fríggjadagur 21. juli 2000síða 3

4 5 tíðindablaðið sosialurin tíðindablaðið sosialurin Nr. 138 - 21. juli 2000 Nr. 138 - 21. juli 2000 gult cyan magenta svart gult cyan magenta svart Fara ongantíð at fylgja sáttmálanum RÚNAR REISTRUP Týsdagin sendu Føroya Ar- beiðarafelag og Havnar Arbeiðskvinnufelag saman út eina yvirlýsing, har níggju navngivin gistingar- hús og matstovur vórðu lagdar undir ikki at vilja virða rættin hjá starvsfólki at arbeiða eftir skipaðum arbeiðs- og lønarviðurskift- um. Orsøkin til yvirlýsing- ina var, sambært teimum báðum fakfeløgunum, at meginparturin av matstov- unum og gistingarhúsunum í Føroyum, ikki vilja fylgja sáttmálanum fyri m.a. gistingarhús og matstovur, sum varð undirskrivaður millum Føroya Arbeiðarafelag og Føroya Arbeiðsgevarafelag í 1999. Men sambært formanninum í Gistingarhúsfelagnum, Jeffri Johannesen, kunnu limirnir í felagnum á ongan hátt góðtaka hendan sátt- málan, tí teir vórðu ongan- tíð tiknir upp á ráð, tá hann varð gjørdur. – Fram til samráðingarnar í 1999 æt sáttmálin - ser- sáttmáli millum Føroya Arbeiðarafelag og Føroya Arbeiðsgevarafelag/Hotel Vágar. Hann umfataði so- statt bert arbeiðið á Hotel Vágum. Undir samráðing- unum varð hann broyttur til at umfata arbeiðið á gist- ingarhúsum og matstovum sum heild, uttan at vit í Gitingarhúsfelagnum vórðu tikin upp á ráð, sigur Jeffri Johannesen. Stjórin á fundi Stjórin á Hotel Vágum, Uni Danielsen, sum eisini var formaður í Gistingarhús- felagnum um tað mundið, var til staðar undir sáttmála- samráðingunum. Og sambært forkvinnuni í Havnar Arbeiðskvinnu- felag, Vígdis Johannesen, umboðaði hann limirnar í Gistingarhúsfelagnum. Hon kallar tað tískil tvætl, tá Gistingarhúsfelagið nú sigur, at tað ikki varð tikið upp á ráð, tá sáttmálin varð broyttur til at umfata alla vinnuna heldur enn bara Hotel Vágar. Men formaðurin í Gist- ingarhúsfelagnum stendur við sítt. – Táverandi formaðurin var við undir samráðingun- um, men hann gjørdi greitt beinanvegin, at hann ikki umboðaði Gistingarhúsfe- lagið, men Flogfelag Før- oya og soleiðis eisini Hotel Vágar. Sáttmálin var eitt sjokk Jeffri Johannesen sigur, at eingin av limunum í Gist- ingarhúsfelagnum eru limir Føroya Arbeiðsgevarafelag, og tískil fingu teir ikki boð um at møta upp til fund um samráðingarnar í 1999. – Tí kom tað sum eitt sjokk, tá vit fingu at vita, at nú var sáttmálin millum Hotel Vágar og Arbeiðara- felagið broyttur til ein sátt- mála um arbeiði á hotellum, gistingarhúsum og matstov- um sum heild, sigur for- maðurin í Gistingarhúsfe- lagnum. Hann heldur tað vera órímiligt, at níggju gisting- arhús og matstovur, sum ongantíð hava verið við til at gjørt sáttmálan, nú verða hongd út í eini yvirlýsing, tí tey ikki fylgja hesum sama sáttmála. – Vit verða sagdir at bróta sáttmálar og hvørt av sínum, men vit hava ong- antíð gjørt nakran sáttmála. Okkurt má gerast Formaðurin í Gistingarhús- felagnum ásannar, at nú málið um starvsfólkavið- urskiftini á matstovum og gistingarhúsum er komið upp at venda, er neyðugt at gera okkurt. – Vit eru klárir yvir, at hetta tvingar okkum til at taka eina støðu og flyta okk- um fram ímóti skipaðum viðurskiftum á starvsfólka- økinum. Eg