týsdagur 1. mai 2018síða 23

23 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 2. mai 2018 · Nr. 49 HUGLEIÐING Hóast teir kanska høvdu sæst í Berlin sum yngri student­ar, halda søgumenn kort­ini, at tann fyrsti reelli fund­urin millum Engels og Marx er tað heystið. Teir debatteraðu leingi, og tá ið teir seinni hittust aftur í Paris, gjørdust teir sam­starv­ andi lagsmenn fyri lívið! Marx fekk tann beskedna Engels til at skriva fleiri analytiskar greinir um, hvussu korini vóru hjá arbeiðs­fólki í Englandi, har børn vórðu noydd til at arbeiða á fabrikkum og í kola-minum, so tey fingu varandi kroppsligan skaða. Hesar bersøgnu greinir fingu tann preusiska cen­ sur­in til at krevja innlit í alt til­far, sum skuldi í blaðið! Tey journalistisku vil­ kor­ini á RZ blivu verri og strævn­ari, so tað endaði við, at tann hektiskt skrivandi Marx bleiv frákoyrdur sum stjóri, og seinni bleiv blaðið for­boðið og mátti heilt steðga um várið 1843. Hjúnarband og útlegd Men alt var jú ikki politikk­ ur. - Marx fekk nú ein til­ trongdan skáa til sítt privat­ lív, so hann og Jenny, sum høvdu verið trúlovað í meira enn átta ár, avgjørdu, at tey vildu giftast sama summarið; hóast báðar familjurnar vóru ógvuliga harðliga ímóti sam­ bandinum. Tann sekulariseraði ella bein­leiðis ateistiski Marx rætt­aði seg skikkiliga eftir Jenny, so tey hildu brúdleyp í Pauluskirkjuni í Bad Kreuz­ nach tann 19. juni 1843. Tey fingu sjey børn, men vórðu sera hart rakt, tí bara trý av børnunum náddu at blíva vaksin. Marx fekk nú aftur stundir til sítt filosofiska og sociolog­ iska analysu-arbeiði, men tað politiska klimaið í Týsk­landi var honum ikki til vildar, so hvørja ferð hann skrivaði eina grein, vóru politi og censurur eftir hon­um. Hjúnini valdu tí at flyta til Paris sama heystið, har ørgrynni av týskum, eingil­sk­ um, italienskum og polskum revolutionerum fólki høvdu fingið politiskt asyl. Í Paris royndi Marx at fáa sam­band við franskar social­ ist­ar, anarkistar og utopistar, men samstarvið lukkaðist illa, tí Marx hevði fingið um­ dømi sum radikalur ateist­ur. Hann hevði bæði í týsk­um og fronskum ritum herjað á øll tey teologisku dogmini og karakteriserað allar religión­ ir sum uggandi "opi­um fyri fólk­ið". Hetta hóvaði slett ikki teim­um fronsku revolu­tio­ neru, sum flestallir vóru meira og minni trúgvandi kato­likk­ar. Men Marx fasthelt, at religiónskritikkur var tann absolutta treytin fyri rationelt analytiskum sam­ felags-kritikki. Hann lanceraði tað materialistisku søguteoriina, sum forklárar alla søgugongd við klassa(stættar)-mót­setn­ ing­um. Hann postulerar, at kapitalisman skap­ar "verfremdung" (fremm­and­ gerilsi) hjá arbeið­s­takara­ num, tí hann ikki hevur ávirk­an á hvat hann tilvirkar, og hvussu hann framleiðir eina vøru. Tey bondsku fram­leiðslu­ viðurskiftini undir kapital­ ismuni býtir fólkið upp í klassar við fundamentalt ymisk­um áhugamálum. Eigari og ognarleysur kunnu ikki draga eina línu. Marx brúkar nærmast tankar­nar hjá Hegel øvugt! Hann postulerar, at tað er ikki nøkur verðinsfornuft, sum treytar og skapar mót­ setningar millum fólk. Tað eru arbeiðs-vilkorini undir kapitalismuni og fíggjarligir mótsetningar, sum skapa tann andaliga framburðin. Tað er ikki hugaheimur hjá fólki, sum avger teirra sam­ felags-støðu ella fíggjarligu kor. Tað er tann fíggjarliga støðan, sum avger og treytar teirra hugaheim. Hann vrakar eftirhondini tær dialektisku og ideal­ist­ isku konklusiónirnar hjá Hegel og tey materialistisku sjónar­miðini hjá Feuerbach, sum annars høvdu verið in­ spira­tión og fyrimyndir hjá hon­um. Hann kallar kortini sítt system fyri "dialektiska materialismu", har hann sigur, at søgan primert er eitt stættarstríð, har pro­letar­ ar­nir í arbeiðara­klassanum eru so kúgaðir, at teir helst noyðast at taka valdið við revolutión(kollvelting). - "Dialektisk materialisma" ljóðar jú eisini sum ein filosof­iskur hybridur millum Hegel og Feuerbach. Marx vil hava eitt upp­ gerð millum ognarfólk og ognar­leys (proletarar). Hann heldur, at tann fjøtraða fjøldin av proletarum bara kann frígerast gjøgnum eitt hvast stættarstríð (klassa­ kamp)! Í Paris verður hann meira og meira bersøgin revolu­tion­erur og heldur ikki, at eitt borgarligt demo­ krati er nóg mikið fyri arbeiðarafjøldina. Hann kallar seg nú "kommunist", sum skal symbolisera eina felags­ogn í tí komandi stættar­leysa samfelagnum. Hann blívur sociologiskur og økonomiskur sam­felags­ kritikari og kallar seg fyri "politiskan økonom". Hann fílist á filosoffar og postulerar, at higartil hava teir bara roynt at fortolka, for­klára og analysera verðina, men tað, sum um­ ræður, er at broyta hana! Paris og Bruxelles Tann 28. august 1844 hittast Marx og Engels aftur í Paris á Café de la Régence. Hesin søguligi fundur fekk avgerandi týdning fyri báðar, - tann sociala kemiin millum teir var sjáldsama góð; teir hugsaðu analogt og høvdu somu lívsstevnu, so teir blivu frá tí degi vinir og lags­menn fyri lívstíð! Teir vildu frígera arbeiðara­fjøldina frá socialari kúging, útpíning og allari armóð. Á hesum fundi flýggjaði Engels Karli handritið til eitt monumentalt bókaverk um ta socialu eingilsku neyðina, sum tann barbariska industrial­i­ ser­ingin hevði skapt. Tað var "Die Lage der arbeitenden Klasse in Eng­ land", sum Engels hevði skrivað eftir drúgvar og minutiøsar kanningar í Man­ chester. Marx fór nú at skriva í tí viðgitna týska úti­seta­ blaðnum "Vorwärts", sum kom út í Paris, men bleiv lisið í nógvum londum og tá í tídini var roknað fyri tað besta og djarvasta socialistiska blaðið í øllum Europa. Útgevari var ein loyndarfylking av týskum emigrantum, sum kallaði seg "Bund der Gerechten". Blaðið herjaði serliga á Preusen og tað autoritativa valdið har. Men Marx fanst eisini nógv at fronskum socialistum og anarkistum, sum t.d. Joseph Proudhon, sum Marx helt vera naivan utopist, hóast teir upprunaligu vóru vin­menn!. Vorwärts forargaði og