týsdagur 19. juni 2018síða 12

Mikudagur 20. juni 2017 · Nr. 69 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kommunan reingi­r aftur veru­leikan. Eing­ in søgulig ella forn­frøð­ilig lýs­ ing er gjørd um Hús­a­garð. Hó­ast talan er um eitt av gomlu hús­ u­num í Havn Jóhann Mortensen Um Húsagarð – Mexico – 2 ”Givið er, at eitt fólk við ong­ari søgu, er eitt fátækt fólk.” Við hesum orðum legg­ ur Marin Katrina Frýdal frá landi við eini áhugaverdari grein um varðveitingarátøk í Havnini. Greinin í Sos­i­al­i­ num tann 29. mai ber heitið ”Varð­veit­ing­ar­átøk í hópatali verða gjørd í Havn” Forkvinnan í byggi- og bý­ ar­skip­anarnevndini nevnir: • Rættina hjá Eyst­ara Húsa­garðsfesti undir Svarta­ fossi, • Vesturvarða, sum eina­ ferð aftrat er laðaður upp­ aft­ur, nú sum ein des, • Brúnna um Sandá, sum skal hava smiðju­jarns­gel­end­ ara, • Stóragarð, • Fiskastykki yvir á Tór­ garði, • Og harafturat er ætl­an­in at menna gomlu bygd­ar­gøt­ ur­nar og laða niðurdotnar varð­ar uppaftur. ”Marin Katrina loypir el­ e­gant upp um Húsagarð”, let­ur í einum eldri manni í Havn. Hann er í telefonini sama dag sum Sosialurin kem­ur út. Haldi í øllum før­ um, at tað er løgið, at hon ikki tekur upp spurn­ing­in, um Húsagarður er varð­vei­ t­ingarverdur ella kki. Hús­ garð­ur er annars søguligur. Og er millum elstu hús í Havn, hóast hann er fluttur. Í bókini hjá sor­in­skriv­ar­a­ num, N. Andersen, ”Færøerne 1600-1700” er kortmynd yvir Havn­ina frá 1710 . Á henni er Húsa­garður einasta hús, sum verð­ur nevnt. Í øllum førum er hann frá hesi tíðini. Men Gudrun Jacobsen, sum var dóttur Júst á Húsum segði mær einaferð, at tann elsti parturin av húsinum var frá 1600-árunum. Løgið, at í hug­ a­num hjá býráðsliminum er bara rættin hjá Eyst­ara Húsagarðsfesti niðan fyri Svartafoss er varð­veit­ing­ar­ verd, men ikki sjálvur garð­ ur­in. Eingin søgulig ella forn­frøðilig kanning Eg skrivaði eina grein í Sosi­ al­inum tann 16. mai um Hús­ a­garð: ”Nú rýkur Mexico…”. Í grein­ini varð víst á, at eingin søgu­l­ig ella fornfrøðilig lýs­ ing lá í málinum at broyta bygg­i­sam­tyktina fyri økið mill­um R. C. Effersøesgøtu og Oknarvegin. Eftir hesi ætl­anini skal Húsagarð bein­ ast burtur. Tað undraði meg. Spurdi tí, um hetta ikki eis­ ini var ein mentaligur spurn­ ingur, nú Býarsavnið er end­ ur­skip­að. Forkvinnan í ment­a­ nevnd­ini, Gunvør Balle, hev­ ur ikki latið við seg koma. Hon hevur annars fleiri ferðir verið frammi í sam­ bandi við tað endurskipaða bý­ar­savnið. Og um dagarnar fegn­aðist hon um, at eitt gam­alt torvhús í Marknagili er laðað uppaftur og hevur fing­ið flagtekju. Eftir at eg skrivaði grein­ ina í Sosialinum, hevði Viku­ blað­ið hjá Miðla­hús­in­um samrøðu við Tummas Just­ in­us­sen. Hann er nevnd­ar­ for­mað­ur í Hotel Hafnia, sum skal byggja hotell upp­i í Mexico. Í samrøðuni verð­ur sagt, at Tórshavnar komm­ una hevði havt