týsdagur 13. februar 2018síða 10

Mikudagur 14. februar 2018 · Nr. 19 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Granskarar leita nú eftir ílegu ið verjir móti elding Ein kanning við nýggjum heilivági, sum granskarar nú gera royndir við, hevur víst, at mýs, sum fáa heilivágin, liva nógv longri enn aðrar. Ein flokkur av mús vórðu fóðraðar við heilivágnum, og hesar livdu meira enn tríggjar ferðir so leingi, sum aðrar mýs í einum eftirlitsbólki Vilmund Jacobsen Granskarar hava funnið eina arva­ frøðiliga úrbregði, sum vísir seg at verja móti einari røð av sjúkum, sum eru knýttar at aldurstilgongd. Uppdagingin varð gjørd í einari Amish-familju, sum býr í Indiana í USA. Væntaði miðallivialdurin hjá fólki í hesi Amish-familju er 71 ár, men fólk í familjuni við serliga arva­ frøðiliga úrbregðinum liva meira enn 10 prosent longri og kromo- ­somirnar í kyknunum tað sama í mun til tey í familjuni, sum ikki hava hetta úrbregði - ella hesa muta­tión, sum tað eitur á fremm­ anda­máli. Berarar av hesi arvafrøðiligu úr­ bregði høvdu næstan 30 prosent lægri svøltu-insulinstøði og vóru eisini vard móti at menna diabetes. Anti-aldringar heilivágur Umrødda Amish-familjan livir av­ byrgd í Indiana, og hevur eisini verið arvafrøðiliga og mentanarliga av­byrgd. Soleiðis eru eisini tey flestu í bólkinum meira ella minni skyld. Ættarfólkini hjá hesi Amish- familju komu úr Sveits til USA, og fólka­bólkurin er mest kendur fyri ikki at vilja hava nútímans tøkni, sum eitt nú streym, bilar, telefon og ym­iskar aðrar hentleikar. Teirra lívsháttur hevur eisini ført til samangiftu, sum aftur hev­ ur ført til øktan títtleika av einari røð av arvaligum sjúkum. Umrødda úrbregðið kom í Am­ ish­-ættina við bøndrum úr Sveits, sum giftust inn í Amish-samfelagið og eru helst tey einastu, sum bera hetta úrbregði. Ein roynd við “anti-aldringar” heilivági, sum endurskapar virkn­ að­in við nevndu úrbregði, verður nú gjørd við fólki fyri at vita, um heilivágurin verjir móti nøkrum sjúkum, sum eru knýttar at aldri. Mýs liva nógv longri Ein kanning við heilivágnum, sum tíðarritið PNAS skrivaði um í 2014, hevur víst, at mýs, sum fáa heili­ vág­in, liva nógv longri enn aðrar mýs. Ein flokkur av mús, sum annars eldast ógvuliga skjótt, vórðu fóðr­ að­ar við nevnda heilivági, og hesar livdu meira enn tríggjar ferðir so leingi, sum aðrar mýs í einum eftir­ lits­bólki. Kanningin vísti, at teirra lungu og æðraskipan var vard móti sjúk­ um, ið hava við aldurin at gera, eitt nú emfysem, sum er ein lungna­ sjúka - og ímóti æðrakálking. Søga um Amish-fólk Men, hvaðani kemur so Amish- fólkið í USA og Kanada? kunnu vit spyrja. Sambært Wikipedia eru hetta fólk, sum í 18. og 19. hundraðtalinum livdu isolerað í Evropa, eitt nú í Sveits, Fraklandi, Týsklandi og Nið­ ur­londum. Tey fluttu til USA í trimum stór­ um bylgjum, ávikvist í 1730, 1810 og í 1860. Ein seinasta - og minni bylgja av til­flytarum - kom til longu tá­ver­ andi Amish-økini í USA nøkur ár seinni. Í dag verður sagt, at Amish-sam­ feløg eru í 24 amerikanskum stat­ um, Miðamerika, Suðuramerika og Kan­ada, men ættarfólkini eru ikki long­ur í Evropa. Í Amish-samfeløgunum tosa tey eina suðurtýska dialekt, rópt Penn­ sylv­ania Dutch, og haraftrat tosa tey týskt. Tað verður sagt, at fólk, sum tosa týskt, framvegis skilja Amish- málið, tó at tað kann vera eitt sind­ ur torført. Bíblian er bókstavilig Amish-ættarfólk eru protestantisk kristin. Tey liva neyvt eftir tí, sum Bíblian sigur, og tey lesa Bíbliuna bókstaviliga. Tey halda ikki, at børn sjálvi eru før fyri at taka støðu til dóp, og tí halda tey ikki, at barnadópur kann gerast bindandi og praktisera tískil vaksnamannadóp. Amish-ættarfólkið arbeiðir hart, kvinnurnar føða nógv børn, og familj­urnar liva eitt einfalt lív. Kelda: www.helse.dk/ wikipedia HEILSA Amish-fólkið livir eitt isolerað lív, og tey eru protestantisk kristin Ættarbólkurin er mest kendur fyri ikki at vilja hava nútímans tøkni, sum eitt nú streym, bilar og telefon