hósdagur 17. mai 2018síða 8

FRÍGGJADAGUR 18. MAI 2018 SOSIALURIN 56 8 onnur evni, sum verða brúkt til vatn­tetting í klæðum, innbúgvi og matpakkitilfari, minka andevnini fyri koppsetingum hjá børnum. Hví so er, vita teir ikki, men teir hava sett sær fyri at kanna hetta nærri. Teir hava júst søkt um pening frá Heilsugranskingargrunninum í USA til verkætlanina, sum hevur til endamáls at kanna til botns, hví immunverjan hjá børnum verður ávirkað av hesum evnum. Pál Weihe sigur seg rokna við, at hetta verður tann seinasta stóra granskingarverkætlanin hjá hon­ um. – Ein slík umsókn tekur drúgva tíð. Vit eru hepnir, um vit kunnu byrja næsta ár. Hetta verður mín seinasta granskingarverkætlan av hesum slagi, sigur hann og leggur afturat, at verkætlanin er ásett at taka fimm ár. – Eg ætli at fáa Fróðskaparsetrið og Landssjúkrahúsið við. Mín dreym­ur er at fáa ein tjóðar­ kann­ingarbólk, har vit alla tíðina fylgja við, hvat hendir við okkara ný­føddu. Hetta er sjálvandi bara galdandi fyri tey, sum hava hug at vera við í kanningunum, sigur Pál Weihe, sum heldur, at tað liggur sera væl fyri hjá okkum at gera fram­tíðarkanningar. – Okkara kanningar eru kendar. Vit vita nú, hvussu vit skulu gera utt­an teir feilir, sum vit nátúrliga hava gjørt. Vit hava 35 ára royndir við hesum arbeiðnum, sigur hann og leggur afturat, at teir hava brúkt hinumegin 100 milliónir krónur til gransking hesi árini. Ein stóran part av peninginum hava teir fingið úr USA, ES og Danmark. Undirtøkan er rørandi Pál Weihe hevur verið fyri nógv­ um ákoyringum, eftir at hann al­mannakunngjørdi kann­ing­ar­ úrslitini av árininum av kyksilvuri á andsevnini hjá børnum. – Eg fái viðmerkingar alla tíðina um grindina. Men tað er, sum tað er. Í okkara lítla samfelagi er tað so­ leiðis, at stingur tú nøsina fram, so fært tú tað aftur. Hann skilir væl, at fólk verða firtin og spyrja hann, um hann ikki heldur, at tað er nóg mikið, at Føroyar hava Paul Watson at stríðast við. – Eg komi brádliga sum ketta upp úr høvdatrogi og sigi, at tað, sum er so stórur partur av okkara mentan, er skaðiligt fyri okkum. Tá onkur finst at okkara mentan, so standa fólk saman og verja síni tjóð­areyðkenni. Tað skilji eg væl, og veru­leikin er tann, at tá eg fór und­ ir kyksilvurkanningarnar, hugs­aði eg bláoygdur, at tað eru neyv­an nakrar avleiðingar av kyk­silvuri. – Men eg kundi ikki bara gloyma kanningarúrslitini ella skriva um tey í onkrum altjóða tíðarriti, og einki siga um tey her. Tað hevði verið óerligt og ikki í samsvari við tað at vera ein lækni, sum kennir ábyrgd av heilsuni hjá sínum medborgarum. Tað ber ikki til at tiga tað burtur, sigur Pál Weihe. Samstundis sum funnist hev­ur verið at honum fyri ávar­ing­ing­ arnar móti at eta tvøst og spik, so hevur undirtøkan millum før­oy­ ing­ar verið sera góð, tá hann hevur skipað fyri kanningunum. – Øll árini hava fólk viljað luttikið, og tað er ein álitisváttan. Eg plági bæði foreldur og børn, og tað er fantastiskt, at tey hava viljað verið við, sigur Pál, sum hev­ur kannað alt frá andsevnum til sáð­ góðsku hjá