fólk at hyggja at Húsagarði. Men bónd­ a­húsini høvdu ikki nakað forn­f­røð­iligt virði, stóð í grein­ini. Søkti um innlit í málið. Í innlitinum verður upplýst, at eingin frá Tórshavnar komm­unu hevur kannað hús­ini. Sagt verður, at slíkt á­ligg­ur ikki kommununi, men Tjóð­savn­inum. Tað vita tey flestu, sum hava áhuga fyri slík­um. Men tað kundi hugs­ast, at tá Tórshavnar komm­una viðger málið at beina burtur eitt tað elsta hús­ið í Havnini, at hon eisini fekk lýst tann søguliga og forn­frøð­iliga spurningin. Men eftir øllum at døma hev­ur rættin hjá Húsagarði, fiska­plássið oman fyri Tór­ garðs­tanga og torvhúsið í Markn­a­gili størri áhuga. Annars er tað frálíkt, at bý­ráðs­limir eru vaknaðir við at­liti at fiskaplássinum Yv­iri við Strond. Tað munnu vera eini 20-25 ár síðani, at eg gjørdi fólk í kommununi var­ug við hetta fiskaplássið. Tá var tað við at grógva til, og al­skyns órudd var blakað á stykkið. Tað tykist ofta, tí­ verri, at býráðspolitikkarar vita lítið um høvuðsstaðin. Men upp­lýsast kann, at ein leivd frá einum fiskastykki er eisini á Argjahøvda. Og so sjálvandi ein reing­ing – mani­ pul­a­tión Eitt mótmæli kom inn um ætlanina at broyta bygg­i­ sam­tykt­ina í Gundadali og ríva Mexico niður. Ein ann­ar havnarborgari, Bogi Sam­uel­ sen, mælti til at varðveita hetta økið í Gundadali sum eitt hagagrønt lendi. Ella gera tað til eitt grønt p-øki, tí í Gundadali vanta park­er­ ings­pláss. Byggi- og bý­ar­skip­an­ar­ nevnd­in viðgjørdi mótmælið tann 30. mai, men gekk hvørki mótmælinum ella ynsk­i­num á møti. Virkandi bý­ar­arkitekturin, Eyð Strøm, og Marin Katrina Frýdal, for­ kvinna, hava skrivað undir skjalið. Nú veit eg frá nátt­úru­ oyð­ingarmálinum á Sundi, at bæði fyrisiting og pol­it­ ikkarar hava lyndi at reingja – manipulera – veruleikan, tá teimum lystir. So er eisini í hesum máli. Sum grundgeving fyri ikki at ganga mótmælinum á møti verður víst til Tórs­havn­ar býaratlas frá 2007. Í skjal­ i­num verður sagt: ”Í Tórs­ havnar býaratlasi … eru bónd­ a­húsini ei heldur skrásett sum varðveitingarverd”. Í býaratlassinum hjá mær hevur Húsagarður ann­ars miðalhøgt varð­veit­ ing­ar­virði. Ikki høgt. Held­ ur ikki lágt. Men miðal. Húsa­garður – tó ikki fjósið og hoyggj­húsið – hevur í hvussu er tað reydliga lit­ brigd­ið, sum stendur fyri mið­al varðveitingarvirði. Tað merk­ir, at eisini í hesum máli verð­ur roynt at reingja veru­leikan. Hvør hevur valdið? Tá arvingarnir á Húsagarði sam­rádd­ust við Føroya Banka um at selja ognina í Gund­a­dali, vildi bankin ikki lata arvingarnar hava Húsa­ garð – bóndahúsini – eftir. Bank­in vildi hava alt ella einki. Jørð og hús. Síðani hev­ur bankin bygt eini hús ov­ast á herðini, og nýliga seldi bankin Smyril Line – ella Hotel Hafnina – lendið og Húsagarð. Tað er at fegnast um, at menn eru sinnaðir at byggja gistingarhús til økta talið á ferða­fólkum. Men tað átti at bor­ið