttúrligt, men almenn­ingurin hevur sæð eina upp­gerð í samgonguni, sum neyvan er sædd fyrr. Tað kunnu vera ymiskar orsøkir til ósemjurnar, men tað var ikki gam­alt, at tá ið talan var yum stór­ mál, at samgongan so fer út um geilar at kjakast um innihaldið. Sæð í bakspeglinum, so eru helst tvey álvarslig mistøk gjørd. Samgongan hevur ongantíð megnað at “selt” nýggja uppskotið í samgonguni. Leiðararnir hava ikki dugað nóg væl at geva einstøku ting­fólk­unum beinleiðis ognarskap í upp­skotinum. Við øðrum orðum hava leiðar­ ar­nir ikki dugað nóg væl at kunna mill­um teirra, sum í seiansta enda skulu samtykkja skipanina. Hitt er, at alar broytingar hjá vinnuni verða gjørdar í einum. Tá ið tað er sagt, so er tað eyð­ sýnt, at hetta er ikki nøkur løtt upp­ gáva. Undanfarna samgonga royndi at putlast við tað sama, men har bar so als ongan veg. Eisini har var bein­leiðis opið stríð millum Fólka­flokkin og Sambandsflokkin. Tað endaði við, at tá ið vit komu til valið í 2015, var onki hent, men klokkan gekk framvegis og enda­ liga evstamarkið nærkaðist enn skjót­ari. 1.januar 2018 er ongin lóg um vinnu­ligan fiskiskap. Kann vera, at lóg um fyrisiting av sjófeingi er sam­tykt, men spurningurin um, hvat hendir, verður lógaruppskoið ikki samtykt, stendur opin. Tá ið ongin lóg er, so liggur flot­ in, men soleiðis verður tað ikki. Álitið á tey fólkavaldu er hóast alt so mikið, at Løgtingið í endanum av komandi mánaða ger okkurt, so flot­in ikki liggur við bryggju í 2018. Tað gevur als onga meining. Fiski­vinnan er hildin fyri gjøldur í drúgva tíð. Fiskivinnan eigur sjálv­ andi eisini ein part av skuldini, men fyrst og fremst er tað politiska skipanin. So til spurningin hjá Kára P. Høj­ gaard, Sjálvstýri , um hvat hendir: Tað er upp til okkara háttvirda Løgting at taka støðu til. Tá er spurn­ingurin so avgerandi, at hann ikki kann liggja í hondini á lands­ stýrismanninum við fiski­vinnu­ mál­um. Tá ger Løgtingið eina fyribils lóg so flotin sleppur at fiska – politiska skipanin at rudda upp. Men higartil fær ein óbúgv­in politisk skipqan dumpi­karakt­er fyri handfaringina av fiski­vinnu­ ný­skipanini. Politiska skipanin dumpikarakter í fiskivinnunýskipan Eftir 10 árum finst enn ongin semja um, hvussu fiskivinnuskipanin fer at síggja út eftir 1.januar Tí gjørdi Løgtingið av at broyta lóg­ina, so at fiskidagatalið í roynd og veru er sett fyri 12 mánaðir skeiðið fram til 31. august 2018, hó­ ast fiskiárið av lógartekniskum or­ søk­um bert er sett fram til árslok 2017. Blandað skipan Hesi viðurskiftini hava við sær, at umsitingarliga skal myndugleikin arbeiða eftir tveimum skipanum í 2018. Sum lógaruppskotið leggur upp til, so eru tað fleiri viðurskifti, sum eftir­lit skal halddast við eftir nýggju lóg­ini, enn tað skuldi – ella var gjørt – í lógini, sum er galdandi í dag. Umsitingarliga fer skipanin at krevja meira fólk enn tað, sum er gald­andi í dag. Umframt at halda skil á veiðu­ rætt­indunum, skal skipanin eisini í størri álvara ansa eftir hvør eigur ein­støku skipini. Lógin leggur klárt upp til, at før­oyingar skulu eiga veiðu­rætt­ ind­ini og at útlendingar skulu úr skip­anini í seinasta lagi um seks ár – ís­lendingar fáa tó eina skiftistíð uppá sjey ár. Eitt annað sum kemur afturat lóg­ini um fyrisiting av tilfeingi, er lógin um veiðugjald. Hon er heldur ikki endaliga sam­tykt enn, men tann lógin fer at krevja eina heilt aðra rokn­skap­ ar­skipan afturat tí, sum longu er í dag. Hendan skipanin skal tryggja, at almenni kassin fær tað, sum lóg­ in ásetir at hann skal hava. Tey sum finnast at hesi skip­an­ ini siga, at hetta verður ein sera tor­ før skipan, tí gjaldið verður ásett bein­anvegin, men sjálv avrokningin verð­ur ikki gjørd fyrr enn meira enn eitt ár seinni. Hetta er ætlað, sum ein skipan, sum líkist fyribilsskattaskipanini. Her er tað bara soleiðis, at við­ur­ skift­ini á marknaðinum kunnu broyt­ast í mun til tað ásetta gjaldið – bæði uppeftir og niðureftir. Uppboðssøla Nú framvegis, tá ið hesar reglur verða skrivaðar, er ongin semja um, hvussu stórur partur av teimum kvot­um, Føroyar eiga og hava, skulu seljast á uppboðssølu. Lógaruppskotið um fyrisiting av tilfeingið sigur, at 25 prosent skal seljast um eina almenna upp­boðs­ sølu. Harumframt skal lands­stýris­ maðurin ráða yvir sjey pros­ent­um sum menningarkvotu. Serliga í uppsjóvarvinnuni og hjá trolarunum, sum royna í Bar­ ent­havinum, verður funnist at hes­um partinum av uppskotinum. Reint praktiskt hevur hetta við sær, at tann tillutaði parturin av kvot­unum minkar 32 prosent – altso ein triðing av tí hesi skipini hava nú. Skulu tey tryggja sær størri part, so skulu tey keypa rættindini á upp­boðssølu. Sum nevnt aðrastaðni fer lógin um sjófeingi at kosta meira í um­ siting. Í viðmerkingunum til lógar­upp­ skotið verður sagt, at við lógar­upp­ skotinum fylgja øðrvísi krøv og treytir til umsiting og eftirlit, sum føra við sær størri byrður í um­sit­ ing­ini av lógini og harvið størri tørv á fígging. Uppskotið ber millum annað í sær uppboðssølu av veiði­rætt­ind­ um, nýggja kvotu­skipan, um­sit­ ing­arætlanir, herdar reglur um at veiða skal upp á land í Føroyum, og herdar reglur um útlendskan ogn­ ar­skap og kapital. “Tað er trupult neyvt at áseta meirútreiðslur av uppskotinum, men øktu krøvini til eftirlitið gera, at nógv meira peningur má setast av til eftirlit, bæði til skip, manning, eftirlitsfólk og skrivstovufólk.” Høgni Hoydal, landsstýrismaður við fiskivinnumálum, hevur í skrivandi stund ikki semju í samgonguni fyri uppskotinum um fyrisiting av sjófeingi. Vinnan hevur bíðað í 10 ár eftir politisku skipanini, sum enn ikki er komin á mál.