hósdagur 15. mars 2018síða 22

FRÍGGJADAGUR 16. MARS 2018 SOSIALURIN 32 22 Óli Jacobsen Siðsøga Óli Jacobsen 3. partur N ú verður hildið fram við søguni um ung­ manna­felagið Merkið saman við brotum úr flaggsøguni. Tað er so mikið av tilfari, at roknast kann við seks pørtum tilsamans. Tað vóru mong megnarfólk í hesum máli, ikki minst tey, sum vóru virkin í ungmannafelagnum Merkið. Fleiri av teimum hava uppiborið nærri umrøðu. Jákup av Skarði er ein teirra. Jákup av Skarði Ein av teimum, sum vóru í fremstu røð, frá byrjan av var Jákup av Skarði, og hann var fyrsti formaður felagsins. Hann var virkin í felagnum í mong ár. Jákup var sonur Sonnu og Sím­ un av Skarði og var føddur á Há­ skúl­anum í Føgrulíð í 1903. Hann var tískil einans 16 ára gamal, tá ið hann gjørdist formaður í ný­ stovnaða felagnum Merkið. Hetta sigur nakað um, at hann hevur verið ein serligur drongur. Jákup fór á læraraskúla í 1923 og tók prógv í 1926. Fyrstu árini var hann lærari í Bø og Gásadali, í Klaksvík og í Sørvági. Í Sørvági var hann eitt skeið limur í komm­ unu­stýrinum. Í 1947 varð hann settur sum lær­ari í Havn og bleiv yvirlærari í 1956. Hann var eisini av og á lærari á Føroya Fólkaháskúla. Eis­ini var hann lærari á handils- og kvøldskúlanum í Havn. Árini 1930-1937 var hann blaðstjóri á Skúlablaðnum. Jákup var eisini virkin í losju­ arbeiði. Hann var giftur við Margrethu Mouritsen í Havn. Jákup doyði í 1964. Hann gjørdist tískil bara 60 ára gamal. 14. september skrivaði um Jákup, at hann var ein stillførur lærari, sum gjørdi sítt arbeiði við nærlagni. Systir Jákup, Elsa av Skarði varð eisini seinni nevndarlimur í Merkinum. Ískoyti til søguna um Merkið Tann almenna søgan um Merkið er, at tað var Jens Oliver Lisberg, sum saman við Janusi Øssurson og Paula Dahl myndaðu Merkið. Henda søgan sigur eisini, at fyrstu ferð føroyska flaggið var undir víðum lofti breitt út av vin­ deyganum hjá bíggjar­mann­inum Emil Joensen á Regensen í Keyp­ mannahavn. Emil skrivaði í 25-ára minnis­rit­ in­um hjá Tí kristiliga føroyska Ung­mannafelagnum í Kjøpinhavn í 1943 sum ein part av søguni hjá felagn­um: "Sunnudagurin hin 2. mars 1919 var ein merkisdagur í Føroya søgu. Á hesum degi varð hitt nýggja før­ oyska krossflaggið vígt á føstu­ gangs­veitslu Føroyingafelags í Brohusgade 17. Studentaflaggið hevur tað verið kallað av tí, at tað vóru studentar, sum vóru upphavsmenn til merkis­ins og skapaðu tað. Høvuðsmenninir vóru stud. jur. Jens Oliver Lisberg og stud. theol. Janus Øssursson. Vit høvdu ofta tosað um, at vit føroyingar í staðin fyri tað gamla veðraflaggið áttu at fáa okkum eitt krossflagg javnbjóðis við hini norðurlanda fólk. So ein dagin komu Jens Oliver Lis­berg og Janus Øssursson  inn á Reg­ensen til mín í góðum hýri; nú skuldi álvara gerast av og so varð farið at gera útkast til merkisins. Eg setti meg niður og teknaði á hvítum botni ein reyðan kross við bláum kanti báðu megin við. Hvør kantur var fimtingur av tí reyða. Hetta hildu vit allir vera sera vakurt, og tá ið vit so fóru at kanna eftir, vísti tað seg, at hetta var hin einasti møguleiki fyri samanseting av teimum føroysku litunum. Alt annað var longu í brúki av hin­ um brøðra­fólk­unum. So varð farið oman í Frederiks­berg­gade til "Nordisk flag- og fane­fabrik" at bíleggja  lítið flagg. Tá ið vit so seinni fingu størri flagg niðan, breiddu vit tað út av regens­vind­ eyg­anum. Íslendingar, ið sóu tað í garð­inum, vóru hugtiknir eins og vit, róptu hurrá og ynsktu tillukku. Jens Lisberg og eg vóru báðir nevndarlimir av Føroyingafelag. Og tað var avgjørt, at lítla merkið skuldi berast fram á veitslufundi Føroyingafelags og vígast føstulávintssunnudag 2. mars." Emil greiddi eisini frá hesum fundi. Her vóru fleiri kendir menn við sum Rasmus á Háskúlanum, Andras Samuelsen og Jóannes Pat­ursson. Síðan skrivar Emil: Fleiri sangir vóru sungnir. Tá “Eg oyggjar veit” varð sungin steig stud. Polyt. Louis