hósdagur 22. februar 2018síða 22

FRÍGGJADAGUR 16. FEBRUAR 2018 SOSIALURIN 20 22 Óli Jacobsen Siðsøga Óli Jacobsen S einasta heyst vóru 100 ár liðin, síðani samkoman Betesda byrjaði sítt virk­ semi í Klaksvík. Byrjað varð í smáum, men hesi 100 árini hevur samkoman ment seg til at vera ein týdningarmikil partur av andaliga virkseminum í Klaksvík og Føroyum. Nógv tiltøk vóru hildin seinasta heyst í Betesda at minnast hesi 100 árini. Á samkomu í Betesda sunnu­ dagin 11. februar varð lagt fram eitt minnisrit við brotum úr søguni hjá samkomuni. Her er mangt at lesa, sum ikki hevur verið so alment kend frammanundan. Tað er kent, at Jens Klæmint Isaksen og Jóan Jacob Jacobsen, báðir ættaðir av Viðareiði, vóru teir, sum tóku stig til at byggja fyrsta Betesda í 1917. Minni kent er, at Niels Holm í Havn eisini var við í hesum. Hann var abbasonur Niels Lass­ en Holm, kenda prestin í Kvívík. Sum ungur plagdi hann at smíða fyri gamla Sloan. Men tá ið hann var biðin um at smíða eitt dópskar, nokt­aði hann. Men kortini fór hann seinni í sama kar sum hann noktaði at smíða og gjørdist virkin í Brøðrasamkomuni, m.a. við at stuðla bygging av samkomusalum. Bestesda var ein av teimum. John Færø hevur skrivað og rit­stjórna hetta rit, sum gevur eina breiða lýsing av tí stóra virk­semi, sum hevur verið og er í samkomuni. Sangur og tónleikur Her skal bara nevnast eitt øki, og tað er sangur og tónleikur. Sang­ kórið var longu stovnað í 1926 og man vera elsta sangkór í land­in­ um. Tað er stórur hópur av fólki, sum hetta sangkór hevur glett og fram­vegis gleðir um allar Føroyar. Kórið hevur eisini verið á mong­ um uttanlandsferðum. Manskórið var í Danmark í 1946. Tá vóru sang­ir hjá teimum upptiknar á grammo­fonplátur. Upptøkurnar vóru gjørdar av plátufelagnum Poly­phon inni í Odd Fellow Palæet. Talan er helst um fyrstu plátur, sum yvirhøvur komu út á føroyskum. Tað var sera hugnaligt hjá fólki, sum høvdu “undrið” sum kall­ast grammofon. Hesar plátur vóru nógv spældar bæði inni og úti, tí grammofonina kundi ein hava við sær. Hon var so smart, at henni tørvaði ikki ravmagn, hon skuldi vindast við hond. Tey, sum eru meira tilkomin, minn­ast framvegis plátuna við Líggjas á Váli, sum sang “Eg eigi hirða” við orgulfylgispæli frá Theodor við Keldu. Útgerð til grammofonplátur keypt í 1948 Í sambandi við danmarkarferðina hjá manskórinum í 1946 við „Skála­ nesi“ vóru teir – umframt umrøddu pláturnar, sum vóru upptiknar á Polyphon – inni á plátufelagnum Foba, har tað bar til at taka upp á plátu einsæris og fáa hana við sær. Tað tykist, sum um at her kveiktist veruliga hugsanin um at keypa upptøkuútgerð, og pen­ ing­ur varð skjótt innsavnaður frá mongum brøðrum. Fyrsta til­boðið kom í mars mánaði 1947, men endaliga tilboðið frá Lyrec Elektro­akustiske Apparater kom ikki fyrrenn apríl 1948 og var 13.432,66 kr. Sama árið á sumri kom upptøkuútgerðin. Áhugavert og sera víðfevnt bræva­skifti, sum fyri tað allar­ mesta gekk gjøgnum Føroyabók, er hesi árini, sum Jógvan Gerðalíð hev­ur havt í varðveitslu, og har sæst m.a. frá felagnum Lyrec: „Det til­budte anlæg er af den højeste Kvalitet, der kan opnaas i Dag, og vi kan anføre, at vi har haft For­ nøjel­sen at levere lignende Anlæg til Radiofonistationer baade her og i Udlandet, til førende film­sel­ skaber i Skandinavien …“ Í 1948 kom bræv fra Post- og Tele­grafvæsenet – Radiofoni­tjen­ esten. Her er stutt brot úr longri brævi: „personale her­fra skal d. 16/7 d.a. afrejse til Fær­øerne, hvor man i et Par Uger om­kring 1. August vil foretage Op­tag­else af Lakplader til Brug for Stats­ radio­foni­ens Udsendelser … fra