hósdagur 19. apríl 2018síða 16

FRÍGGJADAGUR 20. APRÍL 2018 SOSIALURIN 45 16 Óli Jacobsen Siðsøga Óli Jacobsen 5. partur N eistin er nú at­komi­ ligur á lands­bóka­ savn­inum. Her er tal­an um sjey hond­ skriv­aðar bøkur. Manna­gongdin var tann sama sum við Baldursbrá hjá Havnar Ungmannafelag fyrst í hin­ari øldini. Á hvørjum fundi var settur ein blaðstjóri, sum sjálvur skrivaði ella fekk onkran annan at skriva komandi blað. Hetta varð so lisið upp á næsta fundinum. Tað er serdeilis áhugavert nú at kunna blaða gjøgnum hes­ar bøkur. Her er ein hópur av ym­ iskum tilfari. Kanska er sumt meira vert enn annað, men tað vald­ast eisini eyguni sum síggja. Men tað er neyvan nakar ivi um, at her er nógv áhugavert tilfar. Í flest­um førum er skriftin væl lesilig. Í summum førum er hon nakað kám. Hetta tilfar lýsir væl hvat, ið upptók ungdómin í Havn fyrra­partin í 1900-talinum. Tað er tann munur á Baldursbrá og Neistan, at nógv av tilfarinum í Baldursbrá er komið út í bók. Tilfarið hjá Mads A. Vinther varð prentað í bók hansara Úrvalsrit í 1932. Tað tykist sum at tilfar hjá m.ø. Petur Alberg er prentað í smáskriftir Varðans fyri 100 árum síðani. Úr Neistanum man tað vera ógvuliga avmarkað, sum er komið út alment. Onkur brot koma í hesum og komandi pørtum, men tað er bara ein lítil partur av øllum. Byrjanin til Neistan Í Neistanum 11. mars 1924 verður m.a. annað skrivað: “Neistin hevur broytt útsjónd, men hetta er ikki fyrstu ferð. Frá tí fyrsta degi blaðið kom út (í 1920), hevur bjálvin íðiliga verið broyttur, og hvør nýggj broyting hevur fyri blaðið verið ein afturgongd. Fyrsta árið kom tað út sum hektograferað [eitt slag av duplikering] blað í 25 eintøkum. Hetta hektograferingsarbeiðið hildu felagarnir vera stríggið og roynt varð at senda blaðið út í 4-5 maskinskrivaðum eintøkum [helst við gjøgnumslagi]. Hetta vardi ikki leingi. Tað sigst, at skrivimaskinan brotnaði, og nú var einki annað at gera enn at skriva blaðið við hond. Men síðan konufólkini tóku ræðið á felagnum, hevur tað fingið eina “renesansetíð”. .... Eitt liggur nú fyri hjá nevndini, tað er at fáa felagarnar til at skriva bæði nógv og væl, og vit vóna, at tað fer at eydnast henni. Um ein fór at kanna eftir, hvat ið higartil er skrivað innanfelags er tað tíverri ógjørligt, tí hvar eru tey útkomnu bløðini av Neistanum? Jú, nøkur eru her, onnur har, men meginparturin man helst ikki vera til longur. Hetta er stórt spell. Kann vera, at blaðið hevur verið ússaligt, men tað er ov gott at verða burturtveitt. Tað verður nú roynt at skriva blaðið inn í bók, sum tá ið hon er full kann verða goymd til minnis um felagið og til nýtslu fyri tey, ið seinni fara at leita eftir onkrum gullkornið í Merkisins arbeiði.” Tað er hetta sum kann gerast nú nærum 100 ár seinni. Niðanfyri skal verða end­ur­ givin ein stuttlig grein, sum er skrivað um Rasmus á Háskúl­an­ um, sum tá var virkin í Merkinum. Hann gjørdist seinni formaður í felagnum. Tað er ringt at síggja, hvat ið er veruleiki og hvat ið er yrkt í hesi frá­søgn, men hon lýsir uttan iva Ras­mus sera