týsdagur 1. mai 2018síða 17

17 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 2. mai 2018 · Nr. 49 TÍÐARGREIN 4 á arbeiðsmarknaðinum fyri hvønn pensjónist, so gerast vit umleið 2 á arbeiðs­ mark­naðinum fyri hvønn pen­sjónist í nærmastu fram­ tíð. Skal eydnast at tryggja øllum eina góða pen­sjón, trygt heilsuverk og muna­ góða eldrarøkt uttan at økja skattatrýstið á tey, ið eru á arbeiðsmarknaðnum, og uttan at leggja munandi økt brúkaragjøld á væl­ ferðar­tænastur, er neyðugt við pensjónsnýskipanini. Ser­liga er tað hækkaði pen­sjóns­aldurin og mót­ rokningin í størri parti av almennu fólkapensjónini, ið betrar langtíðar fíggjarliga haldførið. Samanlagt verður mett, at fíggjarliga hald­førið betrast av pensjóns­nýskipanini við tí, ið svarar til knøpp 4% av BTÚ komandi árini. Hetta er umleið helvtin av tí haldførisavbjóðing, ið Bú­ skaparráðið hevur mett, at Før­oyar hava yvir tíð. Harvið ger pensjónsnýskipanin góð­ an mun. Betraða haldførið ger tað í størri mun møguligt hjá landi og kommunum at veita borgarum góðar væl­ ferðartænastur í framtíðini, uttan at økja skattatrýstið. Smidligur pensjónsaldur – útsett ella framskundað pensjón Kanska tað størsta fram­ stigið við pensjóns­ný­skipan­ ini er, at pensjónsaldurin gerst meira smidligur. Tað verður soleiðis at tú í nógv størri mun kann velja at fáa pen­sjón í mun til støðuna hjá tær. Pensjónsaldurin hækkar varliga við 6 mánaðum í 2025 og aftur við 6 mánaðum í 2030, umframt at sokallað livitíðarindeks verður sett í verk. Harumframt verður møgu­leiki fyri pensjónistar eftir 1. januar 2020 at velja millum útsetta og fram­ skund­aða pensjón. Hetta er millum annað ásannandi at meira enn helvtin av pen­sjónistum, sum eru 68 ár í dag velja at arbeiða og hava inntøku svarandi til full­tíðararbeiði (í miðal 22.- 23.000 kr. um mánaðin). Partar av hesum kundu kanska valt útsetta pensjón. Hetta er eisini ásannandi at umleið ein fjórðingur av teimum, ið eru 66 ár eru fyri­tíðar­pensjónistar í dag. Partar av hesum kundu kanska valt framskundaða pensjón. Velur tú ”framskundaða pensjón” er talan um pensjón svarandi til miðal fyri­tíðarpensjón. Velur tú ”út­setta pensjón” útsetir tú tíðspunktið fyri nær tú fært pensjón, men afturfyri hækk­ar pensjónsútgjaldið, tá tú velur at fáa hetta útgoldið. Útsetan í 10 ár gevur dupult so høga almenna pensjón. Leys­liga kann tí sigast, at fyri hvørt ár, ið tú velur at útseta pensjónina, svarar hetta til umleið 10% hækking av almennu pensjón tíni. Frá flatskatti til stigvaksandi pensjónsskatt Pensjónsnýskipanin gevur hartil upp í 25% pen­sjóns­ skatta­lætta til lág- og miðal­lønt. Farið verður frá 40% flatskatti frá fyrstu krónu í pensjónsinngjaldi, til stigvaksandi pensjóns­ skatta­skipan, har láglønt rinda 30% í pensjónsskatti og síðan stigvaksandi við 21 stigum upp í 40%. Hetta vil økja pensjónsuppsparingina og avkastið av uppsparingini munandi hjá lág- og miðal­ løntum komandi árini. Undanfarna samgonga broytti pensjónsskattin frá, at pensjón varð skatt­að við útgjald, til at egin pensjóns­ upp­sparing varð skattað við inngjald. Harumframt varð reinur flatskattur innførdur. Farið varð frá, at útgjald av lívrentupensjón ella luta­ pensjón varð skattað við út­gjald stigvaksandi sum vanlig lønarinntøka, tvs. lægri skattur um tú hevði lága pensjón og hægri skattur um tú hevði høga pensjón, til at øll vórðu skattað av pensjónsinngjaldi við 40% frá fyrstu krónu. Sokallað kapitalpensjón (útgoldin í einum við pensjónsaldur) varð áður skattað við 35% við útgjaldi, men fyri hesar pensjónir hækkaði skatt­ urin upp í 40% við inn­gjald í einum. Talan varð sostatt um eina munandi pensjóns­ skattahækking í undanfarna samgonguskeiði, serliga fyri lág- og miðallønt. Meira skattað við útgjald og minni forskatting Pensjónsnýskipanin tryggj­ ar, at neiliga ávirkan­in av forskattingini yvir tíð, verður munandi minkað. Hevði ynskt at vit kundu um­lagt alla pensjóns­for­skatt­ingina til skatting við útgjald, men politisk undirtøka hevur ikki verið fyri hesum. Hinvegin er eydnast at fáa semju um mun­andi umlegging av pen­ sjónsskattinum soleiðis, at farið verður frá flatskatti til stigvaksandi skatt, har láglønt rinda munandi lægri skatt enn hálønt. Eisini verður pensjónsskipanin um­løgd soleiðis, at størri part­ur framyvir verður skattaður við útgjald. Í dag er støðan henda: Minst 15% av lønini skal rind­ ast til eginpensjón. Verður forskattað við flat­skatti á 40% frá fyrstu krónu. 