til at funnið eina jav­n­ vág millum at byggja nýtt og varð­veita søgulig hús. Tá arvingarnir á Húsa­ garði royndu at fáa byggi­ sam­tykt­ina fyri økið broytta, lat tað seg ikki gera. Einki bar til, men nú letur tað seg gera. Nú er leyst og liðugt. Hvør ræð­ur? Kapitalurin? Arkitektur hevur annars sagt mær, at bankin varð lagd­ur ovast á herðuni, so grøni bleturin millum R. C. Eff­ersøesgøtu og Oknarvegin skuldi fáa frið. Um tað er so, veit eg ikki. Staðfestast má bara einaferð aftrat, at teir grønu blettirnir í bygdum øki í Havn­ini fækkast í stórum. Kann Húsagarður flytast? Eftir at eg skrivaði greinina í Sos­ialinum í mai, ringdu nøk­ur um ætlanina hjá Tórs­havnar kommunu. Onk­ ur vísti á, at fleiri eldri hús í Havnini eru flutt. Eitt nú Gamla hospital, Sersjant­a­ hús­ini og gomlu húsini hjá Hans á Lag. – Ber ikki til at flyta Húsagarð, spurdu tey. Óivað. Men líkt er ikki til, at býráðið hevur áhuga fyri tí. Býráðið hevur heldur ikki latið eina søguliga ella forn­ frøðiliga lýsing gera. Í innlitinum verður m. a. sagt: ”Umsitingin hjá Tórs­ havn­ar kommunu fer ikki inn yvir hetta, men vís­ir á, at Tjóðsavnið kann, í sam­ ráð við eigaranum av bónd­ a­húsinum, gera av­talu um skráseting, tilfar og at fáa húsini flutt”. Tað merkir, at tann søguliga og ment­an­ar­ liga spurningin kastar bý­ ráðið frá sær. Framvið R.C. Eff­er­søes­ gøtu – nærri býnum – er bø­ur, sum liggur til Eystara Hús­garðs­festi. Hann verður slig­in á hvørjum ári. Onkur hev­ur nevnt møguleikan at flyta bóndahúsini oman í hetta umhvørvið, og lata hann vera eitt minni um Hús­a­garð har. Hann er í øll­ um førum einasta minni um ein bóndagarð í sjálvari Havn­ini. Gamli Júst á Húsum noydd­ist at útvega sær nýggj­an bø í fleiri umførum, tí Havn­in vaks. Bóndahúsini lógu tá á Húsabrúgv, haðani tey vórðu flutt í 1939. Tá Júst fekk hetta økið oman fyri Trapp­u­trøðna, ynskti hann at koma undir somu treyt­ir sum traðarmenn. Trað­ar­ menn kundu keypa trøðna, teir høvdu fingið tillutaða, tá ein ávís vídd varð velt. Jarð­ ar­mynd­ug­leikin gekk undir ynsk­ið hjá Jústi. Hann fekk hetta økið til keyps. Lagt fyri Tjóðsavnið Havi frætt, at Føroya Forn­ minn­a­felag hevur heitt á Tjóð­savn­ið um at meta um tann fornfrøðiliga spurn­ing­ in. Um tað er gjørt, ella verð­ ur gjørt, havi eg ikki frætt. Veit ikki, um Húsagarður hev­ur fornfrøðiligt virði. Aft­ ur­í­móti er hann ið hvussu er ein partur av Havnar søgu. Tí taka óivað mong undir við Marini Katrinu Frýdal, tá hon sigur: ”Givið er, at eitt fólk við ongari søgu, er eitt fa­tækt fólk. Tað eigur tí at verða lagt í okkum øll um at kenna okkara søgu, tí vit hava skyldu til at bera hesa víð­ari til børn okkara og eft­ ir­kom­arar annars”. Nú er áhugavert at frætta, hvat býráðið ger, tá tað skal umrøða mál­ið við aðru viðgerð, áðr­enn tað fer í Heilsu- og Inn­lend­is­mál­a­ ráð­ið. Vil varðveita rættina men ikki Húsgarð KJAK