mánadagur 8. januar 2018síða 6

Mánadagur 8. januar 2018 · Nr. 3 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 UNDIR FÝRA EYGUM Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hvat land kundi tú hugsað tær at vitja? – Japan, har havi eg ongantíð verið. Tey hava ein fantastiska træsøgu, og fólk eru heilhjartað í jagstranini eftir tí fullkomna. Hvør er besti lutur, sum tú eigur? – Tað er mítt træ. Tað var eitt stórt arbeiði at fella trøini, turka tey, leggja tey á goymslu, at flyta tey til Føroya og síðani flyta tey fleiri ferðir. EG HAVI TAÐ BEST Í FØROYUM – Eg havi ikki so tætt samband við USA longur, og eg havi slept nógv av mínum amerikanska lívi. Einki er heim fyri meg, men eg kenni meg best í Føroyum, og eg og familjan hava tað best her, sigur Joel Cole, trælistamaður, sum seinastu seks árini hevur búð í Føroyum Eyðun Klakstein Í Barakk 28 í Mjørkadali arbeiðir ein amerikumaður. Hann er ikki ein gloymd leivd frá kalda krígn­um, tá ið amerikumenn høvdu hern­að­ar­ ligt virksemi í økinum. Hann skap­ ar hugtakandi trælist við neyv­um handverki og hugsaðum hug­skot­ um. Joel Cole kom til Føroya á fyrsta sinni í 1986, tá ið hann ígjøgn­um Rot­ary felagsskapin var skiftis­ næm­ingur í Klaksvík eitt skúlaár. Síð­ani hevur hann vitjað aftur í Før­oyum minst eina ferð um árið, ofta í longri tíðarskeið, og síðani 2011 hevur hann verið búsitandi í Før­oyum. – Eg havi ikki so tætt samband við USA longur, bert við familju og nærmastu vinfólkini, og eg havi slept nógv av mínum amerikanska lívi. Einki er heim fyri meg, men eg kenni meg best í Føroyum, og eg og familjan hava tað best her, sigur Joel Cole. Hóast tað hoyrist, at hann er am­eriku­maður, tosar hann gott før­ oyskt, og mesta av samrøðuni verð­ ur gjørd á føroyskum máli. Onkr­ar løtur, tá ið hann veruliga skal for­ klára okkurt, ið stingur djúpt hjá hon­um, skiftir hann til enskt mál. – Eg kenni meg meira sum før­ oying, men eg havi roynt at varð­ veitt tað besta úr USA. Til dømis havi eg tikið tankagongdina um, at alt ber til, við mær úr USA. Einki er miseydnað, tað er bara spurningur um, hvussu væl tað eydnast, sigur Joel við einum smíli. –  Eg havi fingið tjúkkari húð, eftir at eg havi búð í Føroyum. Eg toli meira av. Amerikanarar eru sera opnir, og tað er ofta ein styrki. Eg eri framvegis opin, nú eg búgvi í Føroyum, men eg eri selektivur um nær, hvar og móti hvørjum, tí tað kann verða misnýtt, sigur hann. Er tað nakað, Joel saknar, nú hann býr í Føroyum, eru tað trø og skóg­ir. –  Eg gleði meg at presentera veru­ligan skóg, har tú kanst villast, fyri son­inum og dóttrini. Tá eg eri uttan­lands, leiti eg upp skóg, tí her í Før­oyum sakni eg kensluna at vera mill­um trø í skógi, sigur hann. Træið kom sníkjandi 49 ára gamli Joel Cole er træ­lista­ mað­ur. Hann arbeiðir við træi, sum hann sjálvur hevur felt í Minnesota í USA og flutt til Føroya. Hann ger møblar, sum stundum ferðast á mark­inum til list, og hann ger list­arligar træskurðir og verk, har hann brúkar kenslur, tankar og upp­livingar sum óítøkiligt grund­ ar­lag. – Pápi mín, sum var skúlastjóri, dámdi væl at arbeiða við træi. Hann hevði ein garasju við øllum hugs­andi amboðum, og har var eg væl­komin inn. Garasjuna hevði hann málað hvíta og kallaði hana the white house. Hann lærdi meg teknikkir og handverk og at ar­ beiða við ymsu amboðunum, og tað gjørdi helst, at eg seinni fekk hug at ar­beiða við træi, greiðir Joel Cole. Í fyrsta umfari var tað tó tón­ leik­ur og