væl. Tá ið Rasmus fann stjørnuna Rasmus er føddur granskari og vísindamaður, og gransking hans­ara umfatar almikið millum himm­al og jørð. Himmalin dámar honum best. “Tess hægri tess betur” er loysunarorð hansara. Vísindaligt starv upptekur mest­ur sum alla hansara tíð. Mánadag granskar hann plantu­ frøði, serliga berjalyng, týs­dag er hann politikari við lív og sál, miku­dag drívur hann fiski­manna­ rann­sóknir, hósdag sveim­ar hugi hans hjá teim forngrisku mat­mat­ ikarunum og astronum t.d. Pytha­ gor­as og Archimedes (ikki motorin Archimedes sum lýst verður fyri í FF-blaðnum.) Fríggjadagin hevur hann vígt til jarðarfrøði, tá ger hann rann­ sókn­ir um upphav Føroya lands. Men leygardag og sunnudag nýt­ir hann til kærasta starv sítt, at kaga eftir stjørnum, og sum stjørnu­ kagari er hann viðgitin mill­um teir frægastu, næstur Tycho Brahe [kendur danskur stjørnu­ gransk­ari]. Himmalin hevur hann býtt sundur í partar og granska hvønn partin sær við eini óførari sjón­eyku, sum hann altíð ber uppi á sær. Eitt sunnukvøld varð boðið til dans fyri Merkinum og merk­is­ menn. Og meðan Ró­lant og Tólv­ javningar hans kruvdu heidningar hundrað í senn í mat­ar­høllini, sat Ras­mus so friðarligur niðri við sjóv­ar­strond­ina og kagaði eftir stjørn­um. Veðrið var lýtt, himin klárur og túsundtals stjørnur vóru úti. Eg var vorðin heldur sveittur í dansinum, og tí fóru vit báðir Tumm­as út at spáka. Vit gingu víða um og prátaðu um stjørnur. Snøgg­liga steðgaði Tummas. “Nei so satt er tað nevið á Rasmussi eg síggi glitra niðri í fjøruni. Tað er so eyðkent.” Jú, har sat hann so hábærsligur á einum krakki við sínum sjóneyka og “kikaði” stjørn­ur, og hábrøgd hansara vóru hvørki yndislig ella blíð. Tað var eins og hann vildi sagt: “Latið tykk­um úr klossunum, staðurin tit stíga á er friðhalgaður”. Vit lótu sum einki og settu okkum undir liðini á honum. So við og við var Rasmus blíðari við okkum, tá hann sá, at vit elskaðu stjørnurnar. Hann greiddi okkum frá, hvussu hann hevði partað himmalin sund­ur í deildir, sum hann skiftist um at granska. Stjørnur í deildir Vestanfyri var søgu­gransk­ara­ deild­in, har glampaðu bjartar stjørn­ur sum t.d. Mars og Svabo, Jóannes bóndi og Schrøter, Enokk­ ur og Snorri. Næsta deild móti norði var skaldskapardeildin. Í henni vóru tær bjartastu Regin í Líð og Hans Andreas, næst teim­um kom Henrik Ibsen og Kvívíks Jógv­ an. Sjeystjørnan skein so blonk í suðri. Stjørnurnar í hesi mynd hevði hann givið konufólkanøvn. T.d. Maria Mikk, Frk Rein, Elsa, Dríla Katrina, Petra, Anna o.s.fr. Aftaná Sjeystjørnuna gekk ein lítil bleik stjørna, sum hann hevði Í seinasta parti í hesi røð varð sóknast eftir hondskrivaða felagsblaðnum hjá ungmannafelagnum Merkinum, men nú er tað komið undan kavi. BLAÐIÐ NEISTIN KOMIÐ UNDAN KAVI Ungmannafelagið Merkið: Høvdið á Neistanum. Hetta er fyrsta blaðið í 1924. Tekning av Rasmussi sum stjørnugranskari. Tað er greitt, at ein av stjørnunum er Jákup Dahl, próstur. Kanska onkur hevur eitt boð um hvørjar hinar stjørnurnar eru. Vit vita ikki hvør teknarin er.