hósdagur 11. januar 2018síða 9

FRÍGGJADAGUR 12. JANUAR 2018 SOSIALURIN 5 9 EYÐUN KLAKSTEIN T á ið Stefan Zweig í febr­ uar mánaði í 1942 hevði sent handritið til bókina Heimurin, ið var – end­ur­ minningar hjá einum evropeara til forleggjara sín, gjørdi hann enda á sær. Hann og konan Lotte drukku bariturát í mongdum, sum gjørdu av við tey. Tá ið arbeiðskonan kom til ar­beiðis gjørdist hon óttafull, tí hon helt seg hoyra okkurt higstr ella suff úr kamarinum hjá Zweig hjúnunum, sum ikki vóru á fótum. Hon fór eftir manninum, og tá ið tey síðan lótu kamarsdyrnar upp, funnu tey Stefan og Lotte Zweig lívleys í songini. Stefan Zweig lá á rygg­inum, muðurin eitt vet opin, meðan unga kona hansara hevði vent sær, hálvavegna lagt seg inn yvir mannin og tikið í hond hans­ ara, áðrenn deyðin eisini hevur tikið hana. Lotte Zweig gjørdist bara tríati trý ára gomul, viðgitni mað­ur hennara seksti. Sama ár kom bókin Heimurin, ið var út, og hon stendur nú eftir sum høvuðsverkið hjá Stefan Zweig, sum í livandi lívi upplivdi at verið ein tann mest lisni og umsetti rit­ høv­undurin í heiminum. Flýddi frá dreyminum Stefan Zweig var føddur í Wien 28. november 1881. Hann var av jødiskari ætt, og familjan var væl fyri. Zweig hevði frá ungum árum – eins og nógvir av javnaldrunum – ein brennandi áhuga fyri list, og í Wien, sum var ein evropeiskur miðdepil fyri mentan, var nógv at uppliva og fáa íblástur frá. Tá ið Stefan Zweig á ungum árum fór at skriva, gjørdist skjótt greitt, at hann hevði serlig evni til tað, og við tíðini gjørdist hann ein av mest lisnu rithøvundum í síni tíð – og helst tann mest týddi av øllum. Stefan Zweig vaks upp í frið­ ar­tíð, og fá hugsaðu, at Evropa aft­ur kundi verða rakt av kríggi, men so komu tvey eirindaleys heims­kríggj, sum gjørdu enda á tí Evropa, sum Stefan Zweig kendi og há­metti. Zweig upplivdi eisini, at hansara stórseljandi bókaverk vórðu bannað og brend, tá ið víð­ gongdar politiskar rørslur fóru at trampa í Týsklandi í 1930’unum. Stefan Zweig flýddi til Ong­ lands, har hann búði eitt skifti. Síð­ani fór hann til USA, og haðani til Brasil, har hann livdi seinastu tíð­ina. Í Brasil fann hann nakað av ar­beiðsfriði aftur, men útlegdin, tað knústa Evropa og frástøðan til sítt savn við bókum, handritum og tekn­ingum gjørdu, at Stefan Zweig valdi at gera enda á sær – seta tað stóra punktumið. Framúr týðing Í bókini Heimurin, ið var greiðir Stefan Zweig frá lívi sínum. Hann romantiserar og idealiserar upp­ vøksturin í 2000 ára gomla al­ tjóða­stórbýnum Wien í gamla keis­ara­ríkinum, har hann kendi seg tryggan. Hann droymir um eitt sameint Evropa uttan mørk, har frítt er at ferðast. Hansara hugur ferðast serliga um list og mentan, og hann orkar ikki tankan um evropeiskt stríð og kríggj. Heimurin, ið var er undur­gangs­ søga hjá Zweig og tí friðarliga og sið­m­entaða Evropa, og bókin er ein kvøða til humanismuna, listina og tað opna Evropa. Bókin verður av onkrum kallað heimsins longsta sjálvmorðsbræv. Fyri jól kom í føroyskari týð­ ing hjá Knút Olsen. Talan er um eina meistarliga týðing, sum við floygdum, greiðum og snøggum máli sigur søguna hjá Stefan Zweig á føroyskum. Bókin er ein máls­lig uppliving at lesa, sam­ stundis sum sorgarsøgan hjá Zweig er hugtakandi. Knút Olsen hev­ur megnað framúr væl at seta før­oysk orð á hugtøk og lýsingar, sum ikki eru so beint fram at flyta í føroyskt mál. Knút hevur eitt fjølbroytt og livandi mál, sum tú sjáldan fært høvi at lesa. Hann brúkar stundum orð, sum ikki eru so vanliga at síggja í føroyskum tekstum, ivaleyst hevur hann eisini smíðað ymisk orðið til høvi, men samstundis fellir hann ongantíð fyri freistingini at gera tað fløkt ella torskilt. Stefan Zweig kundi í grundini ikki fingið eitt betri føroyskt mál enn tað, sum Knút Olsen hevur givið honum. Heimurin, ið var er slakar fimm hundrað síður, og Sprotin hevur givið út. Stórverkið hjá Zweig í meistarligari týðing UMMÆLI Knút Olsen hevur gjørt framúr týðing av verkinum Heimurin, ið var hjá Stefan Zweig, sum tók lívið av sær, tá ið hann hevði sent handritið til forleggjaran Heimurin, ið var kann nú lesast í framúr føroyskari týðing Knút Olsen hevur týtt Heimurin, ið var til føroyskt Mynd: Birgir Kruse