týsdagur 16. januar 2018síða 14

Mikudagur 15. januar 2017 · Nr. 7 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KVF hevur váttað skrivliga, at ærumeiðing, grundað á ósannindi, skal ikki rættast Óli Jacobsen Fyrst í oktober hevði Símun Absa­ lon­sen, grannskoðari, grein í Sosial­ inum um lýsingina hjá KVF av skatta­málinum hjá Eik. Ein niður­ støða hjá Símuni var, at KVF hevði framt lógarbrot í hesum máli, har tað við lóg er álagt fjølmiðlum “at halda góðan fjølmiðlasið. Beinanvegin gjørdi nýggi stjór­in í KVF vart við, at eina slíka skuld­ seting kundi stovnurin ikki lata sita á sær. Tí skuldi gerast ein inn­ an­hýsis kanning í KVF at eftirmeta hesi tíðindi. Her skal ikki støða tak­ ast til hetta mál. Prógv er longu fyri greiðum lógarbroti Men í hesi grein skal verða gjørdur ein samandráttur av einum máli, har tað er skjalprógvað, hvussu KVF fremur lógarbrot við tíðindum, sum eru bygd á ósannindi. Hetta dømi er so mikið “gott”, at tað talar fyri seg. Tí er ikki neyðugt við øðr­ um eftirmetingum. Fyrst í oktober 2010 byrjaði KVF at lýsa eitt starvsfólkamál í einum fak­felag, har tað var greitt, at grund­leggjandi starvsfólkarættindi vóru brotin. Málið varð í fyrsta um­ fari lýst sambært galdandi fjøl­miðl­ ar­eglum. Hetta fekk arbeiðs­gev­ar­ an í málinum at geva ilt av sær mót­vegis KVF. Tá varð ein annar journal­istur í KVF settur at dekka málið. Her er tað, at henda søgan byrjar. KVF bar tíðindi, sum vóru grundað á ósannindi Tann 2. november 2010 bar Dagur og Vika tíðindi, sum var partur av “karaktermorði” av starvsfólki, sum beint frammanundan av sínum ar­ beiðs­gevara alment var lagt undir “grovt tænastubrot”. Hesi tíðindum kundu bara stuðla hesi ákæru og annars ta við­ ferð, sum starvsfólkið hevði fingið, og sum alment var stuðlað av Sam­ taki. Henda viðferð var beint mót­ satt teirri viðferð, fakfeløg annars krevja av arbeiðsgevarum hjá sín­ um limum. Longu tá ið KVF bar hesi tíðindi, var tað alment kent, at tað var einki grundarlag fyri ákærunum. Nevnd­ ar­limir í avvarðandi felag høvdu und­an hesum tíðindum í bløðunum púra avvíst hesar ákærur. Eisini var í bløðunum ítøkiliga víst á, at einki grundarlag var fyri ákæruni um tæn­astubrot. Hóast hetta bar KVF hesi tíðindi, uttan at fylgja grundleggjandi fjøl­ miðl­a­reglum, sum m.a. áseta, at í tíð­indaflutningi skulu allir partar í mál­inum koma til orðanna. Tað var einki gjørt fyri at kanna málið, áðrenn tíðindini vórðu send. Persónurin, sum tíðindini snúðu seg um, fekk heldur ikki møguleika fyri at svara fyri seg. Umframt hetta var so púra eing­ in meining í tíðindunum. Talan var um ein persón, sum var farin úr starvi, og hvørs viðurskifti vóru enda­liga avgreidd. Páskotið fyri tíðindunum var eitt svar til eitt 12 daga gamalt óal­ ment bræv frá almennum fak­feløg­ um um málið. Hetta bræv var púra óaktuelt, tá ið tað gjørdist tíð­indi í KVF. Umframt tað hevði næst­ formaðurin nakrar dagar framm­ an­undan váttað í Degi og Viku, at starvs­fólkið einki brot hevði framt móti felagnum. Hervið kundi hetta mál enda. Tað einasta, sum kundi náast við hesum tíðindum í KVF, var geva henda bókstavliga talað liggjandi persón enn ein smeit við at lata hesi fyri hann niðursetandi “tíðindi” vera seinasta orðið í hesum máli. KVF: Tíðindi grundað á ósannindi var einki mistak Hugsaði, at hesi “tíðindi” máttu vera eitt mistak hjá einstøkum journ­a­l­ isti. Tað kundi ikki bera til, at KVF sum stovnur kundi standa inni fyri “tíðindum”, sum kundu rokn­ ast sum sálarligur ágangur móti persóni, sum heilsuliga