hósdagur 30. november 2017síða 26

FRÍGGJADAGUR 1. DESEMBER 2017 SOSIALURIN 140 26 Óli Jacobsen Óli Jacobsen T að avgerandi slagið hjá H.P. Hansen fyri sosial­ ismu endaði við grinda­ boðum. Men uttan mun til um tað var grind ella ikki, er tað ein spurningur, um hann var tann rætti maðurin til hetta endamál. Hann skuldi havt fleiri felags áhugamál við sjálvstýrismenn enn við sambandsmenn. Sjálv­ stýris­menn vóru frísinnaðir eins og javn­aðarmenn vóru. Eisini vóru nógvir av teimum meira sosialir og skuldu havt felags áhugamál við javn­aðarmenn. Men H.P. Hansen leitar bein­ an­vegin, hann kemur til Føroya, saman við sambandsmonnum og donskum embætismenn. Fyrst og fremst amtmanninum, Svenning Rytter, sum var so konservativur og sambandskur, sum tað bar til at vera. Tað er eisini vert at leggja merki til, at tað var ikki fyrr enn beint áðrenn, H.P. Hansen fór av landinum aftur, at “sosialisman” alment kemur á skránna. Fór heim at skriva í bløðunum Meðan tað ikki frættist so nógv til H.P. Hansen, meðan hann var í Før­oyum, so hoyrdist hin vegin nógv aftaná. Komin heim aftur skrivaði H.P. Han­sen sjey greinir í Skive Social Demokrat, har hann var blaðstjóri. Hesar greinir vóru í blaðnum frá 16. august til 2. september 1915. Hetta vóru drúgvar greinir. Tá ið hugsað verður um tøknina tá, hev­ ur hann verið eitt arbeiðsgrev. Hesar greinir umfata lýsing av Før­oyum og vinnulívi sum fiski­ skap, landbúnað og grinda­dráp við skemtiliga heitinum “Grindedrab. Den frelser endnu en Tid Færøerne for Socialismen”. Men so kemur hann eisini inn á viðurskiftini millum Føroyar og Danmark og um ta tá nýggju sjálvstýrisrørsluna. Her hevur H.P. Hansen greitt sína støðutakan út frá sjónarmiðunum hjá sam­ bands­monnum. Hansara niðurstøða er, at hó­ ast sjálvstýrismenn ikki vilja við­ ganga tað, so er málið at kvetta við Dan­mark. Her verður víst til eitt uppskot, sum Sjálvstýrisflokkurin hevði lagt fram á ting. Her var millum annað skotið pp, at løgtingið skuldi fáa lóggávuvald á økjum, sum viðvíktu Føroyum. Hetta held­ur H.P. Hansen vera í stríð við grundlógina, sum ikki heimilar meira enn eitt lóggávuting í ríkin­ um. Samstundis skuldu bara vald­ ir tinglimir hava atkvøðurætt, so at amtmaður og próstur skuldu missa atkvøðurættin. Vandin var kanska ikki so stórur beint í løtuni, nú sam­bands­ flokk­urin hevði meiriluta. Men hetta kundi skjótt broytast. Fekk sjálv­stýrisflokkurin seinni sítt ígjøgn­um, kundi úrslitið lættliga ger­ast ein føroysk loysing. Fekk øði í lærarar H.P. Hansen heldur eisini, at enda­ málið er at útihýsa donskum máli í Føroyum, og at “flere af Selv­styre­ partiets unge Lærere lærer kun modvilligt Børnene Dansk.” Hetta sjónarmið fekk øði í blað­stjóran á tí tá nýggja Norð­ lýs­inum, Símun P. Zachariassen, ein kendur sjálvstýrismaður. Hann skrivar 22. oktober 1915 millum annað, at hetta er “en grov og usandfærdig Beskyldning mod den færøske Lærerstand.” So verður hildið fram: “En mere fræk og ondsindet Beskyldn­ing har der næppe været frem­sat fra dansk Side end den Folke­tings­ mand­en fra Skive, Hr. H.P. Hansen har fremsat mod færøske Lærere. Man har ført mange uhyrligheder fremsatte mellem Aar og Dag, men denne udtalelse har sat Rekorden. Er det mon H.P. Hansens Hensigt at forklare sine Landsmænd, at færøske Lærere stiller sig fjendtlig over for dansk? En bedre Mission kunde Folke­ tings­manden fra Skive have at ud­ føre efter at være kommen hjem fra Færøerne end at bringe Dansk­ erne dennne Oplysning... Under de forhaandværende Forhold kan Hensigten kun være at stille den færøske Lærerstand i uheldig Be­ lysning i de danskes Øjne. .. Det er ikke Umagen værd at an­ mode H.P. Hansen om Bevis­før­else for de Udtalelser, han har