hósdagur 1. februar 2018síða 26

FRÍGGJADAGUR 2. FEBRUAR 2018 SOSIALURIN 14 26 Óli Jacobsen KOM VIÐ FYRSTA JÓLATRÆNUM Í NORÐRAGØTU Heima hjá Johannu í Keypmannahavn var altíð opið hús hjá føroyingum. Og so kom hon við fyrsta jólatrænum í Norðragøtu Jóhanna á Skipanesi: 4. PARTUR B ókin “Tær bygdu land” fekk við sín­um kvinnusøgum eina framúr mót­tøku bæði frá kvinnum og monnum. Tað vísir seg, at tað hevur kenst sum ein saknur, at tað ikki er skrivað meira um lívið hjá “vanligum” kvinn­um, hvørs partur sanniliga ikki lá eftir “at byggja land”. Tað eru sjálvsagt nógvar aðrar slíkar lívs­søgur, sum kundu verið tiknar upp. Ein teirra er Johanna Dinesen, ættað av Skipa­ nesi, sum var búsitandi í Danmark megin­ part­in av lívinum. Nú kemur so seinasti part­ur av hesi frásøgn. Heim hjá føroyingum Arne, sonur hennara, greiddi frá, at nógvir før­oyingar vitjaðu tey gjøgnum árini í styttri ella longri tíð. Ofta var tað í sambandi við innlegging á sjúkrahúsum. Tað eru mong ættarfólk og onnur sum fram­vegis kunnu greiða frá tí blíðskapi, tey nutu heima hjá hjúnunum báðum. Tann, sum búði longst hjá teimum var Otto hjá Maljari í Norðragøtu. Johanna var abba­systir hansara. Hann búði hjá teimum nær­um eitt ár og varð fullkomiliga roknaður sum sonur í húsinum. Hann flutti seinni til USA, har hann búði á Boston­leiðini, har hansara eftirkomarar enn búgva. Tað eru fleiri áhugaverdar frásagnir í Føroy­um um Johonnu, og skal trívast í onkra av teimum. Tá ið gøtubørn sluppu til jólatræ Jacobina Heinesen (1911-2005), var dóttir Jóan David, sum var beiggi Johonnu Dine­ sen. Tætt samband var millum Johannu og hennara ætt í Føroyum, og hetta var ikki minst galdandi fyri Jacobinu. Hennara børn høvdu verið so framskygd, at tey høvdu fingið hana at tosa upp á band nakað nógv av tí, sum hon mintist. Her greiðir hon eisini eitt sindur frá um Johannu, og taka vit tvær av hennara frásagnum. Tann fyrra er frá Gittu hjá Liða Dáva í Norðra­gøtu. Hon var gift við Bernhard í Tjørnu­stovu. Gitta gloymdi ongantíð tað fyrsta jólatræið hon sá. Johanna var komin upp at ferðast eini jól, og hon fekk gjørt eitt "kunstigt" jólatræ. Tann sum hjálpti henni við tí var bróðursonurin Amaliel, vanliga kallað­ur Maljar. Eitt slíkt hevði eingin sæð áður, í hvussu er ikki har í bygdini. Johanna búði hesa tíðina í Mortanstovu hjá systir síni, Marin. Har var stór roykstova, sum rúmaði nógvum fólki. Jólatræið varð tí sett upp í roykstovuni. Johanna hevði eisini við sær pappírsørk við kramarhúsum at klippa út. Kurvar og annað var eisini at pynta træið við. Tá ið alt var klárt, sendi Johanna onkran í húsini at bjóða øllum til jóla­træ í Mortanstovu, og her var fult hús beinan­vegin. Hetta var jú sera spennandi, tí eingin visti, hvat eitt jólatræ var. Gitta var ongantíð í lívinum so ovfarin, sum tá ið hon kom inn í roykstovuna og sá pynt­aða jólatræið. Tað var ein velduga stór upp­living, sum leingi varð tosað um. Hetta hevur helst verið í 1911. Jacobina greiddi eisini frá sínum minn­ um um jólagávur. Vanliga var jólagávan ein nýggjur kjóli. Toyið var vakurt, men oftast varð hann seymaður úr stóti, ið varð keyptur og litaður. So kjólarnir vóru vakr­ir, um teir ikki vóru, sum teir eru í dag. Jólaljós vórðu eisini keypt. Hesi vóru snarað og høvdu ymiskar litir. Tey fingu eitt av hvørjum liti og ljósini máttu setast í vind­ eygini um kvøldið