hósdagur 15. februar 2018síða 21

FRÍGGJADAGUR 16. FEBRUAR 2018 21 Langues Orientales. Seinni læs hann eysturlendsk mál í Hong Kong og Saigon. Heindrikur var í hertænastu í Algeria frá 1959 til 1962, og eftir tað starvaðist hann sum sendi­ stovuskrivari á fronsku sendi­stov­ uni í London. Margretha og Heindrikur hitt­ ust fyrstu ferð gjøgnum felags vinir í London í 1965, men tað var í einum brúdleypi í Skotlandi árið eftir, at tað fór at renna saman millum tey bæði. Í flogfari úr Skotlandi til London eftir brúdleypshaldið prát­ aðu tey aftur saman, og síðani hitt­ ust tey í London og gjørdust par. Eleganti og sjarmerandi franski greivin var væl móttikin í Dan­ mark, tá ið hann og Margretha krún­prinsessa giftust á sumri í 1967. Henri, greivi av Monpezat gjørd­ist Henrikur, prinsur av Dan­ mark. Árið eftir fingu tey Fríðrik krún­prins og í 1969 Joachim prins. Síðani gingu bert fá ár, til boð vóru eftir 31 ára gomlu krún­prins­ ess­uni, tí pápi hennara, Fríðrikur tann 9., doyði. 14. januar í 1972 gjørd­ ist Margretha drotning í Danmark, með­an Heindrikur prinsur varð verð­andi prinsur – og varð ikki kongur. Kærleikin og vónbrotið Hjartaliga móttøkan sum Hein­drik­ ur prinsur – ikki heilt ólíkur James Bond í útsjónd – fekk í Danmark í sekstiárunum, gjørdist við tíðini meira lunkað. Høvuðsorsøkin til tað var helst, at Heindrikur ong­ an­tíð lærdi seg danska málið, men tos­aði við týðiligum fronskum tóna­lagi – tað kundi ljóða eitt sind­ ur hjálparleyst og umboðaði ikki tann vituga, væl lisnað og skemt­ ing­arsama fraklendingin. – Hann kendi seg sum danskara, men hann iðraði seg um, at hann ong­antíð lærdi seg at tosa danska málið. ’Tað hevur skatt mítt um­ dømi’, segði hann við meg, sigur Stéph­anie Surrugue, sum hevur skrivað bók um Heindrik, við DR. Hon heldur, at onkursvegna fingu danskarar ta fatan av prins­ in­um, at hann við at tosa hálvbrotið danskt ikki var áhugaður í land­in­ um og fólkinum, og tað var hann kedd­ur um. Jú, honum dámdi betur foie gras og siglingarítrótt enn livra­deiggj og fótbólt, men hann treivst væl í Danmark. At Heindrikur prinsur misrøkti danska málið, og ongantíð veruliga kom á lagið, hevði við sær, at danska kongshúsið seinni legði sera stóran dent á, at útlendsku prinsessurnar Alexandra, Mary og Marie skuldu læra seg danskt so væl sum gjørligt sum skjóast. Tað var ein lykilin til at verða viðurkend av danskarum. Tá í tíðini tóktst samanbresturin mill­um danska og franska mentan at vera størri, enn hann er í dag, og tað var eisini Heindriki til ampa. – Tá ið tíðini væntaðu fólk, at hann bert hevði ein samleika, og tað var tann danski, sigur Stéph­ anie Surruge. Samanbrestur Gjøgnum árini hevur samleikin sum danskur prinsur í skugganum av drotningini fingið tað at prutla und­ir lokinum av og á, og eisini hetta hevur verið við til at geva Hein­driki heldur misjavnt umdømi millum danskarar. Heindrikur kom frá einari kons­ervativari, katólskari há­ stætt­arfamilju, har hann sum elsti son­ur hevði serliga tignarstøðu. Hann hevði gingið á kostskúla, hann hevði ferðast nógv og lisið í Fjar­eystri, hann hevði gjørt her­ tænastu í Algeria og verið diplo­ mat­ur í Onglandi. – Hann kom frá einari serligari familju og hevði eina serliga støðu í familjuni. Hann var føddur og upp­ ald­ur til at skula leiða ognirnar hjá familjuni víðari. Hann skuldi ganga á odda og hevði