Fær­øerne. Det ville være bekvemt for os, om vi kunde medtage de Skære­apparater, De har bestilt hos firmaet Lyrec, København og be­nytte dem til vore optagelser“ Skjótt kemur svarið, undir­ skrivað av Evald Fuglø, har hann sigur m.a.: „Vi takker for Deres brev … Vi vil derfor meddele Dem, at vedtægterne lyder saaledes, at app­araterne kun skal bruges til kriste­lig brug og oplysende for­ maal, som er til Guds navns ære … men da vi antager, at De kommer til at optage fra danselokaler og sports­stævner, kan det ikke lade sig gøre …”, stendur m.a. í bræv­ in­um. Í stívliga 15 ár virkaði Grammo­ fon­upptøkan v/Jógvan Gerðalíð, og fólk og kór komu úr øllum land­ inum úr samkomum og kirkj­um, og tikið varð upp á sam­felags­ møtum, talur og sang. Eitt nú hev­ur hetta virksemi eisini havt ávísan týdning fyri, at kingo­sang­ ur­in í Tjørnuvík ikki datt burtur. Sigast má, at brøðurnir í Betesda hava verið frammarlaga í menn­ ingini eisini á tí tekniska, tað kemur týðiliga til sjóndar. Onki er at taka seg aftur í, at “Grammo­fon­ upp­tøkan” hjá Jógvan Gerðalíð er ein heilt serlig søga, bæði sam­ komu- og samfelagsliga. Keldan til henda partin av greinini er umrødda minnisrit. Kingosangurin Í 2006 kom út stóra verkið hjá Marianne Clausen Andlig Vísuløg í Føroyum. Bókin er ikki færri enn 540 síður. Útgevari var Zakarias Wang. Í sambandi við útgávuni var fram­løga í Vesturkirkjuni, har Jógv­an var boðin við sum ein kelda til bókina. Her hevði Jógvan hesa fram­løg­ uni, sum hann so lagaligur, sum hann altíð var, vildi lata FF-blaðið prenta. Hann greiddi frá: Danmarkarferðin Summarið 1946 vóru vit í Dan­mark við manskóri og einari kvinnu­ rødd, kæru konu míni. Tá sungu vit á Polyfon felagnum seks sangir á tríggjar plátur av tí gamla slagn­ um. Har fingu vit hugskotið at keypa upp­tøkutól til at gera hesar plátur, sum millum onnur tjørnuvíkingar skuldu koma at gleða okkum við. Tólini fingu vit í 1948. Tey standa á Forngripasavninum har norðuri og viga um 100 pund. Í dag havi eg ein geyma til telduna, sum er 25 gramm, poti hann í harddiskin, og har er næstan øll verðin í. So nógv er eisini broytt. Tað kann verða skoytt uppí, at henda útgerðin varð ikki nýtt til plátuútgávu, men mest at kalla sum ein bandupptakari seinni í tíðini. Fólk komu at fáa gjørt upp­ tøk­ur, sum tey so kundu hava til minnis. Pláturnar vóru níggju í tali og tveir sálmar vóru á hvørjari. Tær vóru gjørdar í fáum eintøkum. Ikki bara sum at siga tað at fara til Tjørnuvíkar. Zakaris Wang spurdi, um eg kundi siga eitt sindur frá, hvussu eg fekk hugskotið at fara allan vegin til Tjørnuvíkar at fáa Kingo­ sang­arar at koma til Klaks­víkar at fáa teir at syngja uppá plátu. Tað var ikki bara sum at siga tað tá á døgum. Farast skuldi vestur um oddarnar til Tjørnuvíkar. Siglt var aftur og fram tvær ferðir. Fyrst til Tjørnuvíkar eftir sangarunum. Teir vóru meginpartin av degnum í Klaksvík at taka upp plátur, og so skuldu teir siglast heim aftur. Hugtikin av jarðarferð Hugskotið til hetta fingu vit ein dagin, vit vóru í Tjørnuvík og hildu kristiligt møti og hoyrdu sang, meðan vit gingu niðan túnið. Eg skilti, at hetta var ikki vanligur sálmasangur. Hetta kundi heldur líkna harmaljóði, og so var eisini. Uppi í kirkjugarðinum vóru tey til eina jarðarferð hendan dagin, og tað var Kingo, tey sungu. Sum smádrongur minnist eg, at menn sungu á báti, og eg minn­ ist týðiliga eina serliga jarð­ar­ ferð. Bátur róði kistuna innan av Samkoman í Betesda hevur havt eitt ógvuliga fjølbroytt virksemi. Eisini upptøku av Kingosálmum BETESDA OG KINGO Kingosangarar í Vesturkirkjuni Jógvan Gerðalíð í Vesturkirkjuni