hósdagur 8. februar 2018síða 11

FRÍGGJADAGUR 9. FEBRUAR 2018 SOSIALURIN 17 11 Siðurin við føstugudstænastum er væl varðveittur í Føroyum. Hendan siðvenjan er ikki til í øðrum londum longur, men her hjá okkum hava vit framvegis føstugudstænastur hvørja viku í føstuni, sigur Jákup Reinert Hansen, ph.d og lektari í kirkjusøgu á Fróðskaparsetri Føroya. MILDRIÐ JACOBSEN MILDRID@SOSIALURIN.FO K ristna føstan byrjar øsku­dag, sum er miku­ dag­ur eftir føstu­láv­ ints­mána­dag, og end­ar á páskum. Fyrr var føstan strong og hevði eitt nú við sær, at fólk máttu ikki eta kjøt, og tey skuldu eisini halda seg burtur frá dansi og gamansleiki. Føstan var fyri­reik­ ing til páskahøgtíðina og ætlað til at liva eitt friðarligt lív við páska­ boð­skapinum í huga. Við reformatiónini varð farið frá strongu reglunum viðvíkjandi mat­arhaldi, men endamálið við føst­uni at hugsavna seg og fyri­ reika seg til páskamorgun varð varð­veitt. Dentur varð lagdur á tað friðarliga lívið, og eitt nú var kort­spæl bannað. Í londunum, sum vit vanliga samanbera okkum við, verður lítið og einki gjørt burtur úr føstuni longur. Í Føroyum er støðan nakað øðrvísi, og her á landi er tað framvegis siðvenja at halda føst­una í ávísan mun. Føstugudstænasta hvørja viku Eitt nú heldur fólkakirkjan fast við siðvenjuna at halda føstu­guds­ tæn­astur um kvøldið hvørja viku í føst­uni. Jákup Reinert Hansen sigur, at hesin siður er bara varðveittur í Føroyum. At byrja við var føstu­ guds­tænasta mikumorgun, men síðst í 1800-talinum varð hon flutt til mikukvøld. Nú er føstuguds­ tæn­asta hós­kvøld summa­staðni og aðra­staðni sunnu­kvøld. Tá verð­ur fram­halds­lest­ur lisin úr pínslu­søgu Jesusar. Ein annar siður innan kirkju­ gátt í Føroyum í sambandi við føst­una er, at tá fara prestarnir aðra­staðni at prædika enn har, sum teir eru settir í starv. Jákup Rein­ert Hansen, ph.d og lektari í kirkju­søgu sigur, at prestarnir í Før­oyum ferðast nógv runt og prædika í øðrum kirkjum í føstuni. - Tankin við tí er helst tann, at allar teir vanligu sunnudagarnar skulu prestarnir vera har, sum teir eru í starvi. Føstugudstænasturnar hava ein meira leysligan dám, sigur Jákup Reinert Hansen, sum ikki sigur seg vita, hví tað er íkomið, at prestarnir ferðast runt til aðr­ar kirkjur at prædika. Hetta at prædika í øðrum kirkj­um er væl skipað, og føstu­ guds­tæn­astur eru í stórum parti av før­oysku kirkjunum í føstuni, sigur hann. Dansifeløgini halda føstuna Í føstuni fekk gerandislívið sum heild ein meira álvarsaman dám, og hildið varð aftur við stuttleika og gamansleiki. Tað varð til dømis ikki dansað í føstuni. Jákup Reinert Hansen greið­ ir frá, at føstan er ætlað at gerva niður og fyrireika seg til upp­reisn­ ina. Tað svartasta nullpunktið er langifríggjadagur, men so verður aftur farið til høgtíð og veitslu við uppreisnini á páskum. Í Føroyum verður framvegis hildið fast við tann partin av føst­ uni um at vísa afturhaldni við stuttleika. Eitt nú liggja dansi­ feløgini still í føstuni. Føroyskur dansur verður dansaður føstu­ lávints­mánakvøld og viðhvørt eisini týskvøld, og so verður ikki dansað aftur fyrr enn á páskum. - Á føstulávint endar føroyski dansurin við einum braki, og so er ongin føroyskur dansur aftur fyrr enn á páskum, sigur Jákup Reinert Hansen, sum vísir á, at føroyski dansurin er gamal og hevur fastar røtur í føroyska samfelagnum. Tað er helst orsøkin til, at dansifeløgini halda føstuna, sigur hann. Halgidagslógin setur avmarkingar Í Føroyum setur halgidagslógin eis­ini avmarkingar fyri, hvussu nógv verður dansað í á páskum. Jákup Reinert Hansen sigur, at hetta