týsdagur 28. november 2017síða 15

15 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 29. november 2017 · Nr. 139 KJAK um hann ikki eisini skrivaði Eystandunið, ið er týð ing av kinverskum yrk ing um, og so ikki um at tala Deka- meron. Har ber alt boð um eitt kensluríkt og evn a ríkt menniskja. Í yrk ing ar savn- inum Í súgi um Froð bi ar- boða, 1990, skrivar hann um lív sítt og sigur millum ann að: "Eitt, ið píndi meg nógv, var lækna stríðið í Norðoyggjum." Hó ast máttmikil, so tordi hann mansliga at siga frá hes um. Var ikki bilsin, tá ið eg las hetta. Tað er bara eitt klípi aftrat til ein sera á hug a verdan og spennandi mann, sum tú ongantíð fór tóm hent frá, og hann dugdi væl at lurta. Tað var snøgt sagt ein fragd at vera saman við hon um. Og so var hann al tíð ein gentlemaður. Hóast vit kendust í meira enn 30 ár og hittust ofta, nevndi hann ongantíð læknastríðið í Klaks vík. Í mínum arbeiði í And- veikr a verndini eins og Krim- i nal for sorgini rendi tú teg stund um í frágreiðingar frá HDJ. Og vóru serlig mál við trupl um fólkum - eitt nú á bygd, sum ongin helt seg varða av, so fór hann sjálvur út á bygd og fann eina loysn. Tað vóru mong takksom fyri. Karolina Petersen hevði stórt álit á honum og hann á henni. Tey vóru lív og ein sál, tá um endurbúgving ráddi. Samanumtikið var hann ein týdningarmikil maður, ið var við til at mynda okkara sam felag aftan á seinna heims bar daga. At vit hava eitt fróð skap ar setur, og at móð ur málið er komið so væl und an, er ikki minst honum fyri at takka. Har var hann á varð haldi hvønn dag. Lurtaði eft ir, hvussu næmingar og fólk annars orðaðu seg og festi so á blað. Tað gjørdi hann nær sum helst og hvar sum helst alt lívið. Og lat so søgu sig ar an av Selheyggi sláa alt upp í glens. Kommunulæknin Marner Simonsen Tíðliga í læknastríðnum var Marner Simonsen kommu- nu lækni í Klaksvík. Sambært Arn steini Niclasen so rýmdi hann bara úr Klaksvík í ótíð. Havi spurt avvarðandi um tað, og svarið er, at hann als ikki fekk arbeiðsfrið, var ó rógv að ur bæði dag og nátt. Eina ferð hann kom av bygd, stóð mannfjøld fyri hon um og noktaði honum at koma í land. Nú var nóg mik ið, og hann fór beina leið til sókn- ar stýr is formannin og segði upp. Marner varð inn kall að- ur tríggj ar ferðir til fund við adressu menn. Sambært Líggjasi í Bø s. 128-130 fæst greitt at vita, hvat adr essumenn hildu seg kunna loyva sær. Millum ann að at hótta og at kalla Marn er Simonsen partískan tann "skeiva vegin". Ein ad- ressu mað ur heitti at enda á Marn er og bað hann "ansa sær fyri fólksins skuld - men fyrst og fremst fyri sína egnu skuld". Á 2. fundi við Marner, sum var í egnum heimi 11. apríl 1953, varð Marner millum ann að skuldsettur fyri at koma ov nógv saman við fimm arum og í einum føri at hava svikið ein sjúkling við at fara til Fuglafjarðar, tá ikki var ráðiligt at fara frá sjúkl ing i num. Hann skuldi eis ini noyðast til at skriva und ir skjal um, at hann vildi sam starva við Halvorsen. "Bæði Marner og konan, Anna, tvíhildu um aftaná, at Viggo hótti við at "blóð skuldi flóta", um Rubek Niel- sen kom til Klaksvíkar. Hon segði eisini, at Marner skuldi verða hongdur, um hann ikki akt aði. 3. mai 1953 er tað, at Marn- er Simonsen kemur úr Fugl- a firði klokkan 11 á kvøldi. Tá standa 100 mans á kai ini og forða honum í at sleppa í land. Ein rópti: "Nú kann tað vera nóg mikið, nú slepp- ur tú ikki í land." Ein ann ar rópti: "Tað er ikki so leið is mann skal røkja komm u- nu lækn astarvið í Klaks vík - við at vera burt ur." Mikk skómakarin kom tá og trokaði seg fram gjøgn um mannamúgvuna og rætti Marneri hondina og hjálpti honum í land. Klokk an eitt korter til fýra hesa náttina ringdi onkur til Marn er og spilti hann út. Ein morg un - klokkan tíggju min utt ir í 7 - varð hann aftur upp ringd- ur og spiltur út. Marner Sim- on sen fekk avdúkað, at fyrru ferð var tað ringt úr vakt ar- húsinum á kaiini, og seinnu ferð var ringt av havn ar- skriv stov uni. Fáar dagar seinni, 8. mai, fekk Marner Sim onsen tvey dulnevnd brøv við postinum. Marner varð støðugt oftari hóttur, og á sann aði at enda, at ikki var ver andi í Klaksvík. Tað, sum her er sagt um Marn er Simonsen, er alt úr bókini hjá Líggjasi í Bø. Tað verður tikið við, tí sam bært bók Arnstein Nicl a sens, so rýmdi Marner bara úr starv- in u m í ótíð. Eitt eftirmæli, ið ong um dámar at fáa. Læknastríðið - byrjan