týsdagur 20. mars 2018síða 10

Mikudagur 21. mars 2018 · Nr. 34 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Koyrikort hjá sjúkum er eitt viðkvæmt evni Hjá nøkrum sjúklingum við Parkinson kann tað gerast neyðugt at lata koyrikortið inn - ella í minsta lagi at fáa onkran serkønan at meta um evnini at koyra. Í hesi greinini úttalar neurologur seg um hetta tabu-kenda evnið, sum koyrikortið hjá einum sjúklingi er Vilmund Jacobsen Flestu, sum hava Parkinson, kunnu koma til tað tíðarskeið í lívinum, har tey byrja at hugsa um, hvørt tey framhaldandi hava hug at sita aftan fyri bilrattið. Parkinson.dk hevur áður varpað ljós á koyrikortið og hevur í hesum sambandi skift orð við sjúklingar og fakfólk á økinum. Tilmælini eru felags hjá báðum pørtum: Tað er rætt at tosa um ferðslu­tryggleika frá byrjan, tá fólk gerast sjúk - júst, soleiðis sum tosað verð­ur um aðrar avbjóðingar, sum kanska kunnu standast í kjala­vørr­ in­um av Parkinsonsjúku. Hjá nógvum hendir tað við aldr­ in­um, júst sum hjá øllum øðrum, har sjúklingur við tíðini upplivir ótrygg­leika við sjálvi at koyra bil. Sjúkan kann koma har til, at fólk merkja tað sum strævið at koyra bil - at koyringin krevur serstakt nær­lagni og kennist møðsom ella ótrygg. Virðismikil eygleiðing Hjá nøkrum sjúklingum við Park­in­ son kann tað gerast neyðugt at lata koyrikortið inn - ella í minsta lagi at fáa onkran serkønan at meta um evnini at koyra. Jesper Clausen er yvirlækni á neuro­logisku deildini á sjúkra­hús­ in­um í Glostrup. Hann heldur, at eygberingar hjá teimum avvarðandi eru gull verd­ar, tá mett verður um, hvussu leingi sjúk­lingur eigur at varðveita koyri­ kortið. Likamliga sigur tað seg ofta sjálvt, hvussu leingi ráðiligt er at koyra. Men, kognitivu ella fatan­ ar­ligu avbjóðingarnar kunnu við tíðini gera tað truplari hjá sjúk­ling­ in­um sjálvum at meta um, hvørt við­komandi framhaldandi kann taka skjótar og tryggar avgerðir í ferðsl­uni. Eitt viðkvæmt evni Í arbeiðnum sum neurologur er tað tí ikki óvanligt, at Jesper Clausen kemur inn á evnið um koyrikort og ferðslu­tryggleika, tá fólk við Park­ in­son koma til eftirlit ella kann­ing­ ar hjá honum. Kortini er hetta eitt evnið, sum verður tikið upp við størsta var­ semi og sum ofta gevur høvi til eina longri samrøðu. - Hetta er eitt viðkvæmt evni, tí tað ofta kann vera trupult at taka koyrikortið frá einum persóni sum er merktur á gongulagnum. Tað er tí ofta, at tey avvarðandi taka upp spurn­ingin um koyringina - um tey tora, sigur Jesper Clausen. Hann vísir á, at hjá einum lækna kann tað vera trupult at finna út av, hvar sjúklingurin reelt er stadd­ ur í mun til veruligu evn­ini. Tí er tað eisini ógvuliga týdn­ing­ar­mikið, at avvarðandi eru partur av til­ gongd­ini frá byrjan. Hevði tú torað? Yvirlæknin í neurologi sigur, at tað eru nøkur logisk viðurskifti, sum eiga at fáa ávaringarklokkurnar at ringja. - Sum avvarðandi kanst tú spyrja teg sjálvan, um tú hevur hug at sita í bilinum, meðan hin sjúki sit­ur við bilrattið - ella, um tú hevði torað at latið tíni børn ella ommu- og abbabørn koyrt við viðkomandi. Jesper Clausen sigur, at um av­ varð­andi ikki longur eru trygg við hin sjúka í bilinum, heldur hann, at spurn­ingurin um koyring eigur at verða tikin upp við næsta eftirliti hjá lækna. - Tá eg taki upp spurningin um koyri­kort saman við sjúklingi og av­varðandi gongur tað í allar flestu før­um uttan trupulleikar. Ein av or­ søk­unum er, at spurningurin longu tá er tikin upp heima við hús. Semj­ ast vit um, at sjúklingurin helst ikki eigur at seta seg aftan fyri bil­rattið aftur, lati eg viðkomandi vita, at avtalan verður skrásett í sjúku­frá­greið­ingini, og tí kann tað hava fíggj­arligar avleiðingar, um við­komandi kortini koyrir, og eitt hvørt hendir í ferðsluni, sigur neuro­log­urin. Skrásetingin í sjúkufrá­greið­ing­ ini verður brúkt sum skjalprógv fyri, at lækni og sjúklingur hava við­gjørt støðuna, og at sjúklingurin er greiður yvir tær avleiðingar, sum kunnu standast, um avtalan ikki verð­ur hildin. Koyringin er tabu Jesper Clausen leggur dent á, at neurologurin eisini hevur ábyrgd av at fyrireika sjúkling og avvarð­ andi upp á teir trupulleikar, ið møgu­liga kunnu koma við sjúkuni, sum tíðin gongur. - Eg haldi, at longu, tá sjúkan verð­ur staðfest, er skilagott at lata sjúk­lingin vita, at tann tíðin kann koma, tá tað kann gerast trupult at koyra bil á tryggan hátt. Tað kann eisini vera hent hjá neurologinum at gera eina avtalu við avvarðandi um, at tey lata frætta um gongdina, og síðan verða tingini tikið haðani. Jesper Clausen heldur, at slíkt eisini átti at verið eitt týdn­ing­ armikið tema at tikið upp í ym­isk­ um høpi og soleiðis eisini í sjúk­ linga­feløgum, soleiðis at tað tabu, sum er í samband við koyrikortið hjá sjúk­lingum, gjørdist tað minni. Læknaligt koyriforboð Parkinson kann vísa seg sum kogn­ itivar ella fatanarligar avbjóð­ing­ ar, sum kunnu ávirka tað at hava yvirlit og evnini til at gera fleiri ting samstundis. Tað er tí eitt gott hugskot, at sjúklingur og av­varð­ andi við jøvnum millumbili tosa um viðurskiftini - og at støðan verð­ur tikin upp, tá sjúklingurin er til kann­ingar hjá neurologi. Ein lækni kann eisini skriva út eitt læknaligt koyriforboð, um lækn­in metir, at sjúklingur setir lív ella heilsu hjá øðrum í váða við fram­haldandi at koyra bil. Í slík­um føri verður tann, sum fær lækna­ liga koyriforboðið, kunnaður um av­gerð­ina og fær at vita, hvørjar avleið­ingarnar kunnu verða, um koyr­ingin kortini heldur fram. Vit skulu ikki fara út í smálutir um, hvørjar møguleikar ein sjúk­ ling­ur hevur, sum kanska heldur seg hava fingið koyriforboð av órøtt­um, men í slíkum førum er kæru­møguleiki, og í seinasta enda ligg­ur avgerðin um gildugt koyri­ kort hjá Akstovuni. Kelda: www.parkinson.dk Sum avvarðandi kanst tú spyrja teg sjálvan, um tú hevur hug at sita í bilinum, meðan hin sjúki situr við bilrattið - ella, um tú hevði torað at latið tíni børn koyrt við viðkomandi