trúgvi, at tað fer at koma øllum til góðar, um vit fáa ein sáttmála at ganga eftir. Tað fer at gera alt nógv lættari, sigur Jeffri Johanne- sen. Føroya Arbeiðarafelag og Gistingarhúsfelagið eru altso ikki ósamd í, at tað er brúk fyri skipaðum starvs- fólka- og lønarviðurskift- RÚNAR REISTRUP 7-mannabólkurin, ið umboðar 32 av landsins fak- feløgum, boðaði í yvirlýsing í gjár frá, at hann fult tekur undir við Føroya Arbeiðarafelag og Havnar Arbeiðskvinnufelag í krøvum teirra til hotel, gist- ingarhús og matstovur um at fylgja galdandi sáttmála. Tey 32 fakfeløgini nýta í yvirlýsing síni eisini høvið at heita á hotel og gistingarhús um at fylgja áseting- unum í sáttmálanum. Tey vísa til, at sáttmálin tryggjar tær sømdir, sum eru ein sjálvsagdur rættur hjá øllum starvsfólkum. Havnar Arbeiðskvinnufelag og 7-mannabólkurin høvdu vóru týskvøldi á fundi, har millum annað málið um starvsfólkauppsagnirnar á Cafe Natúr var frammi. 7-mannabólkurin vísir sín stuðul Limirnir í Gistingarhúsfelagnum siga seg ikki hava verið við til at gjørt sáttmálan fyri gitingarhús og matstovur, og tí fara teir ongantíð at fylgja honum í tí líki, hann er í nú. Men teir rætta kortini eina hond út og ásanna, at nú er tíðin komin at fáa skipað viðurskifti í lag á starvsfólka- og lønarøkinum um. Ósemjan liggur í sjálv- um sáttmálanum, sum Gist- ingarhúsfelagið sigur seg ikki kunna góðtaka. Gistingarhúsfelagið ikki fakfelag Í gjár skuldu limirnir í Gistingarhúsfelagnum á fund um støðuna. Hetta var fyrsti fundurin millum lim- irnar, síðan yvirlýsingina frá a r b e i ð a r a f e l ø g u n u m týsdagin legði teir undir ikki at virða sáttmálan. Sum nú er, er Gistingar- húsfelagið ikki eitt fakfelag, men bert eitt áhugafelag. At samráða seg til sáttmálar fyri limir sínar, liggur tískil ikki millum heimildirnar hjá felagnum. Jeffri Johannesen segði í gjár, at tað ikki var óhugs- andi, at Gistingarhúsfelagið nú fer at gerast eitt fakfelag, sum kann taka samráðingar upp við onnur fakfeløg og kanska fáa í lag ein annan sáttmála. Sambært formanninum í Gistingarhúsfelagnum fara limirnir í hvussu er ikki at ganga undir verandi sátt- mála. – Vit yvirliva ikki at fylgja hasum sáttmálanum, tí hendan vinnan hevur so lítið av pengum, at verandi sáttmáli máðar støðið undan okkum, um vit fylgja hon- um. Stendur tað til limirnar í Gistingarhúsfelagnum, fara starvsfólk í matstovu- og hotelvinnuni ongantíð at fáa løn sambært galdandi sáttmála. Men at tey í framtíðini skulu arbeiða sambært skipaðum viðurskiftum, tykjast øll at vera samd um. Tilvildarlig mynd RÚNAR REISTRUP Sersáttmálin millum Føroya Arbeiðarafelag/Havnar Arbeiðskvinnufelag og Før- oya Arbeiðsgevarafelag fyri arbeiði á hotellum, gisting- arhúsum, matsovum v.m. er kanska tann bíligasti sátt- málin millum Føroya Ar- beiðsmannafelag og Føroya Arbeiðsgevarafelag, ið er galdandi í løtuni. Hetta sigur forkvinnan í Havnar Arbeiðskvinnu- felag, Vígdis Johannesen. Grundlønin hjá starvs- fólki á matstovum og gist- ingarhúsum er sambært sáttmálanum tann sama, sum høvuðssáttmálin mill- um Føroya Arbeiðarafelag og Føroya Arbeiðsgevara- felag ásetur. Í løtuni er hesin satsur 83 krónur og 72 oyru um tíman. Verður