stóran ans fyri stigveldisskipanum, sigur Stépanie Surrugue. Tá ið Heindrikur kom til Dan­ markar, hevði hann búð í metro­ pol­um sum Hanoi, Hong Kong og Lond­on, og hann hevði upplivað kríggj í trimum heimspørtum. – Tað var ein heimsborgari, sum kom til Danmarkar í einari tíð, tá ið danskarar ikki høvdu sæð stór­veg­ is av heiminum. Heindrikur var greitt nummar tvey í hjúnalagnum við donsku drotn­ingina, og hóast hann stund­ um tosaði jaliga um hetta, gjørd­ist tað alt meira greitt, at hann ikki altíð treivst væl við tað. Hann nevndi seinnu árini, at hann var vónbrotin av, at hann ikki fekk heitið sum kongur, men skuldi vera prinsur í skugganum av drotn­ ingini. Tað vakti ans, tá ið Hein­drik­ ur boðaði frá, at hann vildi ikki jarð­ast undir liðini á konu síni, tí tey vóru ikki javnsett. Tað var eitt brot við eina 459 ára langa siðvenju, og tað, sum ikki hevði verið, kom tá. Prinsurin, sum stundum hevði verið happaður, var mest sum gjørd­ur til láturs fyri útsøgnina, og eitt nú lýsti Ekstrablaðið Heindrik sum kong í Danmark – í prikandi spølni. Tað var um hetta mundið, at Heindrikur eisini hevði aðr­ ar umstríddar útsagnir, og frá­ greið­ingin um, hví so var, kom helst tann 6. september í fjør, tá ið kongshúsið boðaði frá, at Hein­d­rikur hevði fingið staðfest dem­ens eftir drúgvar kanningar og eyg­leiðingar. Avleiðingar av hesum kundi verða skiftandi atburður, víkjandi metingarevni og broytandi samspæl við umheimin. Í farnu viku varð Heindrikur inn­ lagdur á Ríkissjúkrahúsið, har ein góðkynjaður svullur og bruni varð staðfestur í lungunum. Støðan hjá prinsinum versnaði skjótt, hann varð fluttur á Fredensborg slott, har hann doyði seint týskvøldið um­grydur av næstu familjuni – drotn­ingini og synunum báðum. Stéphanie Surrugue spurdi í einari samrøðu Heindrik um deyð­ an, og tá svaraði hann soleiðis: –  Eg havi hugsað um deyðan alt mítt lív. Ikki tí at eg havi verið dap­ur í huga, men tí at deyðin fyri meg er ein grundleggjandi treyt fyri, at eg eri livandi. Uttan deyðan einki lív. Einasti hátturin at koma til sættis við deyðan er júst at siga »deyðin finst«. Tað ger meg ikki rædd­an, deyðin er kravd leið. Føroyskar fríløtur Heindrikur prinsur vitjaði fyrstu ferð í Føroyum í 1971, og sam­an­lagt hevur hann verið á tíggju al­menn­ um ferðum í Føroyum – hvørjaferð saman við Margrethu drotning. Á sumri 2016 var Margretha drotning á vitjan í Føroyum uttan Heindrik, sum tá hevði latið seg pensjónerað frá almennum skyldum. Føroyingum dámdu væl Hein­d­ rik prins, og tað tóktist, sum hann í Føroyum kundi njóta óformligar fríløtur. Hann prátaði og skemtaði við høg og lág, hann vísti áhuga fyri Føroyum og innlit í samfelag og søgu, og hann bjóðaði av í borð­ tennis í Vestmanna. – Heindrikur prinsur var ein av­ hild­in maður í Føroyum. Honum tóktist at hugna sær og trívast væl millum føroyingar. Ofta var hann fúsur við einari knappari og skemtiligari viðmerking, og altíð vísti hann áhuga fyri føroyskum viðurskiftum, sigur Aksel V. Jo­ hann­esen, løgmaður. Undanfarin løgmaður er á bylgju­- ­longd við núverandi løg­mann. –  Heindrikur fekk ikki altíð so góða viðferð í miðlunum, men hann var óalmindiliga fryntligur og fyrikomandi og vitugur maður, sigur Kaj Leo Holm Johannesen. Ein annar fyrrverandi løgmaður, Edmund Joensen, hitti fleiri ferðir Hendrik prins og lýsir hann sum sannan