at brenna. Hetta vóru so tær jólagávurnar, tey fingu. Drongurin kemur á vitjan Ein orsøk til, at Johanna kom upp til Før­ oyar í 1911, var, at mamman hevði skrivað til hennara, at systir hennara var blivin sjúk av tuberklum, og hon hevði tað ikki so gott. Hon bleiv bara verri og verri og til endans doyði hon. Johannu tyktist so synd í mammuni, at hon kom upp at vitja. Hon vildi so fegin koma upp at ugga mammuna, sum hevði mist sína 17 ára gomlu dóttir. Sum Arne Dinesen greiddi frá um mammu­na, var Johanna júst tá blivin trú­ lovað, og hon var framvegis í iva um, um tað kundi vera í lagi, at hon, sum var komin av so fátækari ætt í Føroyum, skuldi giftast seg við einum so "fínum" manni. Hon hugsaði so smátt um at siga við hann, at tað kundi ikki blíva til nakað millum tey bæði. Tað segði hon eisini við hann, áðrenn hon fór heim. Ein sunnumorgun síggja tey á Skipanes danska verjuskipið koma inn á Skálafjørðin. Tað leggur stilt og so síggja tey, at ein bátur verður settur út og stevnir beint á Skipanes, har hann leggur at. Tá báturin nærkast, grun­ar Johanna, at tað er drongurin, sum er komin at vitja hana. Johanna var so ólukkulig, tí húsini tey búðu í tá, vóru meira at kalla vánalig. Tey vóru fátæk fólk í mun til umstøðurnar og stóra bóndagarðin, sum Frederik kom frá. Hann kemur upp á land og fær at vita, hvar gentan býr, og hann kemur innar. Tá er Johanna í hvussu er fegin um, at hon ikki hevði billað honum inn, at hon var av fín­um fólki. Men tað hevði hann ongan áhuga í. Hann var bert áhugaður í henni. Hann kemur so inn, og tey, sum inni vóru, blivu púra paff. Mamman skundaði sær tó at bjóða honum ein kaffimunn. Hann setti seg niður við køksborðið og drakk. Tá helt Johanna, at hetta var so vánaligt, at nú mundi hann fara at finna út av, at tað kundi ikki blíva tey bæði. Frederik gav ikki upp Men so gekk tíðin, og Johanna fór til Havnar at tæna hjá einari danskari familju. Her var ofta onkur drongur, sum bankaði upp á um kvøld­ar­nar og vildi hava hana at koma ein túr. Her var ringiklokka, so tá ringt var upp á, var tað altíð frúan, sum fór út at vita hvør tað var. Var tað so ein havnadrongur, so svaraði hon bara aftur, at Johanna var ikki at hitta. Men so eitt kvøld nú ringir upp á, og frúan reisir seg beinanvegin og fer út. Tá stend­ ur ein flottur offiserur uttanfyri í fullari mundering. Her sást, at hetta var ein fínur maður. Tá var tað Frederik. Hann hevði sett í seg, at hann vildi hava Johonnu fyri ein hvønn prís. Og sum søgan sigur, endaði hetta eisini sum í ævintýrunum. Hetta gjørdist eisini eitt fyrimyndarligt hjúna­lag, sum ættin í Føroyum eisini fekk nógva gleði av. Her kann skoytast upp í frásøgnini hjá Jacobinu, at Johanna var ein ísraelsvinur um ein háls. Hetta ávirkaði eisini Jacobinu, sum var ein tann fyrsti limurin í ísraelska vina­felagnum í Føroyum. Hetta hevur aftur ávirkað hennara eftirkomarar í fleiri ættar­ lið, sum eru ídnir stuðlar hjá Ísrael. Jóhanna Dinesen – ommusystir Zacharias Zachariassen greiddi í 2006 so­ leiðis frá um ommusystrina: Í barnaheimi mínum, Mortanstovu í Norðragøtu, varð nógv tosað um ommu­ systir, Jóhonnu Dinesen. Hon var mostur pápa mín, Jákup. Marin, omma, búði hjá okkum í uppvøkstri mínum og livdi til eg var tilkomin. Siðsøga Roykstova á Skipanesi. Hon hevur ikki sæð út av nógvum hjá Fredrikki, sum kom úr stórum donskum bóndagarði