og endi Í desember 1951 gjørdi sjúkra- hús stýr ið av, hvør skuldi hava starvið sum sjúkra hús- lækni í Klaksvík. Hann, ið er inn stil lað ur sum nummar 1, ein dani, loypur frá. Rubek Niel sen er innstillaður sum numm ar 2 og eigur nú starv- ið. Halvorsen hevði eis ini søkt, men var ikki inn stil l- að ur, millum annað av teirri or søk, at hann hevði nakað út i stand andi við danska lækna felagið. Klaksvíkingar kendu seg illa við farnar og hildu, at har vóru framd lyftisbrot. Teir hildu seg eisini hava fingið lyfti frá Viggo Kampmann um, at Halvorsen skuldi koma aft ur. Tá so ikki bleiv, fóru teir aftur til verka at fremja harðskap og yvir- gang, tá ið tað frættist, at krígs skip, umbiðið af Før oya Landsstýri, skuldu koma til Klaksvíkar. Har var ofta streymslit, og tele fonin var avlurtað. Bum bus preing ing- ar vóru nógvar í Klaksvík. Tey, sum hava verið á rætt ar fundi, vita, hvørja tign dóm arin og dómhúsið hava. Til rættarfundin, tá nøk ur klaksvíksmál skuldu viðgerast, uppførdu teir skuld settu seg sum ó tang ar og spældu hund mót veg is dómaranum á rætt ar fund i - num, sum fór fram í KFUM og KFUK í Klaksvík. Høv- und urin, sum var til próv- tøku hinumegin vegin í Gamla Skúla, fór yvirum at sneyta saman við einum úr sam kom uni. Og høvundurin við g er rættarfundin, sum um tað er skemtiligt vert s hús- rok, hann umrøður. Skipað ella óskipað Í tøkk til ein, ið var við frá fyrsta degi av í 1952 avdúkar høv und urin, at læknastríðið (søgu l iga átakið) byrjaði við fundi í handilshølum hjá P/f J.C. Isaksens úti í Klaks- vík ini. Hesa kunning fáa vit, tá ið høv und ur in er liðugur við hand ritið í staðin fyri at byrja søg una á leið har, hon byrjar. Nú hava 95-ararnir livað og und ir hild ið alla verðina við, at har var ongin skipað leiðsla, alt gras róts- virk s emi hjá hvørj um ein- støk um. Øll, sum kenna til før- oyskan politikk og sam fel- ags viðurskifti, vita, at sund- ur lynd ið er stórt í Føroyum. "Sam an at standa var ei okk- um givið." Men her bar tað til, iva leyst tí 95-ararnir (brøður og kirkju fólk) hildu seg hava ein felags fígginda: fimmarar - teirra egnu bygdarfólk, dan- ir, danskar myndugleikar í Føroyum, Landsstýrið, danska læknafelagið og før- oyska læknafelagið. Yvirgangurin og revs i- lóg a r brotini sum partur av ein um upprunaliga borg ar- a ligum stríði kann sig ast at hava verið eitt sam starvs- svein a stykki hjá brøðrum og kirkju / miss i óns fólkum í myrk ursins gerningum. Nevndi í byrjanini, at nú eru meira enn 1000 bóka- síður skrivaðar um lækn- a stríðið í Klaksvík. Haldi henda seinasta bók var bet ur óskrivað. Hon tal ar til innara svínhundin í menn iskj um. Eitt er vist: vóru mynd ug- leik ar, embætisfólk og fimm- a r ar enn á lívi, so var skjótt, at høv und ur in hevði blást nýtt lív í lækn a stríðið. Í frálíku ólavsøkuprædiku síni í dóm kirkj uni í ár byrjaði fugla fjarð ar prestur soleiðis: Tað er ikki alt, sum skal sigast. Orð at enda Í viðtal við KVF sigur søgu- frøð ing urin H. A. Sølvará, at tað vóru nógvir træðrir, ið til- sam ans vóru orsøk til stríðið. Ser liga smettisøgan um, at mynd ug leik ar nir ætlaðu at nið ur leggja Klaksvíkar sjúkra hús, ið sum skilst, ong- an tíð hevði verið upp á tal, men sum alsamt hevur verð- ið rikið framundir líka síðani. Flestøll hava álit á, at Sølvará, tá fimta og vónandi seinasta bókin um Klaks- víks stríð ið kemur, er førur fyri at viðgera eisini hetta evn ið á virðiligan hátt, tá hann skal skrivað henda part av Klaks víkar søgu, sum sjálv andi eigur at verða skriv að ur. Áhugavert hevði verið, um onk ur fimmari var, ið vildi skriva søguna hjá fimm- aru num hetta tíðarskeiðið frá 1952-1956, men tað hevði kanska einans elvt til nýtt kland ur og stríð. Sigast kann eis ini, at Klaksvíksingar sum frá leið, tað eg veit, hava dug- að væl at liva saman lið um lið. Tað, at onki er skrivað av fimm ar um, hóast fleiri vóru før fyri tí, sigur kanska eisini nak að um hesi fólk. Lívið er ov stutt til slíkt neiligt virk- semi. Heimildir: Frede Asgaard: Klaksvigs-striden I og II, 1990 og 1991 Christoffer Jensen: Ziskatrøðbrekkan 2006, bls. 211-242 Líggjas í Bø: Klaksvíksstríðið 1952- 1955, 2015 – Komin í jolluna, kom herur av ýlandi ótangum (vaksnir menn). Allarhelst hevði onkur 95-ari á virkinum hjá Kjølbro boðað frá. Tað kendist svárt, at eg kendi onkran, sum hevði sitið væl inni hjá foreldrum mínum, skrivar Karin Kjølbro