arbeitt uttan fyri vanliga arbeiðstíð, ið er tíðin millum klokkan 8.00 og 17.00, ásetur sáttmálin, at viðbót skal latast afturat vanligu tímalønini. Her skilir sersáttmálin um arbeiði á hotellum, gist- ingarhúsum og matstovum seg frá høvuðssáttmálanum millum Arbeiðarafelagið og Arbeiðsgevarafelagið, við tað at viðbøturnar fyri óvan- ligar arbeiðstíðir eru væl lægri í sersáttmálanum fyri hotell, gistingarhús og mat- stovur enn í øðrum sáttmál- um millum fakfeløgini. Kvøldararbeiði gevur lítið Sersáttmálin fyri gistingar- hús og matstovur býtir ar- beiðið í tíðini uttan fyri van- liga arbeiðstíð upp í tveir bólkar. Annar er tilrættaløgd tíð, og hin er ótilrættaløgd tíð. Sambært sersáttmálanum skal arbeiðsætlan gerast fyri 4 vikur ísenn. Hesa ætlan skulu starvsfólk hava í hendi í seinasta lagi 7 dagar áðrenn hon kemur í gildi. Er arbeiðið uttan fyri van- liga arbeiðstíð ásett í hesi arbeiðsætlan, verður tað mett sum tilrættalagt ar- beiði. Er talan um tilrættalagt arbeiði eitt gerandiskvøld millum klokkan 21.00 og 24.00 skal arbeiðsgevarin lata starvsfólkinum 2 krón- ur og 50 oyru í viðbót. Er talan um ótilrættalagt arbeiði, er viðbótin 5 krónur um tíman. 10 krónur jólaaftan Fyri náttararbeiði gerandis- dagar millum klokkan 00.00 og 07.00 skulu starvs- fólkini á hotellum, gisting- arhúsum og matstovum hava 7,50 í viðbót fyri, um talan er um tilrættalagt arbeiði. Eru arbeiðstímarnir ikki við í arbeiðsætlanini, skulu starvsfólkini hava 15 krónur um tíman í viðbót. Hetta er tann størsta við- bótin, ið sáttmálin ásetur arbeiðsgevarunum at gjalda fyri arbeiði uttan fyri van- liga arbeiðstíð. Tey, ið arbeiða ólavsøku- dagarnar, jólaaftan, 1. mei og aðrar halgi- og merkis- dagar, skulu sambært sátt- málanum hava 10 krónur í viðbót um tíman, um ar- beiðið er við í arbeiðsætlan- ini, og 15 krónur, um arbeitt verður uttan at tað er til- rættalagt í arbeiðsætlanini. Bíligasti sáttmálin yvirhøvur Sáttmálin fyri arbeiði á hotellum, matstovum og gistingahúsum er kanska tann bíligasti sátt- málin millum Føroya Arbeiðarafelag og Føroya Arbeiðsgevarafelag yvirhøvur. Hægsta viðbótin fyri arbeiði uttan fyri vanliga arbeiðstíð er 15 krónur um tíman JOHN JOHANNESSEN Løgtingið, við landsstýris- málanevndini sum amboð, eigur at taka greiðari støður um, hvørjar avleiðingar mistøk hjá landsstýris- monnum eiga at fáa. Hetta heldur skrivarin í grundlógarnevndini, Kári á Rógvi, sum er útbúgvin løg- frøðingur. Tað er sambært Kára á Rogvi óheppið, at løgfrøðis- ligur kanningarstjóri verður settur at kanna embætis- førsluna hjá landsstýris- manni, hvørja ferð ting- menn halda ein landsstýris- mann hava borið seg skeivt at. Kári á Rógvi heldur, at hetta er eitt amboð, sum tingmenn sjálvsagt kunnu brúka, men sum teir í løtuni brúka ov ofta. – Tað er tingið, ið eigur at geva landsstýrismonnum nøs, metir tingið teir hava borið seg skeivt at. Síðani eigur løgmaður, sum hevur ábyrgdina fyri landsstýrin- um, at taka avgerðina hjá tinginum til eftirtektar, ger Kári á Rógvi greitt. Alt ov nógvar kanningar Seinastu tíðina hava fleiri landsstýrismenn verið við- gjørdir í landsstýrismála- nevndini. Millum annað er ein kanningarstjóri í løtuni í ferð