føroyingum. – Tað kennist rørandi, at tey sjálvboðin vilja koma til kann­ing­ ar­nar. Tá eg havi spurt, hví tey hava játtað at vera við, siga tey, at tað er gott at fáa barnið kannað gjølla. Eisini siga tey, at tey vilja fegin geva sítt íkast til at lýsa, um hetta er ein trupulleiki ella ikki, greiðir Pál Weihe frá. Hann heldur, at Føroyar eru í einari sera góðari støðu at gera um­heiminum greitt, at okkurt muna­gott eigur at verða gjørt við um­hvørvisdálkingina. – Vit hava eitt ríkt og modernað samfelag við góðum heilsu- og skúla­verki. Tað at vit, sum liva av mati úr sjónum, brádliga eru dálkað, uttan at vit hava dálkað nakað serligt sjálv, er ein áminning til tey, sum ráða fyri borgum úti í verð­ini. – Vit eiga at gera vart við, at tað eru vit, sum gjalda fyri alheims dálk­ingina, heldur Pál Weihe. Okk­ ara royndir við kyksilvuri eru heilt víst okkara møguleiki at gera vart við okkum á altjóða pallinum, sigur Pál, sum hevur roynt at greiða frá hes­um allastaðni, har hann er komin. Sigur sína hugsan Pál Weihe hevur ongantíð verið bangin fyri at siga sína hugsan. Um tað er orsøkin til, at tað so ofta hevur verið heitt á hann um at taka við ábyrgdarstørvum í nevndum, ráðum og feløgum, dugir hann ikki at siga. – Eg veit ikki, um tað er nátúrligt hjá mær at koma í støður, har eg eri stjóri ella formaður. Men eg kann siga, at eg havi ikki trupulleikar av tí, og at eg tori at siga tað, sum eg haldi. Hann var eitt nú læknastjóri fyri Sjúkrahúsverk Føroya frá 1989 til 2000, tá stóra búskaparliga kreppan var í samfelagnum. – Tað var ein tíð við nógvum rumbli og stórari misnøgd bæði millum læknar og sjúkrasystrar. Tað var ikki stuttligt at greiða fólki frá, at seglini máttu repast, sigur Pál Weihe, sum leggur afturat, at hann lærdi nógv um heilsuverkið, samfelagið og politisku skipanina hesi árini. Líka síðani hann flutti heim til Føroya í 1988, hevur hann eis­ini virkað sum ráðgevi hjá almanna­ verk­inum í málum, sum hava við heilsuviðurskifti hjá fólki at gera, eitt nú tá talan er um fyri­tíð­ar­ pensjón. – Tað havi eg gjørt øll árini, og eg geri tað enn. Eg siti javnan í vikuskiftunum og lesi sosialmál. Eg taki ikki avgerðirnar, men eg geri míni tilmæli. Hetta arbeiðið ger, at eg havi sæð einar heilt aðrar Føroyar, enn tey flestu síggja. Hann greiðir frá, at tað eru nógv fólk, sum ikki hava tað gott heilsu­ liga ella sosialt. Og tað, at heilsan ikki er góð, ger, og tey kunnu ikki arbeiða. – Antin verða tey søgd upp, ella tey verða noydd at siga upp, og tað hevur nógvur fylgjur við sær, PERSÓNSØGA – Øll árini hava fólk viljað luttikið, og tað er ein álitisváttan. Eg plági bæði foreldur og børn, og tað er fantastiskt, at tey hava viljað verið við, sigur Pál, sum hevur kannað alt frá andsevnum til sáðgóðsku hjá føroyingum. – Sára hevur verið mín fylgisveinur, og eg sakni ómetaliga nógv hugnaløturnar hjá okkum – Eg goymi hana ikki burtur. Hon verður pyntað og kemur sjálvandi við mær, har sum eg fari, tá tað ber til, sigur Pál, sum eisini hevði konuna við til arbeiðis í tvey ár, áðrenn hon flutti í Vallalíð.