mikudagur 9. mai 2018síða 12

FRÍGGJADAGUR 11. MAI 2018 SOSIALURIN 53 12 - Vit vita, at áhugin fyri Arktis og tær broytingar, ið eru í arktiska umhvørvinum, fara grundleggjandi at broyta okkara samfelagsviðurskifti. Tað er tað eingin ivi um. Bæði innan politikk, innan vinnulív, umhvørvi, sosiala lívið o.s.fr. Talan er um stórar broytingar, ið eru á veg, og sum longu hava gingið fyri seg í longri tíð. Tað sigur Gestur Hovgaard, samfelagsfrøðingur og deildarleiðari á lærda háskúlanum í Grønlandi HALLUR AV RANA HALLUR@SOSIALURIN.FO E in teirra, sum í mong ár hevur fylgt gongdini í Arkt­is við stórum áhuga, er Gestur Hovgaard, sam­ felags­frøðingur, sum í dag er leiðari á deildunum fyri sam­felag, búskap og journalistikk á Ilisimat­usarfik, ið er lærdi há­skúl­in í Nuuk í Grøn­ landi, eftir at hann í fleiri ár var lekt­ari á Søgu- og Sam­felags­deild­ ini á Fróð­skap­ar­setri Føroya. Hann var eisini millum lut­tak­ ar­arnar á einum pallborði á Arctic Hubs ráðstevnuni týsdagin, har hann saman við Nafisa Yeasmin, PhD-lesandi á lærda háskúlanum í Lapplandi, Hanna Kelm úr lærda háskúlanum í Krakow og Kevin Anthony Perry, professari úr lærda háskúlanum í Grønlandi, viðgjørdi evnið 'Arktisk fólk í framtíðini: At byggja dynamiskar búskapir og burðardygg samfeløg.' Við teimum royndum og vitan, ið hann hevur, er hann ikki í iva, tá hann skal lýsa hvørjar broyt­ing­ar standa fyri framman, nú veð­ur­ lags­broytingar hava birt undir ein størri áhuga fyri Arktis millum arktisku londini, men eisini onnur lond, ið kunnu verða ávirkað ella fáa gagn av tí. - Heilt yvirordnað kann man siga, at Føroyar finna seg í einum meldri ella broytingartíð, ið vit ikki rættiliga kenna avleiðingarnar av enn. Men vit vita, at áhugin fyri Arktis og tær broytingar, ið eru í arktiska umhvørvinum, fara grund­leggjandi at broyta okkara sam­felags­viðurskifti. Tað er tað eingin ivi um. Bæði innan politikk, inn­an vinnulív, umhvørvi, sosiala lívið o.s.fr. Talan er um stórar broyt­ingar, ið eru á veg, og sum longu hava gingið fyri seg í longri tíð, sigur Gestur Hovgaard. Hann vísir víðari á, at tann stóri áhugi, sum hevur verið fyri Arktis seinnu árini, og sum ikki tykist at minka, hongur tætt saman við global­iseringini. Heimurin verður eitt minni og minni stað og lond, ment­anir og fólkasløg, ið áður vóru fjar frá hvørjum øðrum, hava nú alsamt meira við hvønn annan at gera. - Tað sæst aftur í teimum lond­ um, ið eru áhugað, arbeiða og virka í Arktis í hesum døgum. Tí tað eru ikki bara tey arktisku londini, ið vísa áhuga, men eisini lond sum Korea, Singapor og Kina, vísir Gest­ ur Hovgaard á. Eystur – vestur Tað føroyska samfelagið hevur í fleiri hundrað ár verið eyðmerkt av sambandinum við Danmark og Norra. Tað er eitt samband, ið er undir framhaldandi broyting og hevur havt ymisk skap gjøgnum øldirnar, har ríkisfelagsskapurin mill­um Grønland, Føroyar og Dan­mark er nýggjasta skapið. Men broytingarnar, sum nú eru í Arktis, kunnu vera við til at flyta ver­andi ríkisfelagsskapin inn í eina nýggja tíð. - Eitt tað mest eyðsýnda fyri van­liga borgaran verður tey nýggju sam­bondini og samgongurnar, ið fáa eitt annað skap enn tað, ið vit eru von við. Vit eru mest von við at hugsa um okkara samband við Danmark, tá vit hyggja út um land­oddarnar, men rákið er nú at hyggja meira eftir eystur-vestur sam­starvinum, sigur Gestur Hov­ gaard. Hann vísir á, at hesar broytingar longu eru sjónligar, tá hugt verður eftir tí tvørtjóða samstarvinum, ið føroyingar luttaka í, so sum Útnorðurráðið. - Áður hevur man tosað um Út­ norð­urráðið í einum eitt sindur negat­ivum tóna og kallað tað fyri ein kaffiklubba. Men tað sam­ starvið mennist nú við rúkandi ferð. Tað er eisini partur av tí, sum hendir í Arktis, og innanfyri nøk­ur ár kann tað gerast meira van­ligt at hugsa um eystur-vestur sam­størv heldur enn tað vanliga norð­ur- suður samstarvið við Dan­mark, sig­ur Gestur Hovgaard, ið tó legg­ur aft­urat, at tað merkir ikki, at ríkis­ felagsskapurin verður upp­loystur. - Bara tí tað eina veksur, so merkir tað ikki, at hitt minkar. Tað arktiska samstarvið fer at vaksa óansæð ríkisrættarligu støðuna. Ríkisfelagsskap 2.0 Tað er tó eingin loyna, at tað hev­ ur verið ein ávísur ófriður inn­ an ríkisfelagsskapin seinnu ár­ ini viðvíkjandi sambandinum hjá bæði Føroyum og Grønlandi við útheimin. Í grønlendska val­ stríðn­um fylti ríkisrættarliga støð­an, arbeiðið við nýggju stjórn­ arskipanini og samstarv við kin­ es­arar rímiliga nógv, meðan før­ oysk­ir myndugleikar seinnu árini hava ligið í tvídrátti við danir um stjórnarskipanararbeiðið, sam­ TEMA Føroyar og Arktis STÓRAR BRO ERU Á VEG - Bara tí tað eina veksur, so merkir tað ikki, at hitt minkar. Tað arktiska samstarvið fer at vaksa óansæð ríkisrættarligu støðuna. - Tað fara altíð at vera nakrir vansar. Veðurlagsbroytingar er eitt, sum vit í nógv størri mun enn higartil muga seta á dagsskránna.