fremsat overfor den færøske Lærerstand, da der intet som helst ligger som Grund for dem. Vi tager næppe fejl, naar vi sig­ er, at der ikke findes en eneste fær­øsk Lærer, som “modvillig” lærer Børnene Dansk”. Det ville interessere os grumme meget, om Socialisten fra Skive turde vise sin Ridderlighed ved at komme frem med Beviser for sine Udtalelser, i hvert Fald angive os Kilden, hvorfra han har hentet sine Oplysninger. Norðlýsið heldur, at H.P. Han­ sen hevur ikki tikið hetta úr egn­um brósti. Lagt verður eftir Dimma­lætting og blaðstjóran Oluf Skaal­um, sum eisini var lærari. Skaal­um rósar H.P. Hansen fyri sínar greinir og heldur, at hann hev­ur “benyttet sin Tid vel” á síni før­oya­vitjan. Norðlýsið hevði væntað, at “Lær­er Skaalum var i Besiddelse af saa megen Kollegialfølelse, at han paa de færøske Læreres vegne tog absolut Afstand fra Skive­mand­ ens Beskyldning mod de færøske Lærere.” Men hetta hevur hann ikki gjørt, og kanska hevði hann somu hugs­an sum H.P. Hansen. Tað er neyvan ivi um, at H.P. Han­sen gjørdi lærarum órætt. Teir vildu hava føroyskt inn í skúl­an. At útihýst donskum vildi verið skilaleyst av uppløgdum orsøk­ um. Socialisten H. P. Hansen Føryatíðindi, lokalblaðið í Suðuroy, skrivar í oktober 1915. Den mærkelige Socialist H.P. Han­sen fra Skive, som da han kom til Færøerne, særligt syntes at holde sig til Samfundsspidserne, og efter hvad der fortælles, slet ikke vilde have noget at gøre med de Social­ister, som find­es paa Fær­øern, er efter sin Hjem­ komst til Danmark op­traadt som For­fatter..... Hans politiske Art­ikl­er har været behandlet i den færøske Presse. Navnlig be­ mærkels­esværdig er hans Af­ slutn­ing med at beskylde Kongs­ bonde Patursson for i sin Politik at være ledet af uhæderlige Mot­ iv­er,( “det patursonske Familie­ even­tyr”), samt beskylder en privat Familie, som alle maa indrømme har medvirket en Del til Samfundsudviklingen paa Øerne, og har sat hvad der tjentes i Familie­virksomheden, for at have eller ville misbruge den færøske Befolkning (“Mortensensk Penge­ vælde.) [Her verður víst til Mort­ ens­en­menninar á Tvøroyri.] Saadant udslynges, naar man har gjort en Sviptur til Øerne. Med det sidst citerede Udtryk, sigt­ er han efter al Sandsynlighed til det, som foregik ved sidste Folke­ tingsvalg, eller hvad mener Mand­ en? Mon han har tænkt over, at han udslynger en blodig Fornærmelse ikke alene mod en privat Familie, men ogsaa mod Flertallet af den fær­øske Vælgerbefolkning? Man gør dog klogest i at anlægge en humoristisk Maalestok paa Social­ isten.... Naar man kommer til Færøerne og siger, at man gerne vil tilveje­ bringe en god Forstaaelse, saa skulde man lade være med at bruge den slags Udtryk. Uppgerð við Edward Mitens Tað, sum stendur í hesi grein um Mortensensk Pengevælde, er sipað til Edward Mitens, sum varð valdur á fólkating í mai 1915, og sum hevði koppað Andrass Samuel­sen. Teir báðir komu tískil at hittast í tí nývalda fólkatinginum, tá ið tað kom saman um heystið hetta ár. Hetta kom heldur ikki at spæla friðarliga av. Serliga var tað í samband við 1. Viðgerðina av fíggj­ arlógini fyri 1916, at H. P. Hansen legði eftir Edward Mort­en­sen, sum hann tá kallaðist og briksl­ aði honum líkt og ólíkt. Tann 17. november 1915 nýtti Edward meira enn eina heila síðu í Før­ oya­tíðindum at svara H. P. Hansen aft­ur. Edward endurgav í eini aðrari grein seinni nakað av tí, sum H.P.Hansen hevði ført fram: Socialisten H.P. Hansen be­ Nú fer Hans Peter Hansen í kríggj móti sjálvstýrisrørsluna. Men ein kvinna kom at beina fyri honum politiskt UPPGERÐ VIÐ SJÁLVSTÝRISRØRSLUNA OG POLITISKT SJÁLVMORÐ H.P. Hansen 3. partur Føroyska sjálvstýrisrørslan fekk av at vita í javnaðatblaðnum í Skive.