er helst nakað, sum fer at fara við tíðini, men enn avmarkar halgi­dagslógin dansin um pásk­ir­ nar. Tað eru ikki so øgiliga nógv ár síðani, at tað mesta var aft­ur­latið í dymbildagavikuni. Hetta er ikki galdandi longur, men upp­lat­ing­ ar­tíðirnar hjá dansi­støð­un­um eru framvegis avmark­aðar á páskum. Vanligu dansiloyvini, sum fút­ in útskrivar, eru ikki galdandi fyri skírisdag, langa fríggjadag, páskaaftan og páskadag. Saman við øðrum halgidøgum eru serligar reglur galdandi fyri hesar dagar. Í Føroyum er tað framvegis ikki loyvt at skipa fyri dansi skírisdag, langafríggjadag og páskadag. Men páskaaftan millum klokkan 01.00 og 04.00 er loyvt at dansa. Endamálið við føstuni er gott Jákup Reinert Hansen heldur, at endamálið við føstuni er gott. Í dag er tað kanska ikki so vanligt, at munur verður gjørdur á døgunum. Eitt nú hava handlar opið allar dagar í vikuni í dag. Men er tað ikki nakað sunt í tí, at allir dagar ikki eru líka, spyr Jákup Reinert Han­ sen. Hann vísir á, at tá so føstan var liðug, so var tað aftur ein stór gleði og veitsla, sum varð hildin. - Vit hoyra aftur og aftur um fólk, sum vilja gera nakað gott fyri seg sjálvan. Tey byrja kanska at eta vistfrøðiligt, ella gera okkurt annað gott fyri kroppin, ella tey hugsavna seg um okkurt. - Sjálvt um hetta ikki beinleiðis er knýtt at kristindóminum, so hevur hetta samband við enda­ málið við føstuni, sigur Jákup Rein­ert Hansen, ph.d og lektari í kirkju­søgu á Fróðskaparsetri Føroya. Føstan livir væl innan kirkjugátt í Føroyum at katolikkar skrifta minst eina ferð, og summir gera tað ofta, sigur Ole Jakob Nielsen, sum heldur, at um tú følir, at tú hevur gjørt okkurt skeivt móti øðrum, so er skriftarmálið ein hjálp at koma í gjøgnum tað á ein jaligan hátt. Innsavning til neyðstødd Í sambandi við føstuna skipar katólska kirkjan eisini fyri inn­ savning til neyðstødd kring heimin. Í Mariukirkjuni er innsavning, hvørja ferð messa er í føstuni. Tá føstan er liðug, verður pen­ ing­urin sendur til felagsskapin Caritas. Caritas er heimsvíðfevndur hjálparfelagsskapur hjá katólsku kirkjuni. Felagsskapurin er við í verkætlanum og hjálpararbeiði í 200 londum. Tað er kortini ikki neyðugt at fara í kirkju fyri at lata pening til hjálpararbeiðið hjá katólska felagsskapinum. Tað ber eisini til at senda pening beinleiðis til felagsskapin. Gera ikki meira burtur úr føstulávint Serliga í Suðurevropa og í Suð­ur­ amerika verður nógv gjørt burtur úr føstulávint. Har verður skipað fyri stórfingnum grýluveitslum, har stórur partur av fólkinum luttekur. Í Føroyum hava katolikkarnir ikki nakra serliga siðvenju í sam­ bandi við føstulávint. - Vit hava ikki nakra ávísa kat­ ólska siðvenju á føstulávint. Hjá okkum ganga børnini grýlu tað sama sum hini børnini, sigur Ole Jakob Nielsen. Alsamt fleiri katolikkar Tað eru umleið 200 katolikkar í Føroyum, og teir møta fjølmentir til messu í Mariukirkjuni sunnudagar. Ole Jakob Nielsen sigur, at hjá flestu katolikkunum er tað púra nátt­úrligt at ganga í kirku. Umleið ein fjórðingur er í kirkju hvønn sunnu­dag, sigur hann. Tilflyting úr katólskum londum hevur havt við sær, at talið á kat­ olikk­um í Norðurlondum er vaks­ andi. Eisini í Føroyum eru kat­ olikk­arnir fleiri í tali. Tað kemst av, at konur frá millum annað Filips­oyggj­unum, sum er katólskt land, eru fluttar til Føroya og giftar føroysk­um monnum. - Katólska meinigheitin í Før­ oyum er alheimsgjørd og fjøl­ broytt, sigur Ole Jakob Nielsen. Hann leggur afturat, at nógvir av monn­unum hjá filippinsku kon­ un­um koma við í kirkju, og nakrir hava eisini vent um til katólsku trúnna.