framm­an­ undan var ivaleysa illa fyri. Aftaná, at persónurin nakrar vikur seinni ikki longur hevði møgu­leika at svara fyri seg, gjørdi eg KVF vart við hetta mistak, sum hetta mátti vera. Roknaði við sum eina sjálvfylgju, at KVF fór at koma við eini rætting og umbering. Fekk skjótt svar aftur, at her var als ikki talan um nakað mistak. Her var talan um tíðindi, sum KVF sum stovnur stóð fyri. Í svarinum varð m.a. sagt, at keld­an til hesi tíðindi: “hevur fullan rætt til at svara á tann hátt, honum lystir, og ongin av útsagnum hansara er av slíkum slagi, at vit kunnu prógva tær skeiv­ ar.” Tað mest prinsipiella í hesum svari er, KVF sjálvt váttar, at tað skal bera til hjá “summum” at sleppa at svara “sum teimum lyst­ ir” uttan nakran kritiskan spurn­ ing. Hetta er beint í stríð við grund­ leggj­andi journalistikk. Hesi tíðindi vóru vóru sambært KVF komin til teirra stutt fyri um­ røddu tíðindasending. Hetta váttar, at tey vóru send púra ókritiskt og uttan kanning. KVF visti og veit, at teirra tíðindi vóru grundað á ósannindi Skrivaði so aftur til KVF og kundi vísa á, at hesi tíðindi vóru grundað á beinleiðis og óbeinleiðis ósann­ indi mótvegis púra ósekum per­sóni. Tað er eingin ivi um, at her var talan um eitt greitt rættarbrot, og at hetta var gjørt av KVF móti betri vit­an. Men nú kom einki svar, sum er vanligur taktikkur, tá ið fólk halda seg vera órættað av KVF. Men tað skuldi so ikki eydnast KVF at tiga hetta mál í hel. Frá 2013 til 2016 var eitt rættar­ mál, har “prógvini” móti hesum ofri hjá KVF vóru ein grundleggjandi part­ur av málinum. Øll hesi “prógv” vórðu avvíst í Føroya Rætti sum prógv fyri nøkrum sum helst. KVF: Ósannindi skulu ikki rættast Leiðslan í KVF visti, at við at lýsa hetta rættarmál, kundi javn­vág koma í umrødda skeiva tíðinda­ flutn­ingin. Í hesum máli kom keld­ an hjá KVF enn tá við eini nýggjari frá­greið­ing viðvíkjandi umrødda “tæn­astubrotinum”, sum fríkendi ákærda persónin. Tískil kundi KVF nú vísa, at teir vildu lýsa báðar síður í hesi sak. Tá kundi málið aftur verið endað. Miðlarnir vita um øll rættarmál. KVF plagar ikki at halda seg aftur at lýsa mál, har fólk gera seg inn onnur og tað í smærri málum enn hesum. Umframt var hetta eisini eitt prinsipielt mál um talufrælsi. Men hetta mál hevði ongan áhuga hjá KVF. Tað tykist at vera eitt avger­andi prinsipp, at KVF kann ikki ásanna at hava gjørt nøkr­um órætt. Tí kemur ikki upp á tal at rætta slík tíðindi, hóast tað er doku­ment­erað til fulnar, at tey vóru grundað á ósannindi. Mentamálaráðið er so frægt, at tað harmast tað fortreð, sum hesi “tíðindi” gjørdu manninum ta stuttu tíð, hann hevði eftir. Men sjálvt tað gjørdi KVF ikki. Greitt brot á fjølmiðlareglur Millum tær mongu ásetingarnar í leiðreglunum fyri fjølmiðlaetikk, sum skulu tryggja okkara rættar­ sam­felag er henda Fjølmiðlar eiga at verja ein­stak­ lingar ... fyri órætti frá ... felags­ skap­um. Hetta er ein regla, ið er sum skradd­araseymað til júst hendan tíðindaflutning. Slíkar reglur eru júst ætlaðar sum fyribyrging av slíkum “órætti”, sum her er talan um. Men KVF gjørdi beint tað mót­ satta. Tað er óneyðugt at siga, at tá ið slíkt rættarbrot ber til, so kann stórt alt bera til við tíðindaflutningi uttan mun til galdandi fjølmiðlalóg og -reglur. Danmarks Radio og TV2: Sann­leikin skal koma í fremstu røð Tað kann vera áhugavert at gera eina sammeting við fjølmiðlar í rætt­arsamfelagnum Danmark. Her skulu nevnast tvey dømi, sum tala fyri seg. Í 2004 var eg í hornatøkum við danska TV2, sum hevði borið