týsdagur 26. juni 2018síða 7

7 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 27. juni 2017 · Nr. 72 sam­fel­agið, sum í síðsta enda kann fáa stórar útreiðslur av trup­ul­leik­anum­.­ Tá talan er um heilsu­vís­ind, verð­ur skilt í­mill­um tað, vit á yrkismáli kalla bi­o­med­i­sinska viðgerð, sum alt hev­ur við tað krops­ liga at gera, og so tað psyko­ sosi­a­la, sum hevur við tað sál­ar­liga at gera«. Tað er hetta seinna hugtakið, sum Sonja Nielsen og Birna Mohr Jo­en­sen sakna eitt tilvit um í fø­r­oyska heilsuverkinum. Vit hava gingið eina rundu á Lands­sjúkrahúsinum henda gráa og dimma sunnu­ dag­in í juni og eru nú end­að aftur á fyrstu hædd, har vit byrjaðu. Tær báðar venda aftur til orðini, sum standa skrivað á vegginum í fram­sý­ n­ing­ar­høl­u­num fyri nýggja sjúkrahúsinum, sum vænt­ andi letur upp í 2020. »Í veruleikanum er mann til­vit­a­ð­ur um tað, sum vit sakna – tað síggja vit her á vegg­i­num«, siga tær og peika á veggin. »Her stend­ur, at visiónin fyri Lands­sjúkr­a­ hús­ið er, at sjúklingurin er í mið­dep­l­i­num, og at vit veita góða sjúku­greining, viðgerð og røkt eins og vit eisini veita góða heilsufremjan og end­ ur­menn­ing í samstarv við sjúklingin og tey, ið varða av«. Tað eru tey síðstu orðini, Birna Mohr Joensen og Sonja Niel­sen hava ilt við at fáa eyga á í praksis. Loysnin er einføld Eitt ítøkiligt amboð, sum tær peika á í ritgerðini er eitt spurn­ar­blað, sum verð­ur nýtt uttanlands. Í Dan­mark hava tey eitt nú spurn­ar­ blaðið Støtte til livet med kræft, sum er ein skipa­ð­ur máti at kanna tørvin hjá tí einstaka krabba­meins­sjúkl­ ing­i­num. »Sum sjúkr­a­røkt­ar­frøð­ ing­ar ynskja vit fram um alt at nøkta tørvin hjá sjúkl­ing­ u­num – men hvussu skulu vit nøkta ein tørv, sum vit ikki veruliga kenna?«, spyrja tær og vísa á, at tað í alt ov stóran mun ræður ein tilvild í føroyska heilsu­verk­i­num, tá tað kemur til at kenna og nøkta tørvin hjá tí sjúka. »Ofta síggja vit, at hetta avhongur av, um sjúkl­ing­ urin dugir og hevur dirvi at orða sín tørv við starvs­fólk­ ini, meðan tað eisini er ym­ iskt frá starvsfólki til starv­ fólk, hvussu væl tey duga og tora at spyrja inn til. Mang­ an verður tí bara gitt um tørv­in«, siga tær og mæla til, at mann eitt nú setir eitt lík­nandi ­spurnarblað í verk, har atlit verða tikin til tær serligu umstøðurnar, sum gera seg galdandi í Føroyum. »Tað nyttar til dømis ikki bara at ganga út frá, at sjúkl­ ing­ur­in hevur eina familju, sum kann og dugir at taka sær av honum. Rættast er at spyrja hvønn einstakan um fami­lj­u­við­ur­skiftini, tí hóast vit í Før­oy­um hava eitt familistiskt væl­ferð­ar­sam­ fel­ag, so eru tað summi, sum ikki hava eins gott netverk. Tá eigur tað at vera okkara upp­gáva at lofta teimum«, siga tær. Tað finnast also ein rið­ il av avbjóðingum, tá mann setir sær fyri at skipa eitt heilsuverk í ein­um lítlum, fjarskotnum oyggj­ar­sam­ felag. Men við at kanna trup­ul­leik­ar­nar og seta orð teir, kunnu vit forða fyri av­bjóð­ing­unum og har­við hækka um lívs­góðsk­una hjá teimum menn­iskj­u­num, sum vit ynskja at hjálpa. »Hesin trup­ul­leikin, vit viðgera í rit­gerð­ini, er sera stórur og álv­ars­lig­ur. Men góðu tíð­indi­ni eru, at loysnin er sera ein­føld og eigur ikki at kosta nógv«, siga tær báðar Birna Mohr Joensen og Sonja Nielsen at enda. KJAÐ TÁ AMEINIÐ SJÚKRARØKT Um kanningina: – Samrøða verður gjørd við átta fólk, sum hava havt krabbamein, men eru liðug í viðgerð. – Kanningin vísir, at sambandið til sjúkrarøktarfrøðingar við servitan á økinum er týdningarmikið. Bara helvtin av teimum spurdu, høvdu samband við ein onkolog. – Kanningin vísir, at tað útilokandi er fokus á kanning, viðgerð og eftirlit, hóast tað í heilsunýskipanini frá 2006 stendur, at fokus eisini skal vera á fyribyrging og heilsufremjan. – Niðurstøðan í kanningini er, at tað er átrokandi neyðugt, at heilsuverkið endurskoðar og skipar sjúkugongdina hjá føroyskum krabbameinssjúklingum. – Kanningin vísir, at sjúklingarnir sakna stuðul, fáa ikki nøktandi kunning og í fleiri førum ikki vita hvør hevur ábyrgd av sjúkugongdini – Kanningin vísir, at sjúklingarnir eru nøgdir við arbeiðið hjá heilsustarvsfólkunum FAKTA: – Hvussu nøktar tú ein tørv, sum tú ikki kennir? Soleðis ljóðaði spurn­ing­ur­in, sum tær báð­ar, Sonja Nielsen og Birna Mohr Joensen, settu fyrr í ár í sambandi við enda­liga upp­gáv­ana í út­búgv­ing­ini í heilsuvísindum