við at kanna em- bætisførsluna hjá Signari á Brúnni, tá hann játtaði Sjónvarpinum pening uttan heimild frá løgtinginum. Kanningarstjórin varð settur, eftir at 13 av tinglim- unum heittu á løgtingsins formansskap, um at seta ein kanningarstjóra. Men sambært Kára á Rógvi er ikki neyðugt, at eitt slíkt mál skal koma so langt. – Tað eigur ikki at vera neyðugt at seta ein kann- ingarstjóra, hvørja ferð ivi er um ein landsstýrismann. Tað er heldur landsstýris- málanevndin, sum amboð hjá løgtinginum, ið eigur at gera løgmanni greitt, um hon hevur álit á landsstýris- manninum ella ikki, heldur Kári á Rógvi. Síðani skal støða takast til, hvørjar avleiðingar mál- ið skal fáa fyri landsstýris- mannin. Hann kann til døm- is fáa eina átalu ella missa sessin, um hetta verður mett neyðugt. Kári á Rógvi vísir tó á, at tað ikki altíð er neyð- ugt, at landsstýrismaðurin skal missa sessin. – Føroyskir politikarar eiga at duga betur at skilja ímillum gula og reyða kortið, tá teir viðgera mistøk hjá landsstýrismonnum, ger løgfrøðingurin greitt. Eigur forrættindini Løgmaður vágar sær ikki at tilnevna Tórbjørn Jacobsen til landsstýrisman, tí játtan fyriliggur ikki frá løgting- inum til løn hansara. Men Kári á Rógvi sigur, at for- rættindini hjá løgmanni eiga at viga tyngri enn játtanar- lógin í hesum føri. – Tingið eigur at lata løg- mann røkja síni forrættindi. Løgmaður eigur at kunna tilnevna landsstýrismannin, og síðani eigur tingið at játta pening til lønina hjá lands- stýrismanninum seinni, sigur Kári á Rógvi. Løgfrøðingurin vísir á, at hetta er heilt vanlig manna- gongd til dømis í Danmark. Tingið virðir avgerðina hjá stjórnarleiðaranum, og pen- ingurin, avgerðin kostar, verður játtaður. Í Danmark er siðvenjan tann, at fíggjarnevndin játt- ar pengar til útreiðslur, sum metast mugu at hava undir- tøku í tinginum. Hetta er galdandi sjálvt um útreiðsl- urnar ikki hava skund. Í Føroyum er løgd ein nógv strangari siðvenja. – Hendan siðveja merkir, at sjálvt útreiðslur, sum heilt vist verða játtaðar, formliga skulu fyri tingið - og ikki bert fyri fíggjarnevndina, vísir Kári á Rógvi á. Spurningur um siðvenju Hvat løgmaður enn velur at gera í sambandi við lands- stýrissessin hjá Tórbjørn Jacobsen, so skapar hann fyridømi í føroysku stýris- skipanini. Kári á Rógvi vísir á, at um løgmaður velur at taka tað politiska stigið at nýta sína løgfrøðiligu heimild at seta landsstýrismannin beinanvegin, so er tað upp til løgtingið at reagera. – Tingið kann velja at góð- taka sum siðvenju í Føroyum at landsstýrismaðurin fyrst verður settur, og at peningurin síðani verður játtaður seinni. – Tingið kann eisini velja at vera ímóti slíkari sið- venju og geva løgmanni gult ella reytt kort. Gula kortið kann vera ein ting- samtykt ella ein átala frá eini tingnevnd. Reyða kort- ið er at geva løgmanni misálit, sigur Kári á Rógvi. Grundlógin verður greiðari Orsøkin til, at løgmaður Gera ov ofta politikk til jura Skrivarin í grundlógarnevndini heldur, at føroyskir politikarar eru alt ov varnir at taka politiskar avgerðir. Tí verður politikkurin alt ov ofta gjørdur til juridiskar kanningar DIA MIDJORD Á politistøðini í Havn eru tey klár at taka ímóti