ósonn tíðindi um skatting av føroyskum fiskimonnum samanborið við dansk­ar fiskimenn. Í fyrsta umfari hildu teir upp á sítt. Men tá ið TV2 hevði fingið eina nágreiniliga frágreiðing um veruligu viðurskiftini, tóku teir uttan meira himpr tíðindini aftur. Teir harmaðust í brævi um, at teir ikki høvdu verið nóg nágreiniligir. Eitt slíkt kringvarp skapar sær virð­ing og hevur eisini trúvirði har eftir. Eitt annað dømi: Í 2014 var ein rættilig gøla í danska býnum Mariager, tí ein limur í eini hvítu­ sunnu­samkomu skuldi hava gjørt seg inn á eitt samkynt kvinnuligt par. Her var øsing so tað forsló. Tað vóru mótmælisgongur við æla­boga­ fløggum við luttøku úr øllum land­ inum, eisini av fólka­tings­limum. Samstundis var umrøddi maðurin meldaður til løgregluna av aðrari kvinnuni í hesum parlagnum. Hann varð síðan av ákæruvaldinum skuld­settur fyri brot á revsilógina. Danmarks Radio var eisini við í hesi øsing, har henda kvinna var hetjan sum ímyndin av bardag­an­ um fyri rættvísi, og sum slapp at út­tala seg “sum henni lysti” uttan nakr­an kritiskan spurning. Men DR kom seinni eftir, at tað var ikki alt sum ruggaði við rætt við kelduna í hesum máli. Teir fóru at kanna hennara trú­ virði og kundu í eini sending fyrst í 2016 avdúka hana sum eitt lygi­ vætti. Millum annað hevði hon yvir fyri einum fyrrverandi maka logið mammu sína at vera deyða, og hon hevði eisini logið seg sjálva at vera doyggjandi av krabbameini. Tað kom eisini fram, at hon hevði snýtt í próvførsluni móti ákærda hvítu­ sunnu­manninum. Danmarks Radio ásannaði, at teir vóru villleiddir, og tá var eing­ in náði. Lygivættið í hesum máli varð so dyggiliga avdúkað. Tað er eingin vandi fyri, at hesin per­són­ ur aftur sleppur at gera seg inn á fólk ella stýra politisku skip­an­ina í Danmark. Soleiðis virk­ar tíðinda­ flutn­ingur í einum rættar­samfelagi. Ákæran móti umrødda manninum varð eisini slept, tá ið sannleikin kom fram, og hann varð reinsaður alment. Í sambandi við hetta mál var ein eftir­meting, har fleiri undraðust yvir, at ein slíkur persónur kundi fáa alt upp á gos. Tað vóru onnur sam­kynd pør í Mariager, sum fingu frið. Tí kundu fólk halda, at øll henda søgan var grundað á heila­ spuna. Í londum, har almenna kring­ varpið eingi mistøk ger, slepst und­an slíkum eftirmetingum av tíðinda­flutninginum. Kringvarpsstýrið og fjølmiðlanevndin skuldu verið trygdin Í Føroyum kann slíkur tíðinda­ flutn­ingur sum hesin hjá KVF fara fram, uttan at nakar við ábyrgd let­ ur við seg koma. Ein trupulleiki er, at tað í Før­ oyum einki eftirlit er við tíð­inda­ flutninginum. Tí kunnu fjøl­miðl­ ar­nir gera stórt sæð gera, sum teim­um lystir. Stýrið er ovasta leiðslan á stovn­inum. Tað hevur yvirskipaðu ábyrgd­ina av ”at ásetingarnar í lóg­ ini og øðrum fyriskipanum um virk­ semi stovnsins verða fylgdar.” Men sjálvt eitt upplagt brot á grund­leggjandi fjølmiðlareglur tyk­ist ikki at nerva stýrið fyri KVF, hó­ast tað er fult kunnað um hetta mál. Summir av aktørunum í hesum máli eru seinni farnir frá KVF av øðr­um orsøkum. Men formaðurin í stýr­inum er tann sami frá tí hetta mál byrjaði. Endaligu ábyrgdina hev­ur tó politiska skipanin, sum hev­ur sett stýrið. Tað, sum kann sigast at vera av­ ger­andi í hesum máli, KVF hevur so seint sum 22. juni 2017 í brævi til mentamálaráðið hevur váttað, at eftir teirra tykki er einki galið við KJAK Teir harmaðust í brævi um, at teir ikki høvdu verið nóg nágreiniligir. Eitt slíkt kringvarp skapar sær virð­ ing og hevur eisini trúvirði har eftir. Víst fremur KVF lógarbrot!