hósdagur 21. juni 2018síða 15

FRÍGGJADAGUR 22. JUNI 2018 SOSIALURIN 70 15 LK KI Tað er ikki mín upp­fatan, at frá­ fa­r­ing­ar­av­tal­ur­ nar í­ Føroyum eru á sama støði sum í øðrum Norð­ur­ lond­um. Heldur vildi eg mett, at tær eru lægri her enn aðr­astaðni, tí at fyr­i­tøkurnar eru tað smærri í Før­oyum, sigu­r Marita Ras­ mus­sen, stjóri í Vinnu­húsinum HALLUR AV RANA HALLUR@SOSIALURIN.FO Hóast tað eru fleiri dømi um stjór­ar, ið hava fingið rímiligar stóra upp­ hædd­ir í fráfaringaravtalum seinnu ár­ini, so er torført at siga nakað um hvussu vanligt slíkt er í Føroyum. Inn­an privatu vinnuna verður nevn­iliga vanliga ikki tosað um slík evn­ir, men er nakað, ið verður hild­ið millum einstaklingar og fyri­tøkur. Tað er fatanin hjá Marita Ras­mus­ sen, stjóra í Vinnuhúsinum. – Slíkt verður avtalað millum ein­stak­l­ingar og fyritøkur og verður van­liga ikki tosað um. Fólk koma og fara, og sum uttanfyristandandi veit man illa nokk av tí, fyrr enn onk­ur nýggjur er settur í starv. Und­an­tøkini eru tó, tá tað er okk­ urt, ið hevur almennan áhuga, sig­ur Marita Rasmussen, tá ið hon verð­ ur spurd, um hvussu vanligt tað er innan føroyskt vinnulív við fr­áfar­ ingaravtalum, ið hava milliónavirði. Men hóast tað ikki er nakað, ið verð­ur tosað um, so er hennara fat­ an tann, at tað verða ikki gjørdar størri og fleiri avtalur í Føroyum enn í okkara grannalondum. – Tað er ikki mín uppfatan, at fráf­ar­ing­ar­avtalurnar í Føroyum eru á sama støði sum í øðrum Norð­ ur­londum. Heldur vildi eg mett, at tær eru lægri her enn aðrastaðni, tí at fyri­tøkurnar eru tað smærri í Før­oy­um, sigur Marita Rasmussen. Samsýningin avtalað frammanundan Sjálv sær Marita Rasmussen ikki nakr­ar trupulleika í teimum høgu frá­far­ing­aravtalum, ið av og á koma undan kavi, men vísir á, at frá­far­ ing­ar­avtalur vanliga er nakað, ið verð­ur avgjørt millum partarnar, tá ið ein per­sónur verður settur í starv. – Fráfaringaravtalurnar ella sam­sýn­ing­arnar verða vanliga av­tal­aðar við setan, og mangan er tað soleiðis, at stjórar í stórum fyri­tøkum fáa eina góða løn. Tá teir so fara frá, so sæst tað aftur í frá­ far­ing­a­samsýningini. Mangan er sam­sýningin bara lønin í eini upp­ sag­n­artíð, um ikki okkurt annað er av­talað frá byrjan, sigur Marita Ra­s­mussen. Stjórin í Vinnuhúsinum vísir eis­ ini á, at í fleiri av teimum førum, tá ið onkur hevur fingið eina stóra frá­ far­ingaravtalu í Føroyum, er tal­a­n um serlig størv, har tað kann vera ringt at fáa eitt nýtt starv seinni. Tá verður hædd tikið fyri tí í sam­sýn­ ing­ini. – Tað er bara soleiðis, at við stór­ ari ábyrgd, so fylgir ein vandi við, at samstarvið av eini ella aðrari or­søk steðgar. Eftirfylgjandi kunna møgu­ leikarnir fyri einum nýggjum starvi ger­ast avmarkaðir. Tað ger seg kanska serliga galdandi í Føroyum. Sam­sýningin er eisini ein avleiðing av tí støðuni. Tað vil siga, at tú fært løn fyri eitt tíðarskeið, umframt eina sam­sýning fyri, at tað kanska ikki er so lætt at finna eitt nýtt starv, sigur Marita Rasmussen. Harumframt er tað heldur ikki óvanligt, at ein slík avtala inni­ heldur eina avtalu um, at ein fyrr­ ver­andi stjóri ikki kann fara til ein av kapp­ingarneytunum. – Ein fráfaringaravtala kann tryggja, at viðkomandi ikki fer beint í eitt annað starv hjá kapp­ing­ ar­neyt­a­num. Men tað er ikki bara gald­andi fyri stjórar, men er tað eis­ini vanligt at gera við starvsfólk, ið eru at rokna sum týdningarmikil starvs­fólk í fyritøkuni og sita inn við eini serligari vitan, ið kann brúkast í kapping móti fyri­tøk­uni. Slíkt avspeglast antin í eini høg­ari samsýning ella langari upp­sagn­ar­ tíð, sigur Marita Rasmussen. VERÐUR IKKI TOSAÐ UM ann­að aft­ur í, at samstundis sum nakrir stjórar tryggja sær mill­ión­a­ upp­hædd­ir í fráfaringaravtalum, so eru tað føroyskar familjur, ið hava trup­ult við at fáa endarnar at røkka sam­an, vísir formaðurin í Havnar Ar­ beið­ar­a­felag á. – Ein arbeiðaraløn er ikki nokk at liva av í dagsins samfelag. Kostn­að­ ar­støðið er so høgt í samfelagnum, at ein familja við børnum, ið hevur van­liga arbeiðaraløn og skal hava tak yv­ir høvdið, hevur ongan livandi møg­u­leika at fóta sær. At nógv av teim­um kort­ini klára seg er mær ein gáta, sigur Hans Joensen. Eingin er so nógv verdur Fyri Hans Joensen er tað eisini trupult at skilja, at ein einstakur persónur kann fáa eina fráfaringaravtalu, ið er tað sum svarar til 36 árslønir hjá ein­um arbeiðsmanni. Í hansara huga­ heimi eru nevniliga øll menniskjur líka nógv verd. – Eingin einstakur persónur er so nógv verdur, ið nakrar av hesum frá­far­in­gar­av­tal­u­num leggja upp til. Øll menniskjur eru líka nógv verd. Men um man skal taka dag­ar mill­um hvørji eru mest verd í dags­ins sam­ fel­ag, so haldi eg ikki, at hesi fólkini, sum eru á privata ar­beiðs­markn­að­ inum, hesi sum stríð­ast hvønn dag og skulu hava so lítið sum gjørligt fyri at kunna gjalda hes­ar ógv­us­ligu upp­ hædd­ir­nar til nakr­ar fáa per­sónar, hava eitt minni virði enn nak­ar ann­ar, sigur Hans Joensen og legg­ur afturat. – Tey hava eitt stórt virði, um tað er tað, ið tað snýr seg um. Men tað er ringt at fáa fólk at skilja, at tann per­són­urin, sum stríðist og framleiðir fyri at fáa inntøkur, skal fáa røttu sam­sýn­ing­ina fyri tað. Tí so verður kanska ov lítið eftir til teir, ið skulu hava hes­ar stóru frá­far­ing­ar­løn­irnar. – Slíkt verður avtalað millum einstaklingar og fyritøkur og verð­ ur vanliga ikki tosað um. Fólk koma og fara, og sum uttan­fyri­ stand­andi veit man illa nokk av tí, fyrr enn onkur nýggjur er sett­ur í starv, sigur Marita Rasmussen, stjóri í Vinnuhúsinum