2,25% frá arbeiðstakara í Samhaldsfasta. Verður skattað stigvaksandi við út­ gjald sum lønarinntøka. 2,25% frá arbeiðsgevara í Samhaldsfasta. Verður skatt­ að stigvaksandi við út­gjald sum lønarinntøka. Íalt 19,5% tikin av samlaðu lønarinntøku, harav 15% forskattað við 40% flatskatti, og 4,5% skattað við útgjald stigvaksandi. Hartil kemur landsskattur v.m. sum eitt nú verður brúktur at rinda fólkapensjón. Spara meira upp í felag Pensjónsnýskipanin ger, at meira verður spart upp í felag, samstundis sum minni verður tikið av samlaðu lønar­inntøkuni til pensjón. Eisini verður størri partur skatt­aður við útgjaldi, og verður talan um eina meira stigvaksandi, samhaldsfasta pensjónsskattaskipan: Minst 12% av lønini skal rindast í eginpensjón. Verður forskattað, men við stigvaksandi skattaskipan úr 30% upp í 40%, har láglønt rinda minni í skatti enn hálønt. 3% frá arbeiðstakara í Samhaldsfasta. Verður skatt­ að stigvaksandi við út­gjald sum lønarinntøka. 3% frá arbeiðsgevara í Samhaldsfasta. Verður skatt­ að stigvaksandi við útgjald sum lønarinntøka. Pensjónsnýskipanin ger so­statt, at íalt 18% verða tikin av samlaðu lønarinntøku til pensjón, harav 12% for­ skattað stigvaksandi, og 6% skattað við útgjald stig­ vaksandi. Hartil kemur lands­skattur v.m. sum eitt nú verður brúktur at rinda fólka­pensjón, ið partvíst verður skattað við útgjald, stig­vaksandi sum vanlig lønar­inntøka. Tryggjar øllum eina góða pensjón Nógv hevur verið tosað og skrivað um, at tað eru nøkur, ið fáa minni pensjón við nýskipanini – og tað er rætt. Men talan er IKKI um ver­andi pensjónistar, ið allir fáa góðar 1.000 kr. meira at liva fyri um mánaðin. Tað sama er galdandi fyri kom­andi pensjónistar (frá 1. januar 2020), ið ikki hava stóra inntøku afturat pen­ sjónini. Tú skalt hava inn­ tøku á nærum 20.000 kr. um mánaðin ella meira afturat fólkapensjónini og Sam­haldsfasta, OG gerast pensjónistar frá 1. januar 2020 og framyvir, áðrenn tú fært minni útgoldið frá al­mennu pensjónini og Samhaldsfasta samanlagt, í mun til í dag. Skal eydnast at styrkja fíggjarliga haldførið, og sam­stundis fremja allar tær ábøtur á pensjóns­ skipan­ina, ið vit hava ynskt - herundir at hækka pensjónina, bæði hjá nú­ verandi pensjónistum og hjá komandi pensjónistum, ið ikki hava aðra, ella hava lága, inntøku - so mugu tey, ið hava hægri inn­tøkur afturat van­ligu pen­sjón­ini, fáa nakað minni í fólkapensjón. Annars hongur tað sjálvandi ikki saman fíggjarliga. Ein trygg og varandi pensjónsskipan Pensjónsnýskipanin tryggjar sum heild føroyingum eina munandi betri pen­ sjóns­skipan, enn støðan er í dag. Samanlagt hækkar pen­sjón­in, tað gerst meira fíggjar­liga áhugavert at arbeiða eftir pensjónsaldur, pensjónsaldurin gerst meira smidligur, pen­sjóns­ skatturin lækkar, meira verður skattað við út­gjald og lutfalsliga minni for­ skattað í mun til í dag, eftir­ løn verður løgd afturat øll­um tíðaravmarkaðum veit­ing­um, so sum barsils­ gjald, ALS-gjald og gjald fyri tillagað starv, mót­rokn­ing millum hjún verður strik­ að, og fíggjarliga hald­førið hjá føroyska væl­ferðar­sam­ felagnum verður styrkt. Við pensjónsnýskipanini hevur politiska skipanin tik­ið ábyrgd – heldur enn at renna undan ábyrgd – og fáa før­oy­ingar tí nú og framyvir eina meira trygga og varandi pensjónsskipan. Á Flaggdegnum 25. apríl 2018