verðinsmann. – Heindrikkur setti kulør á Kongs­húsið við sínum humor, og hann talaði nógv mál – kinesiskt, vietn­amesiskt, franskt, enskt, svenskt og týskt – so hann var ein verð­insmaður við breiðum útsýni um allan heim. Hann var lættur av lyndi og góður at samskifta við, sig­ ur Edmund Joensen. Fyrrverandi borgarstjórin í Klaks­víkar kommunu, Gunvá við Keldu, var ein av teimum, sum hevði Heindrik á almennari vitjan. – Eg haldi, at fjølmiðlarnir til tíð­ ir hava verið í so negativir og keði­ ligir við prinsin. Hann hevði nógv­ar góðar eginleikar, ein gentle­maður, áhugaverdur at tosa við, fittur, humoristiskur og visti nógv um Føroyar. Eisini hevur hann givið yrkingasavn út og var ein hab­ilur klaverleikari. Haldi, at hann átti at fingið meiri rós, enn alt tað rís hann fekk, og so mangan niður­ gjørd­ur. Hóast tað, hevur hann dugað ógvuliga væl at verið í sínum leik­luti, tvey fet aftanfyri konuna. Tað kundu kanska nógvir føroyskir menn lært, sigur Gunvá við Keldu. Happaður Miðlarnir á okkara leiðum hava verið á tremur við umrøðu av Heind­riki prinsi, síðani hann and­ að­ist beint fyri midnátt týskvøldið. Stats­leiðarar og onnur hava latið sam­kenn­andi útsagnir frá sær, og eisini vanlig fólk hava gjørt við­ merk­ingar á sosialu miðlunum. Lars Løkke Rasmussen, for­ sætis­ráðharri í Danmark, segði, at lívið hjá Heindriki rúmaði øllum heim­inum. – Frá uppvøkstri í Hanoi til mið­ náms­skúla í Cahors. Frá lestrartíð í Saigon til hertænastu í Algeria. Frá diplomatiskari yrkisleið í Lond­on til at vera ein høgt virdur mið­ depil fyri kongaligu familjuna í Danmark. Hann meistraði danskt skemt og sjálvspei. Hann var áhug­ að­ur í fínari franskari mat­gerð, var sjarm­erandi og hevði skil fyri skald­skapi, tónleiki og list. Við sín­um altjóða útsýni var við til at lata eyguni hjá danskarum upp fyri um­heim­inum, sigur Lars Løkke Ras­mus­sen. Danska mentamálaráðfrúan Mette Bock segði í sínari við­merk­ ing, at danskarar høvdu happað Heind­rik prins. – Fólkinum dámdi ikki rættiliga mannin. Hann var øðrvísi. Kom úr einum øðrum landi. Lærdi ikki rættiligt danskt, sum okkum dám­ ar tað best. Og so hevði hann áhuga fyri vakrari list – tónleiki, skurð­ mynd­list, myndalist, lesnaði. Nógv løgið. Og so varð hann happaður. Og tá hann so fór at siga frá ynsk­ in­um um at varðveita egnan sam­ leika, var heilt galið, sigur Mette Bock. – Nú er maðurin deyður. Og happ­ararnir fara í dag floyma okk­ um við minningarorðum um hetta fantastiska menniskjað, sum var spennandi, øðrvísi, brúsandi og sín heilt egni. Hyklið fer ongan enda at fáa, skrivar Mette Bock og rundar av við hesum orðum um Heindrik: – Eitt deiligt menniskja. Stór per­sónsmenska. Púrasta sín egni. HEINDRIKUR PRINSUR FAKTA Henri Marie Jean André, greivi av Laborde de Monpezat, var føddur í Talence í Fraklandi 11. juni 1934. 10. juni 1967 giftist Henri donsku krúnprinsessuni Margrethu, og tá fekk hann navnið Hans Kongelig Højhed Prins Henrik af Danmark. Heindrikkur prinsur og Margretha drotning fingu tveir synir – krúnprinsin Frederik og prinsin Joachim – og tey eiga átta abba- og ommubørn. Í september í fjør fekk Heindrikkur staðfest demens, og hann var álvarsliga sjúkur í lungunum upp undir deyða sín. Heindrikur prinsur doyði á Fredensborg Slot 13. februar 2018. Heindrikur prinsur spælir billard – hann tóktist stórtrívast á vitjanum í Føroyum DIST PRINSUR