sjónleikur, sum togaði meira í tann unga mannin, og eis­ ini her spældi pápin ein leiklut, tí hann hevði eisini stóran áhuga fyri tónleiki og ljóðførum og deildi hend­an áhuga við Joel. –  Eg spældi nógv tónleik sum yngri, og eg var eisini við til at spæla og skriva sjónleikir. Men í 2000, tá eg var 32 ára gamal, og framvegis spældi fleiri ferðir um vikuna á barr­um og kaffistovum, kom eitt skifti. Eg tók frí í nakrar mánaðir og byrjaði at smíða møblar. Tað gekk so væl, at eg seldi alt eftir stuttari tíð og fekk virðisløn fyri arbeiðið. Tá byrjaði eg av álvara at hugsa um at arbeiða kreativt við list og møbl­ um, sum spæla við markið millum møbl­ar og list. Joel arbeiðir við organiskum til­fari, og mesta av viðinum, hann hev­ur brúkt til síni verk, hevur hann sjálvur fingið til vega. – Mín hugsanarháttur er, at tað skal vera so burðardygt sum gjør­ ligt, og eg vil helst hava eitt per­ són­ligt forhold til mítt tilfar. Eg vil helst arbeiða við trøum, sum eg sjálvur havi felt, turkað, goymt og gjørt klár til at virka. Tí kann eg eis­ini greiða fólki frá, hvørjum træi míni verk eru gjørd úr, hvar træið stóð, nær eg feldi tað, og hvønn part av trænum, eg havi brúkt. Tað haldi eg gevur bæði møblunum og listini eitt persónligt og sunt virði. Tað var eitt hestaarbeiði, tá ið Joel Cole feldi trøini, sum hann nógvu seinastu árini hevur brúkt til­far frá – og kann brúka tey næstu 10 ár­ini. Hann hevur bingju við 15 tons­um av amerikanskum viði stand­andi, og hesin viður er grund­ ar­lagið undir hansara virk­semi. – Tað kom fyri, at fólk ringdu til mín og spurdu, um eg vildi koma at fella eitt træ hjá teimum og kanska brúka tað til mítt arbeiði. Tað gjørdi eg fleiri ferðir, og tá gav eg al­tíð fólkunum onkran tilgjørdan lut afturfyri, so tey kundu hava eitt minni um teirra træ, sigur Joel Cole. Barakkin Joel Cole hevur verkstað og fram­ sýn­ingarhøli í Barakk 28 í Mjørka­ dali. Hetta var hugskot, sum hann fekk fyri nøkrum árum síðani, og hann skuldi arbeiða hart fyri at mýkja hugskotið so nógv, at tað kundi lata seg gera í samstarvi við Arrest­ina, Kriminalforsorgina og Lands­verk. –  Mjørkdalur hevur altíð verið gátu­førur og loyndafullur fyri fólk, og nógv meta Mjørkadal sum eitt ólógiligt stað. Fyrst var hern­að­ ar­støð har, og nú fongsul, men tað er eitt fantastiskt stað at verða og ar­beiða í, sigur Joel Cole. Atelierið hjá Joel Cole er lut­víst partur av virkseminum í Mjørka­ dali, og hvønn hósdag hevur Joel upp til fýra innisitarar á sínum verk­staði og lærir teir at arbeiða við træi og list. –  Onkuntíð halda vit, at fólk, sum sita í fongsli, eru harðlig og vanda­mikil, men tey eru í grundini bara vanlig fólk, sum hava gjørt okk­urt skeivt. Mær dámar sera væl at arbeiða við teimum á verk­staðn­ um, og eg havi fingið nógvan íblást­ ur burtur úr tí. Fólkini fara ígjøgn­ um eina prosess, har tey eru dømd, fara inn at sita, og síðani sleppa út­ aft­ur. Eg royni at geva teimum upp­ liv­ingar og íblástur, sum tey kanska kunnu taka við sær, sigur Joel Cole. Innisitararnir arbeiða við træi, og serliga væl umtókt er træ­drey­ ing. – Summir innisitarar vilja bara hava frið at arbeiða við onkrum træi, og aðrir eru sera áhugaðir í list­arliga partinum. Eg lagi meg bara eftir fólkunum og møti teim­ um, har tey eru. Eru tey varin, ansi eg eisini eftir, og eru tey áhugað, tosi eg meira við tey um list og hand­verk. Øll hava eina kreativa síðu, sum kann vekjast. Børn hugsa ikki um tað, tey skapa bara, men