mikudagur 3. januar 2018síða 21

21 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 3. januar 2018 · Nr. 1 HEILSA Sjúkan kemur ofta sníkjandi, og sjúkueyðkennini verða sjónligari so hvørt, sum tunglyndi mennir seg. Tað er talið av sjúkueyðkennum, sum ger av, hvat slag av tunglyndi talan er um Vilmund Jacobsen Øll menniskju hava skiftandi dagar í góðum og ringum hýri. Hetta er heilt vanligt. Tá fólk fær tunglyndi - ella depression - rakar hetta bæði sinnið og kroppin, og hýrurin svar­ ar ikki til tað, tú vanliga upplivir. Tunglyndi er ein álvarsom og lang­drigin sjúka, sum í stóran mun ávirk­ar lívsgóðskuna, og tung­lyndið fevnir um nógv ymisk fyri­brigdi. Sjúkueyðkennini kunnu vera sera ym­isk, og tað er eisini ymiskt í hvønn mun, sjúku­eyðkennini ávirka hvørt ein­stakt menniskja. Hetta ger, at tunglyndi kann vera tor­ført at stað­festa. Kanningar vísa, at umleið helm­ ingurin av teimum, ið dragast við tung­lyndi, ongantíð hava fingið sjúk­una staðfesta, hóast tey hava verið hjá lækna. Sálarlæknar skilja millum - • Lættar depressiónir • Miðal depressiónir • Tungar depressiónir Tað er talið av sjúkueyðkennum, ið ger av, hvat slag av depressión talan er um.  Sálarlig sjúka Tunglyndi er ein sálarlig sjúka, og stað­festast kann, at tunglyndi kann gerast ein fólkasjúka. Í Danmark stríðast í minsta lagi 200.000 fólk dagliga við tunglyndi, og summi eru verri fyri enn onnur. Fyri kvinnur er vandin fyri at fáa tunglyndi onkuntíð á lívsleiðini umleið 15 prosent og hjá monnum umleið átta prosent.  Tunglyndi kann vera arvaligt, men fólk eiga altíð at trúgva, at tey hava fingið tær bestu ílegurnar frá foreldrum sínum. Ivaleyst er tað so, at evnini at stýra tørvinum av signalevnunum í heilanum eru arvalig. Hóast eingin í familjuni hevur havt  tunglyndi, kann sjúkan eisini stand­ast av ymiskum hendingum á lívsleiðini, sum eitt nú álvarsligari sjúku, vanlukku, strongd og barns­ burði. Ofta eru tað fleiri orsøkir, ið sam­an elva til tunglyndi.    Sjúkueyðkenni og kanning Tunglyndi kemur ofta sníkjandi, og sjúkueyðkennini verða sjónligari so hvørt, sum tunglyndi mennir seg. Sjúkueyðkennini eru mong - • Huglagið á lágum støði, og hýrurin er ringur   • Tungar og daprar hugsanir og vónloysi • Vantandi áhugi fyri tí, ið áður var væl dámt  • Lítil og ongin orka og trup­ ult at taka avgerðir  • Sjálvábreiðslur og skuld­ ar­kensla • Pína í vøddum og liðum og ringur matarlystur • Deyði og sjálvmorð kunnu fylla nógv Læknin kann staðfesta tung­ lyndi við persónligari kanning. Spurningar verða settir um ym­iskar støður í lívinum hjá við­ kom­andi. Læknin ger eisini eina um­fatandi heilsukanning. Úrslitið av øllum hesum er avgerandi fyri, hvør viðgerðin verður. Týdningarmikið er, at sjúkl­ing­ urin undir viðgerð við heilivági fær holla vitan um sjúkuna, samstundis at viðkomandi verður stuðlaður og veg­leiddur um lekingarmøguleikar. Er talan um ikki so álvarsamt tung­lyndi, kann samtaluterapi vera nóg mikið. Antidepressiva er heilivágur, ið kann gera, at tamarhald fæst á tung­- lyndi, og heilivágur kann eisini fyri­ byrgja, at tunglyndi verður aft­ur­ vendandi í framtíðini. Tað eru fleiri sløg av anti­depr­es­ siva. Sløgini virka ymiskt, og árinini eru eisini ymisk. Er talan um álvarsamt tung­ lyndi, verður altíð viðgjørt við heili­vági. Uttan viðgerð kann tunglyndi føra til eina vandamikla støðu, har sjálv­morðsroynd kann verða framd. Tí er sera umráðandi, at fólk, ið dragast við tunglyndi, verða tikin í álvara, og at alt fer fram í samráð við lækna. Heilivágur móti tunglyndi Heilivágur fyri tunglyndi verður nið­ur­brotin í livrini, og tað er sera ym­iskt frá einum persóni til annan, hvussu drúgv niðurbrótingin er. Tí eru skamtaninar eisini sera ym­isk­ ar. Við at taka blóðroyndir kann skamt­anin ásetast so neyvt sum gjør­ligt fyri at minka um hjáárinini. Ymiskt er, hvussu heilivágurin virk­ar, og hvussu álvarsamt tung­ lyndi er. Tí er ofta torført at finna røttu viðgerðina beinanvegin. Heilivágurin virkar ikki, fyrr enn viðgerðin hevur vart í einar tvær til tríggjar vikur - alt eftir, hvør heilivágurin er. Í nøkrum før­ um kann viðgerðin vara í upp til seks vikur, áðrenn úrslitið sæst. Heilivágurin lekir ikki tunglyndi, men linnir. Tí skal heilivágurin tak­ ast so leingi, sum tunglyndið nívir, og í miðal tekur hetta umleið eitt hálvt til eitt heilt ár. Um eingi sjúkueyðkenni eru eft­ir ávísa tíð, verða skamtaninar mink­aðar, og so steðgar viðgerðin. Um sjúkueyðkennini koma aftur, verð­ur aftur viðgjørt við heilivági. Eftir fyrstu depressónina er vand­in fyri, at hon kemur aftur, størri, og nøkur hava tørv á lívs­ lang­ari fyribyrgjandi viðgerð við anti­depressivum heilivági. Kelda: www.apotek.fo Sera umráðandi at taka tunglyndi í stórum álvara Heilivágurin lekir ikki tunglyndi, men linnir. Tí skal heilivágur takast so leingi, sum tunglyndið nívir Fyri kvinnur er vandin fyri at fáa tunglyndi onkuntíð á lívsleiðini umleið 15 prosent og hjá monnum umleið átta prosent