ólav- søkugestunum. Peter Poul- sen, varapolitiinspektørur, sigur, at tað lættir munandi um arbeiðsbyrðuna, um veðrið er gott á ólavsøku. Og er veðrið ringt, so er váttligt á politistøðini í Havn. – Tað ber ikki til hjá okk- um at lata avdottin fólk liggja og sløðast í ringum veðri. Er veðrið ringt hava vit nógv fleiri vitjanir, sigur Peter Poulsen. Hann sigur, at góða veðrið fyri ein stóran part ger ar- beiðið hjá teimum lættari. – Er onkur avdottin í góða veðrinum og ikki beinleiðis liggur til hindurs, so ber til at lata henda persónin sova víðari. 20-30 gestir Veðrið hevur nógv at siga, hvussu stórt ella lítið talið av vitjandi er um ólavsøk- una. Men vanliga liggur hetta tal eina staðni millum tjúgu og tredivu persónar. – Vit hava bert fýra kliv- ar, so tað kann gerast trongt á ólavsøku, um stevnuveðrið er vánaligt. Peter Poulsen leggur aftr- at, at løgreglan hevur nógvar aðrar uppgávur enn bert at koyra runt og samla saman avdottin fólk. – Telefonirnar ganga heit- ar á ólavsøku og nógv fólk kemur á gátt. Eisini hjálpa vit til við fleiri tiltøkum, sum súkkling, skrúðgongu og øðrum. Samanumtikið heldur Peter Poulsen, at ólavsøkan er friðarlig. – Tá vit hugsa um, at so nógv fólk eru saman og so nógv verður drukkið, tá mugu vit siga, at talan er um friðarligar ólavsøkur. Men skuldi okkurt álvars- ligt hent, so eru tey klár á politistøðini. Eins og undan- farin ár kemur styrkur av bygd, so tey verða hálvaaðru ferð so nógv, sum tey eru vanligar dagar. Á Politigarðinum vóna tey, at tað verður turt á ólavsøku. Hetta lættir um arbeiðsbyrðuna, tí avdottin fólk koma fyri seg aftur, um tey fáa ein blund Avdottin fáa frið í góðveðri Kári á Rógvi, løgfrøðingur, heldur, at løgtingið eigur at taka greiðari støður um, hvørjar avleiðingar mistøk hjá landsstýrismonnum eiga at fáa ikki vágar sær at tilnevna Tórbjørn Jacobsen sum landsstýrismann, tí tingið ikki hevur játtað pening til løn hansara er, at stýris- skipanarlógin í einum føri gevur løgmanni rætt til hetta, men í øðrum føri sig- ur, at hann skal hava játtan frá løgtinginum. Í grein 27, stykki 2, í s t ý r i s s k i p a n a r l ó g i n i stendur, at tað er løgmaður, sum ásetur, hvussu nógvir landsstýrismenn skulu vera í landsstýrinum. Og eisini er tað løgmaður, sum ti- lnevnir landsstýrismennin- ar. Men hin greinin, nevni- liga grein 43, stykki 2, sigur, at eingin útreiðsla má verða goldin, uttan so, at heimild er fyri henni í galdandi fíggjarlóg, ella aðrari játt- anarlóg, tá ávíst verður. Slíkar mótsagnir ætlar grundlógarnevndin sær at lúka burtur í grundlógini, hon í løtuni arbeiðir við at gera. Kári á Rógvi sigur, at grundlógarnevndin er so mikið heppin, at hon hevur stýrisskipanarlógina at taka støði í, tá hon ger grundlóg- ina, og tí kann hon bøta um trupulleikarnar, sum eru í stýrisskipanarlógini. Hetta fer tó ikki at loysa spenningin, sum altíð er millum stjórn og ting. Men kortini roknar Kári á Rógvi við, at grundlógin hevði gjørt, at vit sleppa undan øllum kanningunum, sum nú í heilum verða gjørdar av landsstýrismonnum. 29 29 ALT TRANSIT í hvítum niðursett: Draktir – Jakkar Buksur – Niðurdeilar Blusur – Kjólar 30-50% Tr ndarg¿tu tel. 31 82 00 ella 21 81 99