Zachariassen, seinni kendur politikari, fram við einum nýggjum føroyskum flaggi. Bað hann føroyingar nýta hetta merkið í staðin fyri veðraflaggið. Tann hvíti liturin skuldi minna okkum um havbrosið og hin reina klára himinin, meðan tann reyði og klári krossurin, samansettur av teimum elligomlu føroysku litunum, skuldi minna um skyldskapin við øll hini norðanlandafólk, ið eisini nýta krossflaggið. Kraftiga rungaðu hurrárópini og sungin var sangur. Íslendski stud. theol. Sveinbjørn Høgnason, bar Føroyum kvøðu sína og ynskti frændum sínum eydnu við hesum nýggja merki. Søgulig ósemja Henda frásøgnin hjá Emil skapti í 1944 eitt rættuliga orðaskifti í Búgvanum, blaðnum hjá føroy­ing­ um í Danmark um hesa tíðina. Teir kendu einki til hesa søgu. Ein av teimum var tann seinni landslæknin Hanus D. Joensen. Hann vildi hava onkran av teimum, sum høvdu upplivað flaggsøguna, sigur almenninginum frá, hvør ið merkið gjørdi. Emil svarar aftur: Eg eri ein teirra. Og eg havi altíð roknað Jens Oliver Lisberg fyri at vera høvuðsupphavsmann merk­ isins. Og tann heiður skal eingin taka frá honum. Men hann hevði hjálp­armenn, sum vóru í felagi við honum. Og millum teirra vóru fremstir Janus Øssursson og eg. Útkastið til merkisins varð teknað á Regensen 7. gongd nr. 16 hjá mær; og tað var eg, sum á fyrsta sinni setti litirnar saman og festi teir á pappírið. Tað skal standa fast! Á Garði (Regensen) varð merkið fyrstu ferð breitt út av vindeyganum og sýnt fram fyri almenn­inginum. Vit vóru allir tríggir eld­hugaðir fyri kross­merk­ in­um; men uttan Jens Lisberg varð tað neyvan komið í lag; hann var tann ídnasti. ” Búgvin bað so Janus Øssurson, sum var ein upphavsmaður hjá Merk­inum, um at greiða frá síni fat­an av málinum. Hann avvísir, at Emil hevði nakran sum helst lut í gongdini við Merkinum og heldur, at Emil má minnast skeivt. Emil Joensen svaraði aftur í grein sum hann nevndi ”Flagg­ søgan einaferð enn”: ”Tað eg skrivaði í minnisritið og fyrsta nr. Búgvans í ár um merkis­ søguna, standi eg sjálvandi við. Og tað undrar meg stórliga, at Janus Øssursson vil gera tað til einkis, og at hann yvirhøvur kann hava skrivað um uppruna merkisins utt­ an at nevna tað, sum hendi á Reg­ en­sen 7. gongd nr. 16. Eg dugi bert at skilja tað so, at hann má hava gloymt ella í hvussu er minnist ikki beint. Víst kann minni manna í summ­um førum vera veikt og ógløgt; men tað eru tilburðir, sum prenta seg so djúpt í hugan, at tú ongantíð gloymir tað. Eg minnist tað sum í gjár, og eg gloymi ikki ta løtu, tá ið eg á Garði á fyrsta sinni festi litir merkisins á pappírið við tí reyða og bláa krossinum á hvítari grund. Tað var eitt upplivilsi fyrstu ferð at síggja nýggja merki okkara á pappírinum. Eg hevði litaðar blý­ antar fyri hond; teir lógu á skrivi­ borð­inum av tí, at eg nýtti teir til at strika undir ymisk saklig evni í grikska nýggja testamenti mínum. Tá ið eg vísti Jens Oliver Lisberg uppskotið, var hann hugtikin av tí; og tað var skilligt at síggja, at tað var fyrstu ferð, hann sá tað. Hevði hann sjálvur longu framm­ an­undan havt teknað merkið ella tikið avgerð um tað, hevði hann sjálvandi sagt tað. Men hann segði ikki eitt orð um tað. Tvørtur í móti. Hann hevði spurt meg, hvussu vit skuldu gera tað. Sjálvur sat hann og gjørdi ymiskar royndir við øðrum litum og samsetingum. Men tá ið hann sá uppskot mítt, var hann ikki í iva longur. Og vit vóru á einum máli báðir um, at best var at seta tann bláa litin ytst; tí á tann hátt fór krossurin at síggj­ast best burtur frá; tað skildi hann betur frá tí hvíta litinum. Undir krígnum stóðst millum útisetar í Keypmannahavn ósemja um upprunan hjá Merkinum. Kanska varð henda ósemja gjørd størri enn hon var ÓSEMJA UM UPPRUNAN Jákup av Skarði, fyrsti formaður í Merkinum, og konan Gigga Emil Joensen, formaður í Kristiliga Ungmannafelagnum í Keypmannahavn í ótald ár er eisini ein partur av søguni hjá føroyska merkinum.